Refîkî'nin Kemalpaşazâde zeminine nazîresi: yırtık göğüsten yer buğusu gibi yükselen duman, göğe nahıl çiçekleri diken felek, gözdeki yol tozu ve panzehir olan vuslat.
Yalnız kâmil şeyhe caiz olan rabıta, mal ve evladı gönülde tutana yöneltilen karşı soru ve Sühreverdî'den Câmî'ye uzanan manzum bir kaynak listesi.
Kul Hüseyin'in "Cemalini gördüm sarhoşun oldum" nefesi: elif Allah, mim Muhammed, ayın Ali; şeriatı aşıp marifet suyunda yüzen tarikat ve oyunda bizden üstün olan usta.
Mustafa Vâzıh'ın Necm suresi telmihiyle açılan gazeli: benler üstünde besmeleye benzeyen kaş, gece aynaya bakma inancı ve "yarına Allah kerimdir" diye biten meclis daveti.
Harîmî'nin "gibi" redifli gazeli: zülfe uzanan tarak, gözyaşı incisini besleyen sedef, mumuna pervane olan âşık ve yanak tahtasında vezire dönen piyade ben.
Münîrî'nin sevgilinin yüzünü bir yazı levhası, benini ilahî kalemin noktası, ayva tüylerini güzelliğin mecmuası olarak gördüğü Farsça gazeli.
Basîrî'nin tezkirelerin aktardığı matlaıyla açılan gazeli: yanak bahçesinde açmış iki nergis göz, dikende bile gül bitmeyen virane gönül ve Tatar miski kokan zülüf.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; güneşi sevgilinin yüzüyle yarıştırır, gece bekçisinden Arapça bir duayla kurtuluş diler ve gam köşesinde itikâfa çekilir.
Her beyti "özgedür" (başkadır) diye biten bu gazel, aşkın cefasını, kimyasını ve ilacını sayarak aşkın ancak onu yaşayanca anlaşılabileceğini işler.
Altmış iki beyitlik horoz şiirinde horoz müezzin ve aile reisidir, elbisesinin modası geçmez, "korrrrk" diye öter; ahiret tartışması kötümser bir kapanışa varır.
Sâhib'in "-âredür" redifli gazeli: güneşle yanmış yıldız gibi ben, beşik gibi sallanan gönül, yokluk meyhanesinde üzüm suyu olan varlık ve fanustaki mum gibi görünen hayal.
Vaiz cehennemle korkutur; âşık ise ölçüyü değiştirir ve sevgiliyle bulunulan her yeri cennet sayar, lütfunu göstermek için cevrini arttıran bir Allah'tan söz eder.
Süleyman Paşa Aydıncık'tan salla Rumeli yakasına geçer, Çimbini ve Ayaşolonya'yı alır; ganimetle dolan elleri ve altın ibrikleri anlatan üç beyit bu geçişe aittir.
Saçları kazınmış bir güzel için yazıldığı anlaşılan gazel: fitile ihtiyacı olmayan güneş kandili, saçından haber alınamayan sevgili ve can kurban etmeden girilmeyen cennet.
Asmadan önceki aşk sarhoşluğu, terkiye asılmayı onur sayan av ve sokağın çer çöpüne değişilen atlas, aynı Kemalpaşazâde zeminine yazılmış ikinci nazirede.
Rabıta bâbının ortasındaki tek beyit: velîlerin kapısına demir bağla bağlanan murâbıt mürîd ve Hakk'a yakınlığın en büyük rüknü olarak rabıta.
Kul Hüseyin'in Erdal Erzincan'ın derleyip tanıttığı güzellemesi: "İnsan kısım kısım yer damar damar", lam-elif kaşlar, ince bele kemer olma dileği ve "sar beni beni".
Mustafa Vâzıh'ın olumsuz emirlerle örülü gazeli: doğuştan sürmeli göz, gözyaşı denizine sarkıtılan iskandil, buz üstünde kayan çocuk ve bene öykünen biber tanesine beddua.
Harîmî'nin "eglencesi" redifli gazeli: perişan canın oyalandığı zülüf, sırrı anlatılamayan ağız, ok ve yay oynayan Moğol-Çin gözü ve cennete yönelen can kuşu.
Basîrî'nin kazasker Zeyrekoğlu'na yazdığı ilk kıt'a: kaside sunan şaire câize yerine lütuf ve vaat veren hamiyi tek bir mısrada iğneleyen kısa bir hiciv.
Münîrî'nin meyhane hayalleriyle örülü Farsça gazeli; göz bebeği içki meclisinde arkadaştır, kaybolan gönül sevgilinin fıstık ağzında sessizce saklanır.
Adlî'nin "yok" redifli beş beyitlik gazeli; şekersiz papağan, oksuz kalan kuş, sabahsız ayrılık gecesi ve saltanatında tacı ile kemeri olmayan âşık.
Yakup gibi ağlayan âşığın, gülün tutsağı bülbülün ve mum ile pervanenin işlendiği, feleğe sunulan bin tas zehir şikâyetiyle biten yedi beyitlik gazel.
"Nedir?" sorularıyla toprak, su, şehir, kale ve mezarlar sıralanır; ardından hürriyet, hamiyet, aile, miras ve yardımlaşmadan bir haklar vatanı kurulur. Vatan terkib-bendi.
Sâhib'in "hep birdür" redifli kayıtsızlık gazeli: rintlere küfür ile İslâm, testi ile kadeh, tane ile tuzak, şeker ile zehir ve şöhret ile adsızlık hep birdir.
Şirvan, Karabağ ve Bağdat'ı bir beyitte buluşturan gazel: Şirvanlı sâkî, Bağdatlı Rûhî'nin şarabı, evtâd rütbesi ve Mecnun ile Ferhat'ı geride bırakan gönül.
Süleyman Paşa'nın Orhan'dan Rumeli'ye adam istediği, Karasi'deki göçer Arap evlerinin geçirildiği ve Tekirdağ, Odgönlek ile Hayrabolu'ya yönelindiği bâbda Süleyman adına dayanan dört beyit.
Ana nüshada bulunmayan, Pervâne Bey Mecmuası'ndan gelen gazel: dünya bahçesini dolaşıp bir serviye bağlanan gönül kuşu, Meriç gibi taşan gönül ve uyandırılan nergis gözlü sevgili.
Bir mecmuada Kemalpaşazâde'ye nazire, öbüründe Refîkî'nin zemini sayılan gazel: başkasıyla içilen şarabın haramlığı, eğri bakanın lam olan boyu, Mısır ve Şam makamları.
Şeyhin kalbine verilen beş ad: Allah'ın feyzinin evi, Peygamber'in tekkesi ve mürîdin kendi suretini gördüğü cilalı ayna; “ḳalb-i şeyḫ” redifli gazel.
Kul Hüseyin'in "sendedir" redifli düvaz-ı imamı: On İki İmam'ın sırrının insanda olduğu, "Sen Kâbe ararsın Kâbe sendedir" sözü ve Şeyh Safi'ye uzanan yol.
Mustafa Vâzıh'ın "n’olsun bu" redifli gazeli: al giymiş dünyanın mumu, etrafını alan pervaneler, gülerek meclise giren sevgili ve gam kılıcının yalnız Vâzıh'a inmesine şaşkınlık.
Harîmî'nin gök ve kıyamet imgeleriyle kurulan gazeli: Müşteri ve Ülker, yalın hançer, kıyam-kıyamet-kâmet oyunu ve Âzer'i kül edecek kadar yanık bir şiir.
Münîrî'nin ciğer kanını önce gözyaşı mücevherine, sonra çimendeki lalelere dönüştürdüğü Farsça gazeli; gül yüzsüz gül kokusu âşığa baş ağrısıdır.
Basîrî'nin Edirne darüşşifasının başhekimi Nasûhî için söylediği hiciv: onun şerbetini içen hastaların sağlığa "tevbe-i nasûh" ettiğini söyleyen iki beyitlik kıt'a.
Adlî'nin "yok" redifli yedi beyitlik gazeli; dünyada eşi olmayan sevgiliyi, gönül evinden kovulan gamı, âb-ı hayat dudağı ve gam medresesini anlatır.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.