Redifi "beñzer" olan bu kısa gazel, sevgilinin yüzünü menekşe, yasemin ve cennete benzetir; ayın ona öykünemeyeceğini, âşığın da halka olduğunu söyler.
Kim olduğu bilinmeyen bir sevgili, gönlün kara noktası süveydâ, bilinmeyene sevgi olmaz diyenlere cevap: "Severim sevdigim ammā bilemem" nakaratı her bentte döner.
Kirpik kaza oku gibi geçer, kazaya rızadan başka çare yoktur; "geçen geçti" tesellisi, kabarcık kadar gök ve simya kadar sermaye isteyen vuslat "kadar" redifinde buluşur.
Her beyit bir şeyin nereden geldiğini söyler ve üçüncü beyitteki "silsile-i zülf-i Bahâ", zülfün zinciriyle Bahâeddin Nakşibend'in silsilesini aynı sözde buluşturur.
Rumeli'nin kapısını açan Tanrı'yı anan iki beyit; Konur tekfuru pusuya düşmüş, Gelibolu ahitle alınmış, vilayet Yakub Ece ile Gazi Fâzıl'a verilmiştir.
Aşk ülkesinin padişahı olarak konuşan âşığın altı beyti: tacı sevgilinin ayak toprağı, tahtı onun mahallesi, ordusunun tozu yıldızlara sürme olan bir saltanat.
Bütünüyle sevgilinin ağzından söylenmiş bir gazel; eşikteki bekçi, bülbül yuvası çene çukuru, yay olsun denen eğri bakış ve âşıkların beyi ilan edilen Refîkî.
Şeyhlere nasihat bâbı: mürîdden hediye kabulünün şartları, İstanbul'da şeyhine bin altın davası açan derviş kadın ve mürîdlerine izin vermeyen nâkıs şeyhler.
Kul Hüseyin'in "bizimdir" redifli nefesi: münezzeh şehrinde misafir olan Hak, Ali'nin dermanı, gözle görülen Mabud, Şeyh Safi buyruğu ve on yedi zatla kurulan erkân.
Mustafa Vâzıh'ın rubai vezniyle yazdığı iki gazelden biri: nun harfine dönen boy, Leylâ perçemine Mecnun olan can, aşk değirmeni ve kemançe ile kanun tevriyesi.
Harîmî'nin "ol yüri" redifli gazeli: ney gibi inleyen gönül, sevgilinin sokağındaki padişahlık, rakibe bırakılan Mısır sultanlığı ve şiirle Selmân olma isteği.
Basîrî'nin ayrılıktan ağlayan gözlerini Karadeniz'e benzettiği müfredi: göz, aynı ve kaynak anlamlarıyla "ayn" tevriyesi ve gözyaşının denize benzememesi.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire sayılan ve II. Bayezid'e duayla biten Farsça gazeli; yanaktaki ben kara bir köleye, meyhane köşesi bir tekkeye benzetilir.
Adlî'nin "olmak" redifli gazeli; hasta göz, perçem ve zülüf, harâmî ile helâl tezadı ve aşkın saltanatın temelini sarsabileceği sözüyle biter.
Sevgilinin yüzünü kışın da yazın da açan bir cennet bahçesi, bir kitap ve bir Mushaf olarak gören, "açılur" redifli altı beyitlik bir Mihrî gazeli.
Cûdî'nin Fransızcadan çevirdiği Amele Şarkısı: yoksulluğu anası babası olan emekçiler, dalgalardan inci avlayan eller, işten eli mahrum zengine seslenen kardeşlik ve eşit davetli ilahî sofra.
Sâhib'in "kadar" redifli kısa gazeli: Simurg'dan ve simyadan bile bulunmaz sayılan cömertlik ve gönül safası, gemiyi koruyan teslimiyet, imtilā öğüdü.
"Fedâ" redifli bir adak listesi: gönül dudağa, göz ceylan bakışa, akıl baygın nergise, zühdün kazancı bir kadehe feda edilir; "kara bağrım" ve Karabağ çağrışımı.
Süleyman Paşa'nın 758 (1357) yılında avda attan düşüp öldüğü ve Orhan Gazi'nin ondan iki ay sonra öldüğü bildirilen bâbın sonunda dünyanın geçiciliğini anlatan dört beyit.
Yazı ve kalem üzerine kurulan "yazam" redifli gazel: kalemden ateş çıkar korkusu, kılıca okunan dua, denizlere teslim edilen gözyaşı ve göğün levhasına yazılan gam.
Refîkî'nin ayrılık tandırında bir yanından öbür yanına dönemeyen âşığı anlattığı gazel: göze ilaç olan gözyaşı, şaraptan doğan fitne ve gökleri kıskandıran eyvan.
“Ḳanı” sorusuyla dönen yirmi dokuz beyitlik manzume: fesat zamanına ağıt, altın için şeyhlik edenler ve yanındaki mürşidi görmeyip Bağdat'ı dolaşan kör talipler.
Kul Hüseyin'in yayla güzellemesi: açılan sümbül ve güller, eriyen karlar, karışık biten nergis ve menekşe, esen ılgın yel ve göç zamanı ıssız kalan yayla.
Mustafa Vâzıh'ın bir eğlence gecesini anlatan gazeli: cennet melekleri gibi dönen köçekler, felekleri dolaşan ah dumanı, sıvanan yenler ve altın benekli Şam kumaşı.
Harîmî'nin divançesindeki son gazel: "Hani o günler" diye açılan, aşkın Rahş'ı gibi bir atı, uzun boylu bir servisi ve nice yiğidi olan bir geçmişi anan şiir.
Münîrî'nin kısa vezinli Farsça gazeli; gönül zülüfte yolunu yitirir, çene çukurunda Yusuf gibi kuyuya düşer, âşığın eli çınar gibi kısa kalır.
Basîrî'nin kendisine görev vermeyen kazasker Müeyyedzâde için söylediği matla: makam dilekçesinin diliyle kurulmuş, sevgiliyi Müeyyedzâde'den de merhametsiz bulan bir nükte.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; neğam ile ne gam cinasıyla açılır, Cem'in kadehini, Mecnun ile Ferhad'ı anar ve küçük ağzın sırrını yoklukta arar.
"Sürür" redifini her beyitte başka bir anlamla kullanan bu gazelde saç önce darağacı, sonra kurban ipi, sonra gül bahçesinde salınan bir tavus olur.
Tembelliği bal sanan, bilgelerden geçinen, kapısını sürgüleyip dünyaya gülen bir tembel; karşısında gömleğinin kefen olduğunu söyleyen kişileştirilmiş Hazret-i Çalışma.
Sâhib'in yazı araçlarına ayrılmış gazeli: düşüncenin dili olan kalem, sürmedana benzeyen divit, merdivene dönen mıstar, lafız ile mananın beden ve can oluşu.
Nigârî burada divanını sevgiliye duyulan hevesin yazdırdığını söyler, Şirazlı Örfî ile atışmaktan çekinmez ve kendini devrin Leylâ'sının Mecnun'u sayar.
Akıl, sabır ve hiddet üzerine beş beyit; Murad Han kardeşinin ölümünden sonra Rumeli'ye geçmiş, Banatoz'u, Çorlu'yu ve Misini'yi alıp Bırgoz'u yakmıştır.
Dostları meyhaneye çağıran "idelüm" redifli gazel: pîr-i mugana hizmet, şarap küpünden Tur'a çıkış, kuru zahide bir "ayak" ile ödül ve sevgiliye ayna tutan şarap.
Matlaı tezkirelerde anılan Refîkî gazelinin bütünü: güzellik aşına katılan güller, meyhane ayak takımına vakfedilen kadehler ve göz, ağız, kaştan 'ömür' kelimesini kuran beyit.
Şehzade Korkut'un divançesindeki tek Arapça şiir: hekim istemeyen aşk hastası bir gönlü ve sevgiliye dilenerek gelen bir garibi anlatan iki beyit.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.