Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; güneşe ve aya ışık veren yanak, toprağı kimyaya çeviren bakış, eşik toprağından sürme ve Çin miski hayalleriyle örülür.
Mihrî Hatun'un "gizlüdür" redifli on beyitlik gazeli; gönüldeki sevgiden dudaktaki inciye, karanlıktaki bengisudan cahilden saklı irfana uzanan gizli hazineler dizisi.
Sisli dağ, meleklerin serdiği yeşil seccadeler gibi tarlalar, tef çalan çağlayan, bülbüle kulak vermeyen serçeler; bahar tablosu en kâmil güzelliğin gizliliğini sorar.
Yalnız T. 738 nüshasındaki gazel: sevgilinin ağzını öpen tütün dumanını kıskanıp yarılan çubuk, gül bahçesinin yabancı otu sayılan ayva tüyü, sulanan fidanlar.
"Küfr-i zülfündür hidâyet" diyen şair, yüzü örten zülfün kendisini doğru yola çıkardığını söyler; vaiz bunu anlayamaz, sevda sürmesi ise gözü keskinleştirir.
Murad Han'ın kuşatıp alamadığı Polanya hisarının "Meger bunı Tañrı yıka" sözünden sonra kendiliğinden yıkıldığı ve "Tañrı Yıkdugı" adını aldığı bâbda hükümdar nefesi üzerine altı beyit.
Bir bahçe tasviri olarak kurulan gazel: gül renkli gömleğine goncadan düğme takan gül, sözü kesilen goncalar, sevgiliye saçı saçan yasemin ve nesteren, gözyaşıyla sulanan çimen.
Davul dinleyen gece bekçisi, kaval çalan çoban, çeşme başında konaklayan kervan ve okla yay oynayan çocuk: 'eglencesi' redifiyle kurulmuş bir gündelik hayat gazeli.
Mücahede bâbı: inziva, oruç, az uyku ve az yemek öğütleri ile seyr ü sülûke yardım eden, yemekten sonra bir iki bardak içilecek çaya beklenmedik bir methiye.
Kul Hüseyin'in "ikisi" redifli güzellemesi: sağda ve solda oturan iki güzel, yeşil giyen donlar, kefeni dikip saracak iki el ve âleme nizam verecek İsa ile Mehdi.
Mustafa Vâzıh'ın "Ne Şam'ın şekeri ne Arap'ın yüzü" sözüne dayanan gazeli: tekerleği kırılan gönül arabası, küçük ağız mazmunu ve kaş kılıcıyla zülfün savaşı.
Kurnaz'ın yayımladığı "mi var" redifli hikmetli gazel: devlete ihtiyaç duymamanın devleti, dağa resim çizen Ferhad'dan büyük âşık ve arz-ı hâcete hâcet olmayan Mevlâ.
Münîrî'nin sevgilinin yol tozunu padişahlara taç yapan Farsça gazeli; zahit meyhanenin sırrını bilmez, hikâye zülfte uzar, söz küçük ağızda kısalır.
Adlî'nin "gerek" redifli kısa mısralı gazeli; âşığın dilediği güzeli boydan bele sayar, âl ile al cinası, hat ve gubâr gibi yazı terimleri ve dâl harfiyle örülür.
Mihrî Hatun'un "olupdur" redifli, matla mısraını makta beytinde tekrarlayan beş beyitlik gazeli; güzellerin vefasızlığına ve değer kaybına sert bir yakınma.
Cûdî'nin Düğün Evi gazeli: perili dağ gibi düğün evi, def çalan şakacı defçi, "erkeklere karşı zafer" diyen kadınlar, kuşla avlanan kuş, süslenen kızcağızlar ve itme ile çekme.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "yarılur" redifli gazel: fıstık, nar, kalem ucu ve çiy tanesinin kendiliğinden yarılması, her birine bulunan bir aşk sebebi.
Şairin kendi gönlüne sitem ettiği gazel: ciğerde beliren taze çıban, aşkı bilse yere düşecek melekler, muamma olan ağız ve gözüne değmeyen apaçık güneş.
"İklîm" redifli yedi beyit Hayreddin Paşa'nın tertibini över; Hayreddin ile Evrenez Büre, İskete ve Marulya'yı, Lala Şahin Kavala, Drama, Zihne ve Siroz'u almıştır.
Güzelliği dünyayı fetheden bir sultan olarak çizen gazel: saçtan kurulan misk çadırı, yanak tahtı, kaşların sunduğu iki kadeh ve hükmünü yürüten Avnî'nin getiremediği sevgili.
Refîkî'nin 'ol yüri' redifli gazeli: Şehzade Korkut'un mısraını yankılayan matla, bin bülbül gibi ağlayan âşıklar, Süleyman'ın mührü ve Mısır'da sultan olan Yusuf.
Fakrın zenginlik olduğunu söyleyen yedi beyitlik gazel: kanaat sermayesi, Ankâ meşrepli şair, zâhide karşı rindlik ve şeyhi Mustafa İsmet'in iltifatı.
Kul Hüseyin'in "Sen kıble ararsın kıble sendedir" diye açılan düvaz-ı imamı: nurdan yaratılan cemal, Âdem'e secde eden melekler ve On İki İmam'ın sırrının insanda oluşu.
Mustafa Vâzıh'ın zeytin tanesi ve kılıç tutan gamzeyi anlatan gazeli: Mâverâünnehir'i dolaşan göz, Ferhâr ipliği gibi bel ve fıkıh terimleriyle küçük ağız.
Kurnaz'ın yayımladığı "eyleme yâ Rab" redifli yakarış gazeli: açlıktan ve muhtaca muhtaç olmaktan korunma dileği, takva elbisesi ve istenmeyen hükümdarlık tacı.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; gül mevsiminde şaraba tövbe olmaz, çeng ve rebap çalar, dünya bir seraptır, cinsi olmayanla sohbet azaptır.
Adlî'nin Cem, Zâl ve Rüstem telmihleriyle açılan beş beyitlik gazeli; fânilik ülkesinde dünyaya padişah olmanın bile bir anlık olduğunu söyleyen maktaıyla biter.
Mihrî Hatun'un âşığa öğüt veren yedi beyitlik redifsiz gazeli; gül, bülbül ve diken imgeleriyle vakit varken sevgiliye sahip çıkmayı anlatır, gökten toza inen şairle kapanır.
Hece ölçüsüyle yazılmış tek şarkı: kara çarşaflı, beyaz elli bir güzel, "bu gidiş halka zararlı" uyarısı, bulut altındaki güneş gibi yüz ve "aman ammân" diye haykıran âşık.
Redif "geçer" her beyitte başka bir anlama bürünür: sayılmak, vazgeçmek, zamanın geçmesi; "aramızdan kıl geçmez" deyimi ayva tüyüyle gerçek anlamına döner.
Altıncı beyitte iki mısraın sınırında "kara / Bağ", yani Karabağ belirir; sevgilinin mahallesi sekiz cennete, Kâbe'ye, yüzü de ezberlenmiş bir mushafa dönüşür.
Lala Şahin'in ölümünden sonra beylerbeyi olan Kara Temür Paşa'nın Saruhan göçerlerini Siroz'a sürdüğü, Manastır ve Selanik tarafına yürüdüğü bâbda Kosova'yı haber veren dört beyit.
Galata'yı gören cennete gönül bağlamaz diye açılan gazel: Frenk şiveli bir İsevî güzel, kiliseyi görüp mescide varmayan âşık ve belinde zünnar, boynunda haçla anılan Avnî.
Refîkî'nin 'devrân beni' redifli gazeli: toprakla bir eden devran, meclislerde açılıp şairi söyleyen divan, varlığını iniltiyle duyuran âşık ve insanı tutan kan.
Şeyhi ölen sâlik için bâb: ölen şeyhe rabıtanın sürmesi, kınından çıkmış kılıç gibi ruhaniyet ve ruhaniyetten yararlanamayanın en kâmil halifeye biati.
Kul Hüseyin'in sekiz heceli "Ali'dir" redifli nefesi: Muhammed'in bahçesindeki servi ve çınar, candaki damar, belindeki kemer ve her imamda görünen Ali.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.