Bu yeni vadide yol gösteren Hattî'ye nazire: boyu köprü kemerine dönen âşık, kat kat fener, hafta başı tıraşı ve kitabe taşına oyulan bir tarih mısraı gibi ah.
"Allah bilir" sözünü iki tonda kullanan "bilür" redifli gazel: vuslata yol açan gözyaşı, kaşın perdeci oluşu ve Necâtî'nin beytini hatırlatan mahlas beyti.
Toprağa bağlanarak onu aydınlatan ilahî bir tecelli nuru ve görünür âlemde kendini göstermek için ona aynalık eden birkaç eski beden: ruh ve beden üzerine.
Kafiyeleri ezanın "salâh" ve "felâh" çağrılarını hatırlatan sâkî rubaisi: şarabın iyiliğini bilmeyen sofu, safa ehline dua ettiren saf şarap ve hâ harfine geçiş.
II. Murad'ı sâhib-kırân bir gazi ve günahları bağışlanmış bir hükümdar olarak öven dört beyit; "Nazım" başlığıyla, Kosova zaferinin 852 (1448) tarihinden sonra gelir.
Kara Fazlî'nin sevgilinin güzelliğini Mushaf, besmele ve dua diliyle övdüğü, Arapça mısralı altı bentlik müseddesi: yetim inci, Hıtay misk ve "nem" harf oyunu.
Münîrî'nin "gül" redifli yedi beyitlik Farsça gazeli; gül Musa'nın ateşi gibi parlar, gonca bülbülün dilekçesini sunar, gül bahar ordusunun başkomutanıdır, kuru diken bile gül verir.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; gamın elinden kurtulmak isteyen yaka, gözü kâfir sevgililere karşı dua, aşk çölü ve dünyaya şah olmak için güzellik şahına kulluk.
Mihrî Hatun'un Necâtî'ye nazire olan "beñzetdüm" redifli gazeli; lale, nergis ve bahar benzetmelerinden vefasız sevgiliyi rüzgâra benzeten sona varır.
Lafız ile ma‘nâ, müstesnâ ile illâ, zamir ile mercî: Arapça dilbilgisinin terimleriyle örülen gazelde kaşlar tuğranın hançeresi, zülüfler zülfesidir.
"Güzel oldur ki turdugı oturdugı yaraşıkdur" beytini taşıyan gazel: iç kafiye, iki renkli "gül-i ra‘nâ"nın iki yüzlülüğü, saç zinciri ve Zâtî'nin tekrarladığı bir mısra.
Hâ bölümünü açan gazel: Musa'nın "Rabbi erinî" isteği, Fettâh ve miftâh kelimeleriyle açılan perde, meyhane kapısındaki pir ve şarapla silinen Emevî düşünceler.
Gonca ağızlı ve yumuşak sözlü olmayan bir kadın, Hızır olsa bile kaçacak koca ve cennet olsa bile hüzün evine dönen ev: evlilik dizisinin sert bir halkası.
Cömertlik üzerine üç beyit: Murad, oğlu Mehmed'e Dulkadıroğlu'nun kızını almak için Amasya'dan Hızır Ağa'nın hatununu Elbistan'a gönderir, düğünü Edirne'de yapar.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; atlı Türk güzeli cana kasteder, göz kanlı yaşla yüz sayfasına cetvel çeker, şair dudak ve ağız düşüncesiyle latif ve nazik bir şiir söyler.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın veziri Sun'ullah Beg'in genç yaşta ölen oğlu Mahmud için 955 (1548) yılında yazdığı, "ḥayf" nakaratlı dokuz bentlik müseddes mersiye.
Adlî'nin altı beyitlik gazeli; inci dişler ve mercan dudak, "bir dost, bir post" diyerek yurdunu bırakan Çin miski ve sevgilinin saçına dolaşan gönül.
Mihrî Hatun'un "çoḳlar sevdügüm" redifli gazeli; güneşi ve ayı yakan, demirden geçen bir ahı ve meleğin yanında dolaşan dev gibi rakibi anlatır.
Sevgiliyi bağrına çeken keten gömlek vuslatın lezzetiyle keten helvasına döner; sırmaya dönen iplikler, ağzı sulanan hokka ve öpücükte şeftaliye dönen çene.
"Yaslanur" redifli gazel: eşiğe yaslanan can, dize baş koyan âşık, koluna yaslanan sevgilinin gümüş kemerdeki şemsesi, yayına yaslanıp uyuyan okçu göz ve Arş'ın melekleri.
Her beyti "kadeh" ile biten gazelde kadeh konuşur: âşığa yurt olarak dağları gösterir, veliler gibi korkusuz dolaşır; takva ehline ise meyhane kapalıdır.
Sevgisiz bir kadın olan dünyadan doğan baş ağrısı evlatlar ve dünyayı namahrem bilip selam vermeden gelip geçen Allah erleri: evlilik benzetmesinin en sert hâli.
Dünyayı bir satranç tahtasına benzeten, Âşıkî mahlaslı sekiz beyit; yazar hemen önce II. Murad'ın oğlunu evlendirdiğini, âkıbetinin hayırlı olduğunu söyler.
Kara Fazlî'nin yalnız ilk bendi ile iki mısraı kalan müseddesi: Özkat'ın Yunus Emre'nin "bana seni gerek seni" ilahisine benzettiği, terazi ve Yusuf imgeli bir aşk şiiri.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; zülfün düğümüne tutsak gönül kurtulamaz, çocuk tatlıya düştüğü için tatlı can sevgilinin yoluna konur, bülbülsüz gül olmaz.
Adlî'nin beş beyitlik bahar gazeli; gül bahçesinde kurulan meclis, para saçar gibi yaprak döken çiçekler, saf şarap, çiğ tanesi ve boynu bükük menekşe.
Mihrî Hatun'un Necâtî'ye nazire olan "göstermesün" redifli gazeli; ayrılık duası, kıskanılan ayna, ikiyüzlü zahit ve vefasız sevgili üzerine kuruludur.
Tüy bitti, süs bitti: "bitmek" fiilinin hem yetişmek hem sona ermek anlamına dayanan, ilk mısraını sonda aynen tekrarlayan ve tezdeki Türkçe gazelleri kapatan şiir.
Öznesi söylenmeyen "bırakmazlar" redifiyle kurulmuş bir saray gazeli: yüzü görülmeyen padişah, helvaya konamayan sinek ve âşığa bırakılmayan son yudum.
Sevgilinin yüzünden perdeyi sabah kaldırır; gözüyle sarhoş edip yanağıyla ayıltan güzel, kadeh tutan lale ve şairin "subh" virdi bu sabah gazelinde buluşur.
Sevgilide aranan bütün niteliklerin yokluğu, ruh hafifliği olmayan ama iffetli bir eş ve gönül hatırı için yüklenilen bir yük: dizinin daha yumuşak bir dörtlüğü.
II. Murad'ın ölümü ve Fatih devrinin başlangıcını haber veren "Devr-i Sultân Muhammed" başlığından sonra Mehmed'i çağıran ve Karamanoğullarını yeren yedi beyit.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; seher yeli kavuşma müjdesi getirir, gam eski bir dosttur, hayal gönül evine yerleşince gönül yola düşer, sevgilinin kapısı cennetten iyidir.
Kara Fazlî'nin, "Āferīn iy iftiḫār-ı Āl-i 'Os̱mān āferīn" nakaratıyla Şehzade Mustafa'yı adaleti, cömertliği ve dört halifeye benzerliğiyle övdüğü yedi bentlik muaşşeri.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; hocaya anlaşılmaz bir kitap olarak anlatılan aşk, ney, çeng ve rebaptan kurulan bir gam meclisi ve terk edilmesi öğütlenen harap mülk.
Mihrî Hatun'un aşk pazarında hiçe satılan âşığı anlatan gazeli; saba rüzgârına verilen haber ve yele giden emek, gündelik Türkçe deyimlerle söylenir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.