Dert ile şarap, şah ile dilenci birdir; kâkül ile sevdanın ebced değeri, mihnet ile muhabbetin imlâsı da: Sâhib "birdür" redifini yazının kendisinde doğrular.
Her mısraı bir kelimenin tekrarıyla biten miraç naatı: İsrâ, Aksâ, "kâbe kavseyn", Yâsîn ve Tâhâ adları, göklerin raksı ve "kand-ı mükerrer" benzetmesi.
Osman Gazi ile kayınpederi Edebali'nin ölümü dört beyitte bir "sefer" olur: binilen at sekiz ayaklıdır, önden çavuş gider ve bu yolculuğun dönüşü yoktur.
Her beyti "revnak" kelimesiyle parlayan yedi beyit: şarapla kızaran yanak, mumla aydınlanan oda, yıldızlarla süslenen ay, Bedahşan lâli ve bablarıyla güzelleşen Sadî'nin Gülistan'ı.
Refîkî'nin Şeyhî zeminine yazdığı hezec gazeli: sellere verilen göz, pervaneye yanan mumlar, âhla aydınlanan gece ve yakasından güneş doğan sevgili.
Şeriat kaftanı olmadan tarikat olmayacağı, kötülüğü şeytana yükleyen halka karşı nefsin hileleri ve Nakşibendî velîlerine uzun bir övgü: şeriat, nefis ve velîler.
Derviş Edna'nın don değiştirme inancını açıkça söylediği nefesi: kurban olan can, alındaki levh-i kalem, "fani mülküne çok geldim geçtim" ve bozulmayan Elest ikrarı.
Kul Hüseyin'in yaşlılık üzerine söylediği öğüt deyişi: hâlini bilen eşin kalmaması, yetmişe varan yaş, dökülen dişler ve artık avlanacak kuşu kalmayan bir doğan.
Tokatlı Nûrî'nin Merzifon Cönkü'nde kayıtlı müseddes semâ‘îsinin ilk bendi: nur-ı Muhammedî ve peygamberlerin övüncüne na't; özgün metin, günümüz Türkçesi ve yorum.
Mustafa Vâzıh'ın kaba halk sözleriyle tasavvufi söyleyişi karıştıran meclis gazeli: kocacık gibi terleyen şarap testisi, "Hû Hak" okunan kahve ve boşanan dünya kadını.
Harîmî'nin hece ölçüsüyle yazılmış gazeli: yine başka sevdaya düşen deli gönül, mayası aşk olan yaratılış, denize çekilen gönül gemisi ve bir kıl kadar kalan takat.
Basîrî'nin kendini Mecnun'un kan kardeşi, Ferhad'ın adaşı saydığı gazeli: yol kesen göz ile kaş, unvanı "rind ü kallâş" olan mektuplar ve bir âhla açığa çıkan aşk.
Münîrî'nin Farsça gazellerinin ilki, gül mevsiminin fırsatını kaçırmamayı öğütleyen bir meclis gazeli: saki, tortu içen rind, ham şarap ve bülbül.
Adlî'nin "ile mûnis" redifli yedi beyitlik gazeli; sevgiliden ayrı âşığın ah, uykusuz göz ve sevgilinin köpeğiyle kurduğu dostlukları sıralar.
Yaylaya çıkan dostlarla şehrin sıcağında kalan şairi karşı karşıya koyan, vefasız dostlardan yakınan altı beyitlik bir gazel ve Lâdik yaylası bağlamı.
Âfâk ile enfüs ayrımına dayanan tasavvufi gazel: iç dünyanın ayetleri, mîsâk, ayn-ı sâbite, asla dönüş olarak ahlak ve aynaya çarpıp ölen akıl kuşları.
Sâhib'in "çıkar" redifli gazeli: kırılan kemikten çıkan mumya ilacı, sürmeli göz yüzünden sessiz çıkan inilti, âhın ip cambazlığı ve sevgilinin bastığı topraktan çıkan tutya.
"Kimdi senden özge" sorusu dört beyit boyunca tekrarlanır ve her seferinde Peygamber'e yeni bir unvan verilir; cevap hiç söylenmez, çünkü soru övgünün kendisidir.
Orhan ile kardeşi Alâeddin Paşa, Osman Gazi'nin mirasını bölüşmeden birlik içinde kalır; dört beyit bu birliği över ve savaşların esir için yapılmadığını söyler.
Toprağa dökülen son yudumla dirilmeyi uman âşığın gazeli: sevgilinin üzengisini öpmek için av gibi terkiye asılmaya hazır baş ve yüz yamalı hırka ile fenâ bahçesi.
Zülfün cim ve dalından 'cidâl', iki dal arasındaki râ kaşından 'derd' çıkaran harf oyunları; kanunun akort burgusu ve zülüf tuzağındaki taneyle bir Refîkî gazeli.
Kitabın tek bendli şiiri: “Ḫudâ’dan ġayri yoḳ maḳṣûd cemâlu’llâh” nakaratıyla dönen dört bend, mimar olarak mürşid, imtihan yeri ve hayal olarak dünya.
Derviş Edna'nın seher vakti gafletten uyanışı anlatan nefesi: gerçek âşığın sevgisinden belli olması, Kevser başında dolu ve "ar" ile "var" arasında kurulan söz oyunu.
Kul Hüseyin'in sekiz heceli nefesi: Hakk'ı gören mümin, kula âşık olan Allah, sinesini yakan güzelin közü ve omuzlarına âşıklık cübbesi giydirilen bir derviş.
Mustafa Vâzıh'ın sitemli meclis gazeli: ateş saçarak gelen sarhoş sevgili, ihanete teşekkür eden âşık, şarapla rakı gönderen meyhane piri ve periye çarpılan şair.
Harîmî'nin "-yı leylî" redifli gazeli: Leylâ'nın sevdasıyla Mecnun olan âşık, damla damla biriken gözyaşı denizi ve Leylâ'ya barınak olacak gönül köşesi.
Basîrî'nin "için" redifli gazeli: nakkaş dilber için söylenen gazeller, yara ile yarar yoldaş oyunu, yoldaki taşa hasret baş ve köpeklerine kardeş olan âşık.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; Hâfız'ı Şîraz'ın Rüknâbâd ve Musallâ gezintileri yerine Amasya meydanına çağırır, şehri cennetle bir tutar.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; vuslatın çabayla elde edilemeyip sevgilinin bir iltifatına bağlı olduğunu kafes, örümcek ağı ve uzanan el hayalleriyle anlatır.
Bahar, lale mevsimi, sâki ve çiy imgeleriyle kurulan, sevgilinin cefası ile âşığın inleyişini karşılıklı mısralarda dizen beş beyitlik bir bahar gazeli.
Cûdî'nin beş beyitlik bahar gazeli: gülümseyen çiçekler, havada gezen buhurdanlar, tabiatın şiirinin cisimleşmesi, aynı kalıptan kafiyeler ve başladığı mısrayla biten bir döngü.
Sâhib'in "-em olur" redifli gazeli: yas evinin kapı halkasına dönen gözler, zemzem kuyusu olan çene çukuru, dirhem dolu kese gibi gözler ve toprağa mühür basan ayak izi.
"Kanı sen tek" (senin gibisi nerede) sorusuyla kurulan ikinci naat: gök ve yer arasında karşılaştırmalar, güzellik defterini kapatan kader ve vasıfta acz.
Osman Gazi'nin sade mirasından sonra "Velehu eydan" başlığıyla gelen, dünyanın gelip gitmek için kurulduğunu ve yaratılışın amacının Hakk'a tapmak olduğunu söyleyen beş beyit.
Sevgiliye yöneltilmiş altı suçlama: cefayı huy edinmiş sevgilinin âşığı Mecnun'a ve Karun'a çevirmesi, gözyaşını Nil ve Ceyhun yapması, ayrılığa alışmış Avnî'yi yeniden yıkması.
Refîkî'nin Kıvâmî zeminine remel-i mahbûn vezniyle yazdığı gazel: Mecnun'a döndüren ceylan, parmakla gösterilen hilal beden ve öpüp sarılmadan ayrılan güzellik seyri.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.