Kul Hüseyin'in "duydun mu?" redifli nefesi: göçüp giden sultanlar sultanı, kapanan rahmet kapısı, açılan zulmet kapısı ve yetmiş yıl dolaşıp da ereni tanımayanlara sitem.
Basîrî'nin Âşık Çelebi'nin aktardığı Farsça matlaı: gönlünce tek gül açmayan bir bahar, "bin" ile "bülbül" anlamlarını birlikte taşıyan hezâr kelimesi ve âşığın feryadı.
Münîrî'nin sevgiliyi iki dünyada adına hutbe okunan bir güzellik hükümdarı yapan Farsça gazeli; gönül onun mahallesini Kâbe gibi durmadan tavaf eder.
Adlî'nin "varduñ" redifli beş beyitlik gazeli; gönlün sevgiliye varışını gül bahçesine savrulan çerçöp, şahane inci dişler ve aktardan alınan misk hayalleriyle anlatır.
"Yatur" redifli beş beyitlik gazel; bulut ardındaki ay, eşiği yurt edinen gönül bülbülü ve sabaha dek inleyen kumru imgeleriyle ayrılığı anlatır.
Sonu sönük bir hilal, şehitler, dağ başında nöbet tutan aç nefer, babasını bekleyen çocuk: "ağlarım" redifli şiirde şair, gönül tanıdığı olmadığı için mendiline ağlar.
İnleyen su dolabı, Rüstem'in bilmeden öldürdüğü Sührab, közü saklayan sincap kürkü ve yıldız sayan gönülden bir usturlap: "-âbdan kalmaz" redifli gazel.
Şair sahip olduğu her şeyin kaynağını sayar ve hiçbiri kendisi değildir; görüşü Allah vergisi, kanadı pir himmeti, Mecnunluğu ezel Leylâ'sının gözündendir.
Bayezid'in Alaşehir'i ahitle aldığı, Aydın, Saruhan ve Menteşe'yi Osmanlı'ya kattığı ve bu fetihleri adaletle yaptığı söylenen bâbda Âşıkî mahlaslı beş beyit.
Her beyitte bir tekrar: ağyarın sözüyle cefa binası kuran put, şehirde ruh gibi akıp çarşıya fitne salan sevgili, peçeden doğan güneş ve canını verip bakışa müşteri olan Avnî.
Yaprakları yele dağılacak ten mecmuası, Hâfız'ın Arapça mısraının ters çevrilmiş hâli ve tecerrüt kekliği; Refîkî'nin öğüt tonu en açık gazellerinden biri.
Hâlidî yolu ve erbain bâbı: bid'atı reddeden şeriata bağlılık, Ebûbekir'e öğretilen hafî zikir ve kırk günlük halvetin âdabı için pratik öğütler.
Kul Hüseyin'in "gelsin" redifli nefesi: nurlu yüze bakmak isteyene, cemde şarap dolduracak olana, nefsindeki şeytanı öldürene ve gönlünden masivayı kaldırana çağrı.
Basîrî'nin şair Revânî'nin cimriliğini Pinti Hamîd'le karşılaştırdığı kıt'a: "revân" kelimesiyle oynanan tevriye, Kur'an iktibasları ve tezkirelerdeki atışma.
Münîrî'nin sevgiliyi yeni açmış bir gül ve tek başına bir gül destesi sayan Farsça gazeli; şehirde meşhur Hayrî yüzünden her yan yaralı âşıklarla dolar.
Adlî'nin "itdüñ" redifli yedi beyitlik gazeli; sevgilinin cefalarını lütuf sayar, kıyısız gözyaşı denizini ve gam diyarına hükümdar edilen kulu anlatır.
Âşığı öldüren ayrılık, gam, hayal ve güzelleri sıralayan "öldürür" redifli gazel; dostlar ağlarken rakibin güldüğü beyitlerde leff ü neşr öne çıkar.
Muhammed Kâhya'nın köy namazı Vatikan'a karşı: sırmalı ayin elbisesi, uzak gök gürültüsüne benzeyen kilise nağmesi ve tersâ ile ters oyunu, Ma'arrî'den genişletilmiş bir polemikte.
Sâhib'in "-âşıyuz" redifli gazeli: tıraş gününe minnet duyan âşık, meclisin başı ve ayağı, taze vadide ceylan gibi beliren yeni gazel tarzına hayranlık.
"Kalemsiz nakkaşlık Bahâ'nın meşkindendir" diyen gazel: Bahâeddin Nakşibend'e işaret, Elest bezmindeki "Kâlû belâ", Kerbelâ susuzları ve Ferhat'ın külüngü.
Yazar bu savaşı Kara Temürtaşoğlu Umur Beg'den dinlemiştir: Bayezid ilk İstanbul kuşatmasını bırakır, Tuna'yı geçen Macarları Alacahisar yöresinde bozar.
Kaş sadağına doldurulmuş gamze okları, defolu da olsa satın alınan vuslat kumaşı, kâfir göz ile İsa huylu dudak ve gece gece yalnız gamın uğradığı ayrılık evi üzerine.
Refîkî'nin konuşma diline yaslanan kısa vezinli gazeli: kirpik okunun hedefi olmak isteyen âşık, mavi giyip halkı allara boyayan sevgili ve 'şol bir fülânı' sevdim itirafı.
“Naḳşibend” redifli altı beyitlik gazel: hafî zikirle kalbe bağlı zâkirler, şeriatla bulunan gizli hazine, gizli yoldan Hakk'a eriştiren mürşidler ve Şâh-ı Bahâ'nın kulu.
Kul Hüseyin'in "Şimdi bir derdimiz beş oldu gitti" güzellemesi: birken ona çıkan dert, pir buyruğundan çıkan talip ve beklenen yazların kışa dönmesi.
Basîrî'nin Kanûnî'nin Belgrad fethine düşürdüğü tarih: göğü padişahın eşiği sayan övgü, Cebrail'in hâl diliyle medhi ve 927 yılını veren "Bilâd-ı Üngürüs" mısraı.
Münîrî'nin "girifteest" redifini her beyitte başka bir anlamda kullanan Farsça gazeli; gönül yanakta ırmak kıyısı tutar, gözyaşı seli mahallenin yolunu tutar.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; âşıkların derdini bahar, bülbül, lale ve gül dikeni hayalleriyle anlatır, yüz ile zülfü gündüz ve geceyle eşleştirerek biter.
Sevgilinin güzelliğine kâfirin, ayın, bahçenin, zindandakilerin ve dermanın bile imrendiğini anlatan yedi beyitlik, "imrenür" redifli bir gazel.
Takvası övülen Zenbilli Ali Efendi ile haçlı ordusunu kışkırtan bir din adamı: İlliyyîn ile Siccîn, Tûbâ ile zakkum karşıtlıklarıyla kurulmuş sert bir polemik kıt'ası.
Sâhib'in "olmaz" redifli gazeli: nasb ve ref' terimleriyle atanma ve azil kaygısı, tuzlu denizde biten inci, şeker kamışına dönmeyen ney ve baş ağrısını dindiren sandal.
Beş beyitlik gazel iki anlamlı kelimelerle kurulmuştur: "âl" hem hile hem kırmızıdır, "vech" hem yüz hem sebep; sonunda sevgili âşığın kulağını çeken bir ceylan olur.
Bayezid'in Güzelce Hisar'ı yaptırdığı, tekfurun balık içinde altın gönderdiği ve İstanbul'da Müslüman mahallesi ile kadı kurulduğu bâbda çark üzerine altı beyit.
Maktasında "mülk-i 'Osmân" adı geçen gazel: güzellik şahına kul olduğu için Osman'ın mülkü kendisine teslim edilen Avnî; "var ise" redifinin iki anlamı ve ölümüne sevinen itler.
Meânî, beyan ve bedî' terimleriyle örülü övgü beyti, hayale gelmeyen ağız ve gözü depreştiren ben; Refîkî'nin Mesîhî zeminine yazdığı ikinci gazel.
Araplar ve ashap bâbı: Peygamber'in kavmi oldukları için Araplara muhabbet, Mekke ve Medine ehli, ashaba dil uzatmanın küfür sayılması ve “Acem sözü” eleştirisi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.