Adlî'nin Farsça gazellerinin ilki: sevgilinin yüzünü görmenin şükrü, bakmaya utanan gözbebeği, gamın yağmaladığı can ülkesi ve Eyyûb'u aşan bir çile.
"Karşu" redifli bu gazel gül ile bülbül tablosuyla açılır, "güle karşu" cinasıyla sevgiliden bir gülümseme ister ve sırrı açığa vurma sözüyle kapanır.
Bir yeniçeri güzeline gönül veren âşığın piri de Hacı Bektaş-ı Velî olur: Yeniçeri Ocağı ile Bektaşîlik arasındaki bilinen bağdan doğan bir şaka.
Necâtî'nin bir gazeline yazılan nazirelerin ilki: ok atan nergis, doğana dönen sinek, hokkabaz zülüf, aşk ile miskin gizlenemeyişi ve nemlenince akortsuz çalan çeng.
Dal bölümünü açan naat: her beyti Muhammed adıyla biten gazel, tevellâ terimi, Peygamber için kullanılan sevgili mazmunları, İsrâ gecesi ve papağan gibi söyleyen tabiat.
İnsanın kendi türüne nasıl davrandığına dair bir şart cümlesi ve burada haşereler, orada mahşer azabı arasında huzur bulamayan insan; ilk beyti kesinleşmeyen bir rubai.
Uzun Hasan'ın annesi Sara Hatun'un elçiliği, Bulgar Dağı'nın aşılması ve Trabzon'un teslimiyle Fatih'in 865'te tek seferde üç vilayet aldığını anlatan bâbda uzun vezinli üç beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: fıstık ağzın her sözüyle ikiye bölünen ruh, gönül evine yerleşen gam, altın yüz ve gümüş gözyaşı, zülüf altındaki Hindu ben ve Kelîm telmihi.
Adlî'nin Farsça ikinci gazeli: Sidre'yi kısa bırakan servi boy, Hızır'ın suyundan ve İsa'nın nefesinden üstün tutulan kılıç ve serviye konan kumru.
"Şimden girü" redifli bu gazel, sevgilinin mahallesini cennete tercih eden ve sevgiliye kavuşmanın sevincini beyit beyit anlatan, ayrılık gazellerinden ayrılan neşeli bir şiirdir.
O hurinin gönlünden geçen her düşünce, billur bir kabın içindeki nesne gibi berrak göğsünde görünür: düşüncelerini saklayamayan saydam bir sevgili.
Seher yelinin gül harmanını savurması gibi gül yüzlüleri savuran ah: tarağın başlar üstünde açtığı yol, dilenciyi şah eden şarap ve gülün kısa ömrü gibi vuslat.
"Ahmed" redifli naat: fıkıhtaki nesh terimiyle öteki hikâyeleri kaldıran Peygamber kıssası, sarhoşluğu akıl sayan kafiye, cennet tavusu olan pervane ve mahşer meydanı.
Peygamber'in livâü'l-hamd sancağı olan iman, altındakilere yaydığı safa gölgesi ve bu sancağa gönüllü yazılanın mahşer saltanatına adaylığı.
Eflak beyinin kapıya gelmeyip uç beyi istediği, Tuna donmuşken Çakırcıbaşı Hamza Beg'e gece baskını yapıp başını Macar kralına gönderdiği bâbda Kazıklı Voyvoda üzerine iki beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: gözyaşıyla yakuta dönen taşı yüzüyle yaldızlayan âşık, köpeğe bağışlanan kemikler, Kâbe gibi tavaf edilen mahalle ve rehin bırakılan hırka.
Adlî'nin yalnız T nüshasında kalan Farsça gazeli: buluttan çıkan ay gibi yüz, gülen gül yaprağı, zindana dönen dünya ve misafire sunulan yarım bir can.
Saçtan bele, gözden boya sevgiliyi beyit beyit anlatan bu gazelde Ferhat ile Şirin telmihi, büyücü göz ve ceylan gözü benzetmeleri öne çıkar.
Sevgili ile güneş arasında yerle gök kadar fark vardır; felek güneşini onun karşısına pek çıkarmasın: Arapça bir deyimin Türkçe mısraa yerleştiği beyit.
Vuslatı canla satın alınan bir mal sayan gazel: kaşın mihrabında tövbe eden gönül, tatlı canından bezdiren acı söz ve âşıkları sayarken Ca'fer'i anmayan sevgili.
Dal harfli kelimelerle kafiyelenen gazel: söğüt gibi titreyen âşık, aferin ile aferîd arasındaki ses oyunu, "hel min şehîd" çağrısı ve mahlastaki Mîr ile emir kelimesi.
Şeyhülislam Zenbilli Ali Efendi'yi anan kıt'a: önce mezar toprağını öpme önerisi, ardından gelen düzeltme ve yüceliği bir kişiye değil şeriata bağlayan son mısra.
Fatih'in Tuna'yı geçip Eflak'a girdiği, Kazıklı'nın gece baskınının bozulduğu, Eflak sipahilerinin teslim olduğu ve beyliğin onun küçük kardeşine verildiği bâbda Âşıkî mahlaslı dört beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: kadehin tam doldurulmasını Arapça bir özdeyişle isteyen âşık, yağmurda kınından çekilmeyen kılıç ve yüz mumunda yanarak kemale eren pervane can.
Adlî'nin üç nüshada yer alan yedi beyitlik Farsça gazeli: dert tortusundan içip benlikten kaçan âşık, Mecnun, elest günü, çevgân meydanı ve şekere uçan papağan.
Bir şairi derviş görünüşlü ama anlamda sultan diye öven bu kısa gazelin Hâtemî'ye yazıldığı sanılır; zahir ile batın karşıtlığı üzerine kuruludur.
"Velilerim kubbelerimin altındadır" diyen kudsî hadis sevgilinin külahına uygulanır: kubbe biçimli külahın altında da saklı bir güzellik vardır.
"Olubdur dostlar" redifiyle dinleyicilere dert yanan gazel: düşmana yâr olan sevgili, kapı taşına dönen rakip, devlet dalının meyvesini yiyen rakip ve hercai güzel.
Zincirleme söylenmiş gazel: her beytin son kelimesiyle açılan sonraki beyit, eklem eklem inleyen ney, Leylâ'nın zülfünden istenen zincir ve bağı çözen Şah Nakşibend.
Günden güne yok olan farz ve sünnet, hastalıkla deliliğe yoldaş olan akıl, en uzak hedef olarak duyu şehveti ve masal sayılan cennet safası: karamsar bir çağ eleştirisi.
Fatih'in Eflak seferinden sonra Midilli'ye yöneldiği, tekfurun Mahmud Paşa'ya gelip teslim olduğu ve halkın deftere yazıldığı bâbda menkıbelerin şöhretini anlatan altı beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: "ceffe'l-kalem" ile açılıp "Nûn ve'l-kalem" ile kapanan şiir, yok gibi olan nadir dudak, gözyaşıyla büyüyen fidan boy ve gamla el ele yürüyen âşık.
Adlî'nin yalnız T nüshasında kalan Farsça gazeli: salınan servinin önünde yere kapanan âşık, suret bulmuş ruh, felekleri yakan âh ve yırtılan gömlek.
Mihrî Hatun'un Necâtî'ye yazdığı ünlü "döne döne" naziresi; tezkirecilerin bu zemindeki nazirelerin en güzeli saydığı, cambaz ve fener hayalleriyle örülü gazel.
Cilve fidanından şeftali, yani öpücük uman âşığı talihin bahçıvanı bir ayvayla, bir "eyvah"la başından savar: meyve oyununun kısa ve keskin bir eşi.
Ayın misafir olduğu bir gece: öpücük isteyen âşığa "ay kimseye öpücük vermez" diyen sevgili, yağmurlu gecede görünmeyen ay ve Yay burcuna giren ayla kemer olan kol.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.