Takvim ileriye, tarih kitapları geçmişe bakar; öğütlerini nesnelerden çıkaran gazelde simya potası, dal gibi türediler ve sevgilinin ayağına düşen tarih mısraı.
"Didiler" redifli, hükmü başkalarının ağzından veren gazel: Şeyhî'ye benzetilmekle övünen mahlas beyti, Leylâ ile Mecnun, kör zahit ve Arap harfli göz kafiyeleri.
Yaratan'ın anlamından birer harf olan zerreler, her türde parlayan başka bir anlam ve sıfatların özeti olan "kevn-i câmi'" insan: kâinat kitabı üzerine bir rubai.
"Görgeç" redifli üçüncü gazel: çorba görünce sevinen zahit, lokmaya bağlanan köpek, tortu içenlere secde, ışığa koşan pervane ve padişaha hâlini arz eden dilenci.
Fesadın kökünü hasette bulan iki beyit: Murad Karaman ilini harap eder, Karamanoğlu hatununu ve vezirini aracı gönderir; yazar Osmanlı zulmünü de Karaman'a bağlar.
Kara Fazlî'nin XVI. yüzyılda sevilen "Gördüñ zemāne uymadı uy sen zemāneye" nakaratıyla yazdığı, dünyanın düzenine boyun eğmeyi öğütleyen yedi bentlik muhammesi.
Münîrî'nin Arapça mısrayla biten Farsça gazeli; gül mevsiminde muhtesipten korkulmaz, gonca yakasını, gül elbisesini yırtar, gözyaşı gönül levhasından başka her şeyi siler.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; çevgân saça top olan baş, nar ile ateş tevriyesi, utanan deniz ve maden, sonunda da zalimleri divana çağırıp adaletle hükmetme öğüdü.
Bahar meclisiyle açılan bu "hoş görelüm" redifli gazelde gül ile diken, canını armağan eden âşık ve sevgilinin "köpeğim" hitabını itibar sayan Mihrî konuşur.
Gözyaşı incileriyle ıslak göz, yedi yaşında dişleri çıkmış bir çocuğun ağzına benzer; suret çalan ayna, satranç tahtasında mat ve başını taşa tutan Sâhib.
"Kemer" redifli gazel: aya kemer bağlayan kıskanç hâle, Cevzâ'nın kemerini geçen bel kuşağı, varını ortaya koyan kemer ve kemer halkasına dönen âşığın boyu.
Türlülük ve çiftlik, mutlakta özelleştirme arayışı ve sıfatların hakikatini ancak İslam'ın bildiği yolundaki sert hüküm: ilahî sıfatlar üzerine bir kelâm rubaisi.
Nefis terbiyesini saray diliyle anlatan gazel: korkmayan kulun vermediği haraç, kendisi yanmadan pervaneyi yakamayan kandil, kalp şişesi, üç kez "pâk eyle dil" ve ağacı ah olan bülbül.
Evlat üzerine dört beyit: Murad oğlu Mehmed'i kendi sağlığında tahta oturtur; Vılkoğlu'nun Tokat'ta hapsedilen oğulları kör edilip babalarına gönderilir.
Kara Fazlî'nin Necâtî'nin "ṣandılar" redifli gazeline yaptığı, nüshada "Naẓīre-i Fażlī" başlığını taşıyan beş bentlik tahmisi: Cem kadehi, Meryem ve yas tutan bahçe.
Münîrî'nin "gül" redifli Farsça gazeli; çimen gülün ayağına yeşil atlas serer, goncalar ona kırmızı muska asar, ama sevgilinin yüz gülü olmadan bahçedeki gül ateştir.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; mihr tevriyesi, değer bulmayan inci ve şiir, amber pazarını durgunlaştıran saç, ateşte semendere dönen âşık ve kulluktan geçen şahlık.
Sevgilinin güzelliğini gören âşığın ab-ı hayattan, serviden, okyanustan, inci ile mercandan ve sonunda candan el çektiğini anlatan "el yudum" redifli bir gazel.
İki dudak aynı cinsten iki harf gibi idgâm olur: medresede yetişmiş bir şairin öpücüğü gramer kuralıyla anlattığı gazelde Şam kervanı Halep yoluna çıkar.
Yaraların âşık için kan ağladığı matlaı, altın ile mangır karşılaştırması, kabarcıktaki heves ve kara kilimli sümbüllerle Hafî zemininde yazılmış "pâreler" redifli nazire.
Çoluk çocuk izi olmayan o mutlu zamanın özlemi ve sakin oturan adamı dolabını çevirip kucağına çeken devran: evlilik ve dünya rubailerinin ilki.
"Gördün mü hîç" redifli gazel: feleğe sorulan sorular, belanın ölçüsü olarak Kerbelâ'daki Hüseyin, elemsiz şah ve dilenci olmayışı, dikensiz gül ve çim harfinin cim bölümündeki yeri.
Hanedanı öven beş beyit: Varna'da (848) Macar kralı atından düşüp başı kesilir, Turahan Beg Tokat hapsinden çıkar, Murad yeniden tahta döner.
Kara Fazlî'nin hocası saydığı Zâtî'nin "aldum" redifli gazeline yaptığı beş bentlik tahmis: av kuşları, berat ve sikke, hisar fethi ve gönül pazarı imgeleri.
Münîrî'nin "dil" redifli Farsça gazeli; Anka bile zülfün doğanının zayıf avıdır, gönülde lale gibi yüz hasret yarası kalmıştır, can bile gönlün sırrını saklayamaz.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; gül bahçesine yönelen gönül kuşu, feleğe benzeyen ay yüzlü sevgili, ağlayan dağlar, kuru zahide şaka ve dünyanın süsüne karşı öğüt.
Mihrî Hatun'un "iki gözüm" redifli gazeli; sevgilinin güneş yüzü gizlenince kararan dünyayı, şadırvana dönen gözleri ve güzelliğin geçiciliğini anlatır.
Kanun, kemançe ve birbirine kulak tutan yay kılları tek mısrada bir saz takımı kurar; kalemin sehiv secdesi ve iki yüzlü kâğıt da bu gazelde.
Nazmî'de zemin olan ve Necâtî ile Kanuni'nin nazire yazdığı gazel: hasta ve ağır yürüyen saba, "bir içim su" deyimi, bitişik kaşlar ve mühürlü mektup gibi goncalar.
Dalga dalga kurulan bela sürüsü, tecride yürütülen alaylar ve gıyabi bir nikâhla dünyaya eş edilen şair: dünya ile evlilik üzerine hicivli bir dörtlük.
Sâkîye "keşke" ve "belki" demeyi yasaklayan rubai: Arapça leyte ve le‘alle edatları, Hızır'ın ömrü ve Nuh'un süresi olmayan âşık, sabah şarabı ve hâ harfine geçiş.
Yazarın soyunu Yahya, Selman, Âşık, Muhlis ve İlyas diye sayan beş beyit; İkinci Kosova'da (852) bir kâfiri öldürüp hünkârdan at aldığını da kendisi anlatır.
Kara Fazlî'nin Âhî'nin "olsa" redifli gazeline yaptığı beş bentlik tahmis: bahar tablosu, bel ve kucak cinası, zümrüt gök köşkü ve dünyadan kaçış isteği.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; ayrılık karanlık bir gecedir, bin yıllık nefes vuslatın bir anına denk gelir, aşk yükünü boynuna alan şair emanet ayetindeki insana benzer.
Adlî'nin "üzre" redifli yedi beyitlik gazeli; ayı dağlayan ah, gök kalkanında yıldız olan oklar, yakut gibi dizilen kanlı yaşlar ve kaderle birleşen kirpik oku.
Mihrî Hatun'un kendi başına seslendiği "başum" redifli gazeli; gözyaşıyla yoğrulmuş bir yaradılışı, kınama taşlarını ve ölümü kurtuluş sayan bir sonu anlatır.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.