İznik'in 731 (1331) yılında Orhan'a teslim edilmesinden sonra Ebkülos bahçesine gelen Rum kadınlarını anlatan ve onların gazilerle evlendirilişini söyleyen on bir beyitlik mesnevi.
Âşığın kendi gönlüne seslendiği kısa vezinli gazel: vefasız sevgiliye sabrı ve aşkı göstermek, feryadı bırakmamak ve beş parasız dilenciye yâr olmayan güzel.
Mehtapsız gecede kara zülfün içinden yanağa giden yol, insanlık bekleyen gözbebeği ve sellerle yarılan toprak; Necâtî zemininde yazılmış bir nazire.
Dünyadan, ahiret zevkinden ve Leylâ'dan geçen âşık, halkın kınamasını göze alan melâmet ve “lâ” deyip “illâ”dan geçen zâhid üzerine bir tevriye.
Kul Hüseyin'in Battalname geleneğine bağlı nefesi: Malatya'dan çıkıp babasının öcünü alan Seyyid Battal Gazi, meydandaki nara ve Rum'u İslâm'a getiren gazi.
Mustafa Vâzıh'ın çarşı güzellerini anlatan gazeli: şiveli bir bezirgân oğlu, âşıkları tıraş etmeye hazır diş çekici berber güzeli ve kaş kemeri karşısında tükenen takat.
Harîmî'nin "-ını" redifli gazeli: imanı şeytandan sakınır gibi korunan sevgili, güneş tutulması sanılan zülüf, dükkân açan bahar ve divanı tezhip eden altın kadeh.
Basîrî'nin "sana" redifli gazeli: sevgilinin şerefine "dolu sana" diye kaldırılan kan kadehi, karşısına çıkamayan güneş, Mecnun gibi çöle düşen âşık ve ceylan göz.
Münîrî'nin seherde gaybdan gelen bir "merhaba" ile açılan Farsça gazeli; âşık gam orucunu bitirecek bayram hilalini sevgilinin kaşında arar.
Adlî'nin "halâs" (kurtuluş) redifli beş beyitlik gazeli; tuzağa düşen kuş, yanan kuru çöp ve kaş yayından çıkan ah okuyla aşka düşenin kurtuluşu olmadığını söyler.
Altın ve gümüş kaftanlar giymiş bir güzeli huriler, gezegenler ve çevgan oyunu imgeleriyle anlatan, beş beyitlik ve kaftanlar kafiyeli bir gazel.
Cûdî'nin Tahayyür dizisinin ikinci manzumesi: zerre kervanları, şimşek gibi geçen her şey, köpük saçan zaman seli, iki ucu gizli zincir ve her şeyi kaynağına bağlayan Arapça kapanış.
Sâhib'in tecâhül-i ârifle kurulan gazeli: kaş kemerine yuva yapan kırlangıç gözler, gönül çarşısının terazisine dönen kâkül ve Mecnun'la dost ceylanlara benzeyen benler.
Ayrılığın yıkımıyla başlayıp dualarla süren gazel: dağ delen Ferhat, âşıkların nal tozu, bülbül ile papağan ve "Seyyid Nigârî"nin Tanrı'dan ayrılmama dileği.
Orhan Gazi İznik'te kiliseyi cuma mescidi, manastırı medrese yapar, imareti kendi eliyle açar; dört beyit onun adına okunan hutbeyi över ve Âşık Paşa'yı anar.
Emir kipiyle kurulan "eylegil" redifli gazel: cefa için bile anılmaya razı âşık, başından çevrilip azat edilen çam, rakibe verilen öğüt ve göğe savrulan ah mektupları.
Refîkî'nin 'yâd' kelimesinin yabancı ve hatıra anlamlarıyla açılan gazeli: iyilik unutulmaz atasözü, Ferhad'ın kanlı yaşından laleler ve atından eğilen sevgili.
XIX. yüzyıl sonunda Sünnî bir Nakşibendî şeyhinin Kızılbaş çevrelerine bakışını çatışmalı bir dille yansıtan tarihî belge: şeyhlik iddiasındaki “sürh-ser”ler.
Kul Hüseyin'in sekiz heceli nefesi: azan insan, birbirine kuyu kazanlar, kalkan edep ve hayâ, keskin kılıçlı sabır ve "İllallahi ve sabirin" nakaratı.
Mustafa Vâzıh'ın "benefşe" redifli gazeli: boynu bükük menekşe, kaşın menekşe kelimesindeki nun harfine benzetilmesi ve mazmunun sonunda "bir mor çiçek" diye küçümsenmesi.
Harîmî'nin "-eh" kafiyeli gazeli: gönül ülkesini yağmalayan aşk ordusu, vecde gelip külahını çalan gelincik, cennete yerleşen Hintli ben ve gölge gibi izine düşen âşık.
Münîrî'nin Arapça, Farsça ve Türkçe mısraları bir arada kullandığı mülemma‘ gazeli; gözyaşıyla deniz olan gökte yıldızlar su kabarcığına döner.
Basîrî'nin yemek gazeli: pirincin kulu, kalyenin dervişi olan şairin bulgurdan, çorbadan ve lahana çorbasından kaçtığı, aşk dilini mutfağa taşıyan şakacı bir şiir.
Adlî'nin "-at" kafiyeli yedi beyitlik gazeli; sevgilinin yüzünü misk ile yazılmış bir Mushaf'a, ayva tüylerini kudret kâtibinin hatasız yazısına benzetir.
Her beyti "neden" sorusuyla biten yedi beyitlik sitem gazeli; sevgilinin cefasını âşığa, lütfunu ve öpücüğünü rakibe ayırmasını haram-helal tezadıyla sorgular.
Ad verilemeyen sonsuzluk, nefsin icadı olan adlar, "şu" diye gösterilen gök, soyu belirsiz yetim atomlar: dizinin son bölümü ezelin karası ve beyazıyla kapanır.
Sâhib'in "mı var" redifli soru gazeli: gönül tandırından taşan Nuh tufanı, yüzde divan kuran güzellik hükümdarı, inci denizi olan göz ve "canım" diyecek canı kalmayan âşık.
Beş beyitlik bu kısa gazelde suçu felek ya da baht değil ayrılık taşır; ben tuzaktaki taneye, gam bulutu dert incisi yağdıran bir buluta döner.
Tanrı ile insan arasındaki ahdi konu edinen dört beyit, Karasi seferinde ahdine durmayan Ulubat tekfuru öldürüldükten sonra söylenir; sefer Aclan Beg'in ölümüyle başlamıştır.
Gül ve şarap üzerine beş beyit: üstünde gül yaprağı akan kanlı gönül ırmağı, kadehe konmuş gül desteleri, lale adlarıyla oynayan bir beyit ve taç kabul etmeyen gönül.
Zülfü Mansur'un darağacına benzeten beyitten pazardan geçen Yusuf'a, İsa nefesli sevgiliden duvardan giren güzellik fitnesine uzanan bir Refîkî gazeli.
Sahabeye dil uzatana yönelik sert bir hitap: Sünnî içtihat ilkesi, “Acem hainin sözü” ve Ehl-i beyt sevgisinin aslında kime ait olduğu tartışması, on beyitte.
Kul Hüseyin'in "dediler" redifli nefesi: gönle kasavet etmeme öğüdü, bin Hızır'dan alınan haber, insanı sesinden tanıyan arifler ve sofuya "sen sana bak" uyarısı.
Mustafa Vâzıh'ın süzülen gözler üzerine gazeli: altın kına benzeyen sarı beden, kapanıp açılan bir Frenk çakısı gibi gamze, çakıcı nalbant güzeli ve yolunan rakip sakalı.
Harîmî'nin "-um gibi" redifli gazeli: gönül tahtına Süleyman gibi oturan aşk, gönül bahçesinde salınan servi, harabeyi aydınlatan ay ve ayağa baş koyan sürahi.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire sayılan rindane Farsça gazeli; sakinin meclise gelişi tövbe binalarını yıkar, yanan gönülden kebap kokusu yükselir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.