Mustafa Vâzıh'ın Amasya'yı Harşena adıyla andığı gazel: mızraklı kirpikler, Tatar güzeller, Karakalpak perçemleri ve ırmak gibi akan gözyaşları.
Kurnaz'ın yayımladığı Basîrî gazeli: serviyi sevgilinin boyuna benzettiği için cezalanan bahçıvan, iki yüzlü mektup ile iki dilli kalem ve ak ile karayı seçemeyen âşık.
Münîrî'nin Kevser'i sevgilinin dudağına susatan Farsça gazeli; bir gönül binlerce Kâbe'den iyidir, sevgilinin eşiği âşık için büyük hac sayılır.
Adlî'nin "-üñdür senüñ" redifli gazeli; sevgilinin yüzünü ay ve güneşle yarıştırır, kaşı yaya, ahı oka benzetir ve dolunayın belini kucaklama hayaliyle biter.
Mihrî Hatun'un "de var" redifli yedi beyitlik gazeli; ayrılık yarasına kavuşma merhemi, rakibe uyarı ve sevgilinin dudağını yasak meyveye benzeten Âdem telmihi.
Yer ile gök bir sağanakta birleşir, zerreler tandır gibi açılır, ördekler korkar; Yağmur müseddesi İbnü'l-Arabî'nin suda fenâsını anar, Allah'tan başka her şey akıp gider.
Dudak ve ayva tüyü Reşehât ile Nefehât'ın adlarıyla övülür; kaş berat tuğrası olur, kestane patlar, satrançta şahlar yaya kalır. Gazel yalnız T. 738 nüshasındadır.
Her beyti "yoksa ... mı" sorusuyla biten gazel: bilmezlikten gelme sanatı, kelâmın bölünmez parçasına benzetilen ağız, mahşere dönen dergâh ve Ferhat ile Mecnun.
Lazar, Murad Han'ı oğullarıyla Kosova'ya çağırır; Bayezid ve Yakub Çelebi ile yola çıkan Murad'ın at üstünde kıldığı namazı ve niyazını altı beyit anlatır.
Sahip olup da yoksun kalan âşık: taç sahibi bir şahı varken başkasına kul olmayan âşık, baharı varken güze düşen gönül ve meyhane kalesi karşısında gücü yetmeyen gam ordusu.
Refîkî'nin Vasfî zeminine ikinci nazîresi: sevgili yabancılara meylettiği için yabancılaşan âşık, Mısır sultanlığına tercih edilen kulluk ve meyhanelerde aranacak sarhoş Refîk.
Şeyhi ölen sâlik bâbının ardındaki iki Farsça beyit: göçen şeyhten sonra başka dostların eteğini tutmak ve ahiret kapısına kadar süren dünya ticareti.
Kul Hüseyin'in "nice olur" redifli öğüt nefesi: gerçeklerin yolunun dilden çıkmaması, pir elinden kuşanılan kemer, rızasız sunulan el ve dosta giderken kılavuz arayışı.
Basîrî'nin kendisine görev vermeyen kazasker Müeyyedzâde'nin minderi altına bıraktığı Farsça kıt'a: kanaat öğüdü ve "rızık Allah'tandır" diyen Arapça son mısra.
Münîrî'nin yıkık gönlü sevgilinin hayal hazinesine mesken yapan Farsça gazeli; ok yarası gülen gonca olur, gönlün dumanı hüzünler kulübesini aydınlatır.
Adlî'nin "-den yeg" redifli beş beyitlik gazeli; sevgilinin terini gül suyundan, sözünü inciden, dudağını gülşekerden, yüzünü güneş ve aydan üstün tutar.
Sevgilinin kaşını yaya, gamzesini oka benzeten yedi beyitlik gazel; okçu imgesi, namus şişesi, uzayan zülüf ve rakibin uzatılan ipiyle örülür.
Yirmi yıl önce şarap şairlerine taş olarak yazılmış mesnevi: mahkeme diliyle iddia ve ispat, İmrü'l-Kays'tan İbnü'l-Fârız'a şahitler ve "işte kalem, işte âlem levhası" çağrısı.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "bağlanur" redifli gazel: kuşanılan kılıç, güzellik gelinine bağlanan misk çember, iple bağlanan gül demeti, atın yerine bağlanan eşek.
Nigârî aşkın yoksulluğunu bir saltanata çevirir: tacı ah, tahtı elem, ülkesi gam köşesidir ve bu köşe ona eski coğrafyanın yedi iklimini aşan sekiz ülke kadar geniş gelir.
Kosova savaşında Miloş Kobiliç'in el öpmeye gelir gibi yaklaşıp Murad Han'ı şehit ettiği, Yakub Çelebi'nin öldürülüp Bayezid'in tahta geçtiği anlatının ardından Âşıkî mahlaslı dört beyit.
Sürme, Zülfikar ve kırmızı mürekkep: gözü nurlandıran ayak toprağı, gönül evini koruyan Zülfikar resmi gibi gamze hançeri ve şairin şiirlerini kanlı gözyaşıyla yazan âşıklar.
Güzellik fermanına tuğra gibi çekilmiş kaş, gözyaşı denizinde inciye dönen yıldızlar, yaydan çıkan ok ve laleye benzeyen göğüs dağı; 'gibi' redifli bir gazel.
Tek Farsça beyit: kendi nefsini bilen akıllı insana karşı Hakk'ı bilen ârife verilen asıl övgü; akıl ile marifet arasındaki ayrım ve kesin olmayan bir okuma.
Kul Hüseyin'in "var" redifli nefesi: zamane insanında türeyen fitne, kalkan edep ve hayâ, hırsa tapan halk, hecelenecek amel defteri ve kabirde kurulacak mizan.
Basîrî'nin Latîfî, Âşık Çelebi ve Âlî'nin aktardığı Farsça matlaı: sevgilinin ayak toprağı gözden gidince denizi aşan gözyaşı ve "gerd" kelimesinin iki okuyuşu.
Münîrî'nin meyhane ve kadeh varken keşif ile kerameti gereksiz sayan Farsça gazeli; sevgilinin beli kıl, ağzı kıl ucu, güzelliği okunacak bir kitaptır.
Adlî'nin "gerek" redifli yedi beyitlik gazeli; aşk yolunun şartlarını yaşlı göz, çerçöp, ah ile gözyaşı ve Tûr'daki tecelli üzerinden sayar, Etrâk ile idrâk kafiyesiyle biter.
Necâtî'nin hasır beytine "yâr eşiğinde bir kuru yer yeter" diye karşılık veren "yeter" redifli nazire; Âşık Çelebi bu beyti Necâtî'ye dokundurma olarak aktarır.
Cûdî'nin İntizâr manzumesi: kocasını bekleyen gelin, "tiz gelin gelin" söz oyunu, tortusuz gözyaşı ve saç telini telgraf, gözyaşını zarf, gözünü pul yapan bir mektup.
Gökbilim, takvim, Arap dilbilgisi, maliye ve fırıncılık terimleri tek gazelde; ipekli güzellerle dolu konaklar Harîrî'nin Makâmât'ına döner. Yalnız T. 738'de.
"Yaradan" kelimesiyle cinas yapan gazel: yaradan gelen kan ile Yaradan'dan gelen huzursuzluk, karadan gelen sevda, bülbülün oradan gelen şarkısı ve gönlün halvethanesi.
Kıratova'nın gümüş madenleri Paşa Yiğit Beg'e verilir, Bayezid Bursa'da cami, medrese ve bimarhane yaptırır; madenin hazinesini Hak yoluna bağlayan dört beyit.
Nazire mecmualarından gelen gazel: aşkın çağrısına "lebbeyk" diye eşiği tavaf eden can, utancından Hıta'ya kaçan misk, başında hasır yakan fakir ve elinin hüması gölge düşen Avnî.
Refîkî'nin 'ehli' redifli gazeli: inkâr ve ikrar ehli, hırka ve zünnar ehlinin tapındığı sevgili, namus hırkasını rehin bırakan ar ehli ve her işin bir ehli olduğu hükmü.
“-mend” kafiyeli altı beyitlik gazel: Nakşibendî feyzine erişen şairin şükrü, vazgeçirmeye çalışan nasihatçiye cevap ve boyundaki sağlam kement.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.