"Çoh" redifli gazel: "yoh" gazeline karşılık olarak kalabalıkta teklik iddiası, gözdeki çok yara, Hamza'nın ciğerini yiyen Hind'e benzetilen sevgili ve hikmet şifahanesi.
Oynayan çocuğu incitmeme öğüdü, büyüklerin kendi oyun günlerini hatırlaması ve çocuklar için oyunun genel bir kanun, "kânûn-ı umûmî" sayılması.
Fatih'in Kastamonu ve Sinop seferi için Bursa'ya geçtiği, yüz geminin Sinop'a yollandığı ve İsmail Beg'in oğlunun Ankara'ya çağrıldığı yerde mülk hırsı üzerine üç beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: yanak güneşiyle aydınlanan gönül, aşk pazarında kelle koltukta gam alan âşık, İrem bağına tercih edilen mahalle ve boyna konan kılıç minneti.
Yalnız M2 nüshasında kalan tek beyitlik matla‘: gül yüzlü sevgiliden gelen vefa kokusu, gönülden giden küdûret ve yerine gelen safâ, bulanıkken durulan bir su gibi.
Kan döken göz, yanaktaki hattı âşıkların âhının dumanına bağlayan hüsn-i ta'lil ve rakibe yönelen sert bir öfke, bu beş beyitlik gazelin ana çizgileridir.
Sevgilinin yüzünü kıskanan gül kıpkızıl deli, kâkülün övgüsünü duyan sümbül gömgök sarhoş olmuştur: Türkçenin pekiştirmeli renk sıfatlarıyla kurulan beyit.
Zülfüyle Rum ilini Çin'e çeviren güzel: "pür-çîn" ile "Çîn" arasında tam cinas, ateşi söndürmeyen su, Hüsrev ile Ferhad ve Vasfî'nin zeminine yazılmış bir nazire.
"Yoh" redifli kısa gazel: gam-hâr ile gam-güsâr arasındaki fark, öğüt verene verilen cevap, altın işlemeli zülfte saklı nigâr kelimesi ve dağa çekilen âşığın şikâyeti.
Dünyadaki nasibi elde etme öğüdü, Kasas suresindeki "nasibini unutma" ayeti ve "dünya neme lazım" tavrına karşı en çetin mesele olarak geçim.
Mahmud Paşa'nın İsmail Beg'i ikna edip Sinop'u teslim aldığı ve Fatih'in "Sen benim ulu kardeşimsin" diyerek elini öptürmediği bâbda dünyaya aldanmamayı öğütleyen üç beyit.
Münîrî'nin "efkenem" redifli Farsça gazeli: zülfün sırrıyla dünyayı Mecnun eden âşık, viranelere saçılan Karun hazineleri ve Nil ile Ceyhun'a dönen gözyaşı seli.
Yalnız T nüshasında bulunan tek beyit: uzun boyun üstünde kat kat sarılmış sarığın ucunu gören birinin onu baş üstünde açmış bir yasemine benzetmesi.
"Ben" redifli bu gazelde Mihrî, bir gül için bin dikene yalvarmaktan bıkan, sevgilinin saçından darağacına bile razı olan bir âşığı anlatır.
Deli gönül sevgilinin canın belası olduğunu söylemiş ve sözü doğru çıkmıştır: "deliden uslu haber" atasözüyle biten, kendi gönlüyle şakalaşan bir beyit.
Nazmî'de zemin olan, Kemalpaşazâde, Kanuni ve Latîfî'nin nazire yazdığı gazel: kirpikten kalem yontan gözyaşı kâtibi, allık süren gül ve şeker kamışından kalemler.
Aşk tellalı "kim artırır" diye bağırır: hem tutku hem alışveriş demek olan sevda, namusun geçmediği pazar ve iki türlü okunabilen Hazret-i Mevlâ.
Meclisin ahengine dem tutmak, insan yolunu tutmak, ahirette yer tutmak ve yolculuktan önce davranmak: "tut" redifiyle kurulmuş Türkçe bir deyim oyunu.
Sinop'un teslimi ve İsmail Beg'in beyliğinin sona ermesi üzerine, bir önceki parçanın hemen ardından "ve lehu" diye gelen, dünyanın aldatıcılığını anlatan uzun mısralı beş beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: gözüyle suda gönlüyle ateşte yaşayan âşık, can damarını çeken dik başlı zülüf, pîr-i muganın katışıksız şarabı ve ay yüzlü sevgiliye hasret.
Yalnız M2 nüshasında bulunan müfred: âşığı yakan sevgiliye onu ayak altında çiğnememesi, çünkü gönlünde hâlâ gizli bir ateş yandığı hatırlatılır.
"Olmadan" redifinin her beyitte başka anlam kazandığı bu gazel, vuslattan el çeken âşığın gam tandırında yanışını ve sonunda bir vaade tutunuşunu anlatır.
Şeker dudak ile gül yanaktan alınan öpücük âşığın hastalığına gülbeşekerin şifası gibi gelir; "gül beñzer" sözü gül-be-şeker diye de okunabilir.
Sevgilinin kırmızı atlas yakalı sarı cübbesini, nilüfer renkli kaftanını ve limonî kabasını anlatan dokuz beyitlik kıyafet gazeli: sarı mum, nahıl ve kehribar imgeleri.
İki vezinle yazılmış sâkî rubaisi: rubai kalıbındaki ilk beyit ile remel kalıbındaki ikinci beyit, aşk ateşinden imdat isteyen âşık ve sâkînin kapısında karar kılma dileği.
Çocuğa dünyanın iyisini ve kötüsünü önceden anlatma öğüdü ve çocuğu, düzeltilmesi geciktirilmemesi gereken bir nüshaya benzeten bir öğretmen bakışı.
Yenişehir'e yerleşen İsmail Beg'i Karamanoğlu'nun "Dön hey tekür kulı" diye kışkırttığı ve İsmail Beg'in bunu münafıklık sayıp reddettiği bâbda iki beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: gönlü dinlendiren sevgiliyi arayan âşık, aşkın başında sonunu düşünmek, âşıklar arasında adı kötüye çıkan namus kaygısı ve şarap gibi coşkunluk.
Divanın son şiiri olan müşterek beyit: Adlî'nin "ama" diye açık bıraktığı mısraı Amasyalı Tâcîzâde Câfer Çelebi, amele dönüşmeyen bilgiye itibar olmaz diye tamamlar.
Sevgiliyle âşığın karşılıklı konuştuğu bu yedi beyitlik gazelde göz kanla dolu bir kadehe, sevgilinin boyu canın içinde gizli duran bir elife benzetilir.
Dört kaşın her biri ayrı yöne uzanır, tıpkı tek bir meselede dört mezhebin ayrı hüküm vermesi gibi; her kaş kendi yönünde kara bir Hint ülkesidir.
Sevgiliden hemen hiç söz etmeyen on bir beyitlik bir bahar tablosu: gümüş kemer kuşanan dere, gonca kalelerinin fethi, altın usturlap ve şebnemi el üstünde tutan çınar.
Sâkîye sitem eden rubai: bir mısrada feryat, öbüründe verme anlamına gelen dâd kelimesi, terazinin tartı taşı, susuz kalan gönül ve verilmeyen murat şarabı.
Bilginin bile tam kavrayamadığı rızık anlamı ve taneyi, toprağı, suyu, güneşi, havayı ve insan gücünü yaratmak olarak rızık vermek: Rezzâk adı üzerine.
Koyulhisar'ın topla alındığı ve bir "iy derviş" sorusuyla, daha önce Ermeni köylerinde nâmeşru işler yapan azaplar ile Osmanlı ordusunun on iki sınıfının anlatıldığı bâbda dört beyit.
Münîrî'nin "biz" ağzıyla söylenmiş Farsça gazeli: gönül dumanından göğe dikilen bayraklar, dünya kocakarısından alınan gönül hakkı ve kimya olan yol tozuna saçılan gözyaşı.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.