Peygamber'i övmeye girişen şair önce gönlünü riyadan, sözünü söz hırsızlığından, yanılmadan ve yanlıştan arındırmalıdır: divanın başlarında duran iki beyitlik kıt‘a.
Saç sevdasına tutulan gönle merhamet isteyen gazel: Musa'nın yed-i beyzâsına benzeyen beyaz kollar, yanakta yeldâ gecesi, başında sevda taşıyan lale ve umursamaz mum.
"Kadeh" redifli ikinci gazel: kadehi inkâr eden vaiz, kerametini bekleyen sofu, bileşik cehaletini kadehte görecek hoca ve tılsımları açan sırrın şairde oluşu.
Zehirle geçen bir hayat, eş olan hayat yılanı ve dert ortağı olmayıp derde dönüşünce Âdem'e bile yük olan Havva: evlilik rubailerinin sonuncusu.
II. Murad'ın ölümünün on üç gün gizlendiği, Fatih'in Edirne'ye gelip tahta oturduğu ve Karamanoğlu'nun Akşehir'in alınmasından sonra tövbe edip kızını verdiği bâbda yedi beyit.
Münîrî'nin "nīz hem" redifli Farsça gazeli; gönlünü ve canını feda eden âşığa halk da canan da düşman olur, ciğerde temren kalır, talih de felek de onu sevgiliden uzak düşürür.
Kara Fazlî'nin Şehzade Mustafa için yazdığı üç bentlik terkib-bend mersiye: feleğe sitem, şehzadeye övgü ve ağıt; Gül ü Bülbül nüshasının hemen ardında kayıtlı.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; rüyada görülen cennet, aşk hamuruyla yoğrulan âşıklar, muhtesibe karşı aşkın şeriatı ve gönül ülkesini fetheden aşk atlıları.
Mihrî Hatun'un en tanınmış gazellerinden biri; vefa beklerken cefa bulan âşık, "beddua etmem ama" diyerek sevgilisine de bir zalime gönül vermesini diler.
Mürekkeple kararmış kalem bir kara köledir: tahrîr, kitâbet ve kat‘ kelimeleri aynı mısrada hem kalemin ucunu kesmeyi hem de bedelle azat sözleşmesini anlatır.
Bir göz açıp kapayıncaya kadar gönül avlayan sevgili: kayan yıldızları meleklerin saçtığı altına çeviren hüsn-i ta'lil, bekleyişin ateşi ve kılları kucaklayan gözbebeği.
Ay yüzlüye tutulmuş bir âşık olarak sabah: yakasını yırtan şafak, yalancı ve doğru sabah ayrımı ve gün ışığından önce gelen Ahmed-i Muhtâr'ın nuru.
Sevgilide aranan niteliklerden yoksun ama iffetli bir eş, önceki bir dörtlüğün yeniden yazımı ve "nasibe bu çıktı, yâ hû" diye gelen kabul.
Fethedilen İstanbul'un sürgünle şenlendirildiği, konan kiranın halkı kaçırdığı ve Fatih'in cami, medrese ve darüşşifa yaptırdığı bâbda adil han üzerine beş beyit.
Kara Fazlî'nin ilk efendisi Şehzade Mehmed'in 950 (1543) yılındaki ölümüne yazdığı yedi bentlik terkib-bend mersiyesi: Rahmân sûresi telmihi, kâinata yas çağrısı ve dua.
Münîrî'nin "-ı toyīm" redifli Farsça gazeli; inci saçan lal dudak ciğeri kan eder, çene çukuru kuyusundan su gelmez, hasta Münîr Çiğil mumunu bir gecelik misafir olarak çağırır.
Adlî'nin "kanı" (nerede) redifli yedi beyitlik gazeli; hilal kadeh, meyvesi sevgi olan fidan, batmayan güneş, yitirilen sabır ve artık bulunmayan hayal âlemi.
Mihrî Hatun'un "bencileyin" redifli gazeli; yıldızsız doğmuş talihini, yüreği paramparça neyi ve gönül evinin duvarlarına ahla yazılan adı anlatır.
Âşığın göz halkası okçunun başparmak yüzüğüdür ve sevgilinin bakış okunu gönle gönderir; öldüren kılıcın bile "hoş kadem" sayıldığı bir rubai.
Sevgiliye boy yerine kıyamet verildiğini söyleyen matla: kâmet ile kıyamet arasındaki iltizamlı kafiye, sözü tefsire, dudağı hadise çeviren müderris nüktesi ve şairin şöhreti.
Sevgilinin yanağı mushaf gibi okunur, her beyitte başka bir şârih çıkar: harflerin tercümanı, işaretlerle konuşan gamze, iki kez arıtılmış şeker, Mecnun'un sırları.
Misafirini lütufla alıp kahırla kovan dost görünüşlü düşman ve bugünkü gülümsemesine aldanılmaması gereken, insanı çıplak ve ağlayarak kovan cihan.
İstanbul'a konan mukataa yüzünden halkın şehirden kaçmaya başladığını anlatan yerde "Ve-lehu" başlığıyla gelen, kötülüğün kişiye geri döndüğünü söyleyen üç beyit.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; saba yeli ayrılık haberini sevgiliye götürür, gam helal yaşamak haram olur, vuslatın balı tadılmadan ayrılığın zehri gelir, şair sözü kısa keser.
Adlî'nin "-ligi" redifli beş beyitlik gazeli; gül öksüzü bülbül, altın kadehe karşı çanak kırığı, laleye buhurdanlık öğreten ciğer ve kulluğu Adlî'den öğrenen kullar.
Mihrî Hatun'un "eyleyen" redifli gazeli; bağrı kan eden ayrılığı, güzellik bahçesinde inleyen can bülbülünü ve dünyayı zindan eden çene kuyusunu anlatır.
Güzellerin vuslatına tedrîc ile, adım adım varmayı öğütleyen ve tezde rubailer arasında verilse de altı mısrasıyla kıt‘aya yakın duran bir parça.
"Devridür" redifli bir kış gazeli: lale bahçesine dönen mangallar, kuru su ve yaş ateş diye anılan şarap, yeni aydan kadeh tutan gök ve Şeyhî'yle karşılaştırılan sarraf beyti.
"Subh" redifli ikinci gazel: sevgilinin yanağı karşısında yenilen güneş, gece ile gündüzü bir bilen âşık, uyandırma işi gafillere bırakılan müezzin ve kalkan perde.
Yaprağı, meyvesi, bülbülü, gülü ve dikeni olan dünya bahçesi ve bahar çiçeklerinin yanında yılanı da bulunan bir gezinti yeri: "var" redifli bir rubai.
Padişahın renk değiştiren sözünü ve kâfir asıllı veziri hedef alan üç beyit; yazar, İstanbul'daki mukataanın sebebi olarak Rûm Mehmed'i gösterir.
Münîrî'nin "tovem" (seninim) redifli Farsça gazeli; âşık sevgilinin yaralısı, tutsağı, kanını dökmede yardımcısı ve hastasıdır, gülden ayrı düşmüş bir bülbül gibi dikende kalır.
Adlî'nin "gibi" redifli yedi beyitlik gazeli; gül yanak ve bülbül âşıklar, yüzü kararan Çin miski, karabiber gibi Rûm'a gelen misk ve sevgilinin izine yüz süren ay ile güneş.
Mihrî Hatun'un Kurban Bayramı günü at üstünde gördüğü iki gümüş tenli genci İskender ve Haydar Şah adlarıyla övdüğü, redd-i matla‘ ile kapanan beş beyitlik gazeli.
Ayva tüyü güzellik hüccetinin yazısıdır; onu tıraş eden sevgili belgeyi kazımış, mahkûk ve geçersiz kılmış olur: kadı mahkemesinin diliyle bir şaka.
"Sıhhat yaraşur" redifli bir geçmiş olsun gazeli: sağlık ile doğruluk arasında gidip gelen tevriye, imana benzeyen kâfir zülüf ve Adlî'ye yanlışlıkla mal edilmiş bir beyit.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.