Miras hukukunda erkeğin payı kadınınkinin iki katıdır; Sâhib bu kuralı delikanlıların güzellik payına uygulayan bir şaka kurar, ama mısraın başı okunamamıştır.
"Behey kâfir" redifli, kısa vezinli bir sitem gazeli: tabuta dönen ten, kale burcu olmayan beden, bülbülünü süren çimen ve yıkılan Beytü'l-Ma'mûr gibi gönül.
Kendine yakın olanı büyük gören insan, gözün önüne kaldırılan parmak ve parmaktan alçak görünen uzak dağ: bir perspektif bilgisinden çıkan ahlak dersi.
"Görgeç" redifli gazel: Hüsameddin'in aktardığı "Bakdıkça bana gamzelerin" beytinin tamamı, dağları dağıtan figan, cehenneme sığınan korkak ve yerden göğe yükselen ün.
Belgrad'a seslenen üç beyit: Murad Sava'yı geçip Biline'ye akın salar; seferdeki yazar esir aldığını, hünkârdan beş bin akçe ile iki at aldığını anlatır.
Kara Fazlî'nin yitirdiği sevgiliyi beylere sorarak aradığı, Özkat'ın sade söyleyişine örnek gösterdiği, Mecnun ve Yakup telmihli beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; münafığın inadına sevgilinin gelmesi dilenir, aşk ezelde yazılmıştır, bağlarını kesen çokluktan birliğe varır, sadık gönül sabah gibi aydınlanır.
Adlî'nin "her gice" redifli yedi beyitlik gazeli; her gece doğan ay sevgili, yanak ateşinde pervane gibi yanan mum, gözyaşıyla süslenen göz evi ve sabaha dek nöbet.
"A efendiciğim" redifli bu kısa gazelde yak, yaka ve Hakk'a kafiyeleriyle kurulan cinaslar, yalvarmadan sitemle kapanan bir âşık sesi ve kadın şairin tonu öne çıkar.
Şarap içen padişahı da dilenciyi de aynı gözle görür: Cem'in dünyayı gösteren kadehi, gam girdabında kayık ve keder ordusunu dağıtan lal kaftanlı yiğit.
Hüsrev, Şîrîn, Şebdîz, Leylâ ve Mecnûn adlarını gündelik anlamlarıyla birlikte işleten gazel: büyücüyü büyüleyen göz ve vezinsiz şiir gibi aksak rakip benzetmesi.
Tam okunamayan bir ilk beyit ve topraktan yaratılmış insana can bağışlayan sözün nereden geldiği sorusu: konuşmanın mucizesi karşısında yaratılıştan gelen hayret.
Sevda derdini eski tıbbın diliyle anlatan gazel: bozulan mizaç ve dudaktan ilaç, Kur'an'ın inceliğini kavramayan fakih, kanıtsız rint mezhebi, müşteri olan Zühre ve alevden taç.
Osmanlıları öven uzun mısralı üç beyit: Semendire 841 (1438) yılında alınır; yazar Mekke'den İshak Beg ile döndüğünü, akına katılıp beş esir aldığını anlatır.
Münîrî'nin musiki terimleriyle örülü Farsça gazeli; âşıkların iniltisi kanun, ney ve çengi aşar, aşk can teline pençe vurur, yanak nemli aynayı pas tutar gibi ayva tüyü bitirir.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki şairler meclisinin ağzından "Sāḳiyā ṣun cāmı Sulṭān Muṣṭafālīlerdenüz" nakaratıyla söylediği dokuz bentlik murabbası.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; kirpik oku, bülbüllere feryat öğreten âşık, kapıcının dostluğunu arayan padişah ve ölüm karşısında şah ile gedâyı eşitleyen hikmet beyti.
Sevgilinin her isteğine "başüstüne" diye karşılık veren âşığın dile getirildiği, dedi-dedim kalıbıyla kurulmuş ve öpücük karşılığı can istenmesiyle biten bir gazel.
Kazancı, miyâncı, nişancı, doğancı: kafiyeleri meslek bildiren "-cı" ekiyle kurulan gazel, gönlü aşk padişahının sarayında bir görevli gibi gösterir.
Ay ışığına bakan zerreyi şeref burcunda güneşe çeviren matla: iltizamlı kafiye, tam cinas, gamzenin konakladığı yıkık kervansaray ve Ahmedî zeminindeki büyük grup.
Hakikati araştırırken yanılan akıl, bugün hak görünüp yarın boş çıkan fikirler ve "eserler tabiatın değil Allah'ındır" hükmü: tabiatçılığa karşı bir rubai.
"Görgeç" redifli gazel: âşığı tanıyıp merhaba diyen mahalle köpeği, kılavuz olan köpek, rüzgârla dalgalanan deniz, yaşartan sürme taşı ve Kerbelâ toprağını görünce coşan kan.
Germe'yi bir hazine kapısına benzeten üç beyit: Mora'nın kapısı sayılan hisar toplarla dövülüp yağma edilir, yazar "Mora vilâyetinüñ evvel fethi budur" der.
Münîrî'nin "-eng" kafiyeli Farsça gazeli; bakış okları dar gönül kandiline sığmaz, taş gönülden çıkan hayal kayadan fışkıran suya benzer, gök şehitler için mavi giyer.
Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki divan kâtibi Kara Fazlî'nin, şehzadenin 1553'te öldürülmesi üzerine yazdığı "Meded begler meded" nakaratlı on bir bentlik murabba mersiyesi.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; İrem bahçesi ve Cem'in kadehi yerine sevgilinin yüzü, nem yerine ciğer kanı, kalem yerine sevgilinin saçı ile yazılan bir şiir.
Sevgilinin derdine düşen âşığın derman, gül yüzlü bir sultan ve köpekleriyle bir gece misafirlik dilediği, "isterem" redifli kısa bir Mihrî Hatun gazeli.
Boyun arzusu serviye, yanağın özlemi mumun yağına, benin sevdası lalenin yarasına döner; leff ü neşr örneği bir beyit ve yemin ederken solak konuşan rakip.
Reyhânî, muhakkak ve Yâkût'un yazısı arasında kurulmuş bir hattat beyti: ağzı yırtılan gonca, dağlara düşen çam ve Nazmî'deki kalabalık "gül-i ter" grubu.
Allah'ın kılıcının kıpırtısı olan kader, bulutundan coşan boşluk ve ilahî tesirle "ben okyanusum" diyen her damla: vahdet-i vücûd düşüncesi dört mısrada.
"Yandım, alışdım, dutuşdum" diye biten gazel: alev almak anlamındaki alışmak, ateşle bir olma, keşke yerine kâc, bozulan mizaç ve medrese fakihine cevap.
Kâfire yardım eden Karaman üzerine üç beyit: sarhoş Kula Şahin Macar leşkerini görünce ilk kaçan olur, Karamanoğlu da sevinip Emirdağı ile Beypazarı'nı yağmalar.
Kara Fazlî'nin "Gel ḳalender olalum" çağrısıyla dünya bağlarını koparıp gezgin derviş olmaya davet eden, tasavvufi düşünceli sekiz bentlik tek murabbası.
Münîrî'nin hesap diliyle kurulmuş Farsça gazeli; gamze okları bir bir sayılır, rakip 'Amr'ın okunmayan vavı gibidir, "lek" kelimesi Farsça ve Arapça iki anlamla kafiyeye girer.
Adlî'nin "çâre ne" redifli yedi beyitlik gazeli; gamze kılıcı, saçta yakalanan gece hırsızı gönül, gülden ayrılmayan diken ve taş gönüllü sevgili karşısında sabır.
Ömrün ve mevsimlerin geçiciliği karşısında dünyayı, sevgilinin cefasını ve rakibe yönelişini hoşgörüyle karşılamayı öneren "hoş görelüm" redifli bir Mihrî gazeli.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.