Münîrî'nin "merā" redifli Farsça gazeli; günahsız sevgili öldürse de bir bakışla diriltir, âşık onun köpekleri arasına katılmayı lütuf sayar.
Adlî'nin "itmiş" redifli gazeli; hilali kaşa, aydaki lekeyi ayak tozuna bağlar, gül ile bülbül hikâyesinden sonra şairi dertle âşıkların şahı yapar.
Sevgilinin saçını, yüzünü, kaşını ve bakışını sayarak her beyitte ona sağlık dileyen, "zamanın Süleyman'ı"nın sevgilisini anan altı beyitlik gazel.
Gam meclisinde sarhoş bir âşık sakiden imdat ister: ağza gelen can bir damla şarap bekler, saki varlığa yardım eder, Cem'in kadehinde bir önerme apaçık görünür.
Billur boyunda kuru su içinde ıslak ateş, baharda eşitlenen gece ile gündüz, yakut kutudaki inciler ve Çin'e gitmeye niyetli bir şair; redif "gösterir"dir.
Nigârî gönlüne mugların ayağını öpmeyi, putlara secde etmeyi yakıştırır ve bütün bunlar Allah aşkına yapıldıysa işretin helal olduğunu bir fetva diliyle söyler.
İnsanın dünyada kurduğu düzenler ve onların ardındaki niyet üzerine üç beyit, Orhan Gazi'nin getirdiği yeni âdetleri anlatan bâba önsöz olur.
Her beyitte bir şart sayan gazel: dudağı isteyenin boyu anmaması, gözyaşının söndüremediği göğüs ateşi, kıyamete dek koşan aşk atı ve meydanı yeryüzü, eyvanı gök olan meyhane.
Altı bentlik bir saki daveti, pamuk zühdü yakan ateş kadeh ve 'yakalar çâk idelüm' nakaratı: Tâcîzâde Câfer Çelebi'nin murabbaına yazılmış nazire.
Kitabın ilk münacatı: kâfir nefse esir düşmüş, pişman ve perişan şairin Allah'a yakarışı, kendine bırakılmama dileği ve mürşidi hürmetine dua.
Derviş Edna'nın annesine söylediği yedi heceli dörtlük: "Günde Hakk yanında da yine gözü perdeli" diyerek yanındaki ereni tanımayan bir anneye sitem.
Kul Hüseyin'in Âşık Gülabi'nin derleyip tanıttığı nefesi: "Himmeti erişti Abdal Musa'nın" nakaratı, yedi kapılı türbe, Kaygusuz Sultan'ın evi ve Kırklar eşiği.
Mustafa Vâzıh'ın sofuyla alay eden gazeli: koltuk altında iki veba yarası ve iki karpuz atasözü, fitne çeşmesi olan göz ve kimsenin kulağına küpe olmayan söz.
Harîmî'nin "-er" kafiyeli gazeli: sevgi güneşi önünde küçülen ay, sokağı yakmasından korkulan ah kıvılcımı, mum ile şarabı unutturan dudak ve kutsal tavusa benzeyen zülüf.
Basîrî'nin harf benzetmeleriyle örülü gazeli: zülfe uzun lâm, ağza kısa mim diyen mana ehli, Mutavvel ile Muhtasar tevriyesi ve yüzde buluşan güneş ile kamer.
Münîrî'nin "mā-rā" redifli Farsça gazeli; zülfe esir gönül papağanı, Halil sofrasından bir mercimek, sinek kanadına dayanamayan âşık ve tek kıvılcım.
Adlî'nin "olmış" redifli gazeli; tatlı dudaktan çıkan acı sözü, aramakla ele geçmeyen sevgiliyi ve dudağa diş bileyen şairin cüretini anlatır.
Evine gelip onu onurlandıran cömert bir büyüğe yazılmış beş beyitlik teşekkür gazeli; konuğun nefesini ölüleri dirilten İsa'nın nefesine benzetir.
Cûdî'nin Bir Nevâ başlıklı gazeli: Levh-i Mahfuz'a açılan gönül, Hakk'ın kaleminin mürekkebi olan unsurlar, ruhun sınırını göremeyen rasathane dürbünü ve garip yerlere kurulan yuva.
Sâhib'in sevgiliyi bir şiir kitabı gibi okuyan gazeli: kaşlar beytin iki mısraı, sevgili yedi beyitlik bir gazel, ayva tüyü onun makta beyti, peçesizliği ise kendi peçesi.
Yüzle dudak arasında kalan âşığı iki mıknatıs arasındaki iğneye benzeten gazel: kesilen sabır ipi, sevgilinin kulübesi ve tanbur gibi perde perde inleyen şair.
Orhan Gazi'nin ak börkü, Çandarlı Kara Halil'in kadılığı, yaya askerinin kuruluşu ve burma dülbend âdetinin anlatıldığı yerde söylenen, dünyanın her an değişen yüzü üzerine üç beyit.
"Senüñ" redifli bir hüsnütalil gazeli: güneş ve ay sevgilinin pazarında alıcı, suratı asık dolunay, suya baş aşağı düşen servi ve kıskançlıktan başı titreyen nergis.
Refîkî'nin âhın kara dumanını sevgiliyi gizleyen bir perdeye çevirdiği gazel: hayale götüren bel, gözyaşı dalgasında kayık olan göz ve dilsiz âşıkla ağızsız sevgili.
Dervişlik iddia eden şeriat düşmanları bâbı: aşk diye nefsânî zevk, şeriat bilmeyen Nakşî iddiacıları ve babadan kalma tekkede vakıf tahsisatı için gösterilen hırka.
Derviş Edna'nın eşine söylediği yedi heceli dörtlük: elinde bade süzen güzele "İkrar verdin ikrar aldın, ikrarında dur güzel" diye yapılan uyarı.
Kul Hüseyin'in "-incinir mi?" redifli nefesi: adil padişaha hizmet, meyvesini taşıyan dal, muhabbette sarılan kol ve kör sofuluğa karşı dostluğun yüceltilmesi.
Mustafa Vâzıh'ın harf oyunlarıyla örülü gazeli: cim zülüf, elif boy ve nun gözle yazılan "can" kelimesi, ateşe atılan üzerlik tohumu ve zülfün tuğrası için istenen ferman.
Harîmî'nin "âteşi" redifli gazeli: ayrılık, şarap, anlam ve özlem ateşleri; Korkut'un Kitâb fi't-tasavvuf adlı eserinde de bulunan, medrese terimleriyle örülmüş bir şiir.
Basîrî'nin ikinci yemek gazeli: kalyenin kokusunu sabah rüzgârına, salmanın yaprağını gül yaprağına benzeten ve paluzeyi sevgilinin yerine koyan şakacı bir şiir.
Münîrî'nin "-ālā" kafiyeli kısa Farsça gazeli; sevgiliye "ağzın var mı" diye soran âşık "lā lā", yani "yok, yok" cevabını alır; aynı ses her beyitte başka bir anlam taşır.
Adlî'nin yalnız T nüshasında bulunan beş beyitlik gazeli; saz öğrenmeye başlayan sevgiliyi Bûselik makamı, şahbaz ve İsa'nın mucizesi gibi hayallerle anlatır.
Kafiyedeki "karalar" kelimesini yedi kez, her seferinde başka bir anlamda kullanan cinaslı gazel; Mihrî'nin sanat gücünü gösteren şiirlerinden biri sayılır.
Tefsirsiz çözülemeyen varlık kitabı, tekbir getiren âcizlik, cehaletle birbirini helak eden kardeşler: Tahayyür dizisinin ilk bölümü eksik terbiye usulünde karar kılar.
Sâhib'in ebced eşitlikleriyle örülmüş gazeli: kandil ile pervane 264, sinek ile fil 120, sabah ile akşam 101, dert ile hicran 208, kavga ile barış 128; hepsi "birdir".
"Ahmed meşrebiyim" diyen şair belayı yoldaş edinir; kaderin okları şifa balına, cefa safaya döner ve dört unsur içinde ağır basan şey hevâ olur.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.