Nakşibendî büyüklerinin sülûku bâbı: başlangıcı ötekilerin sonu olan yol, Hâlidî kolu ve son devrin müceddidi sayılan Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'ye methiye.
Kul Hüseyin'in Kul Himmet'e sorduğu bilinen "Neden hâsıl oldu güruhu naci" nefesi: Âdem'den önceki hacı, Kırklar'daki duacı, Ali'nin kılıcı ve dünyanın ucu üzerine sorular.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin benlerini anlatan gazeli: Rum'u basan Hicaz süvarileri, hacıyı soyan bedevîler, mihrapta dua eden ben ve kara haplar veren hekim.
Basîrî'nin esrarkeşin ağzındaki köfteleri Boğaz Hisarı'nın toplarına benzettiği latife beyti: top ve boğaz kelimelerinin çift anlamı ve Sehî Bey'deki rivayet.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire sayılan "girift" redifli Farsça gazeli; seher yeli zülfü oynatır, kapı toprağı âşığın gözüne bir yadigâr olarak gelir.
Adlî'nin "itmek" redifli gazeli; eşik toprağı, gökleri delen ah oku, hırsız gamze, sarhoş göz ve kirpik oklarına kalkan olan göğüs hayalleriyle örülür.
Gönülle birlikte canını da sevgiliye veren âşığın, gönlüne misafir olan hayali ve gölge gibi dolaşan rakibi anlattığı "biledür" redifli kısa gazel.
Cûdî'nin "başım üstinde yeriñ var" nakaratlı Kudûmiyye'si: bir gelişi karşılayan müseddes, efendi mi sevgili mi belirsiz bir misafir, pencereye çıkan göz bebekleri ve yol boyu açan çiçekler.
Kevkeb hem talih yıldızı hem yüzdeki bendir; sitem ateşli hastanın sayıklaması sayılır, sabah özlemi ise gecenin uzunluğuna bağlanır: "-ümdendür" redifli gazel.
"Müşterî" kelimesinin hem gezegen hem alıcı anlamıyla oynayan gazel: sevgiliye can vermenin gerekçesi, Mesih nefesi, Kâbe'de kurban ve derman olan dert.
Hacı İlbegi'nin Meriç kıyısındaki burgazdan gece akınlarıyla Dimetoka tekfurunu tuzağa düşürüp Dimetoka'yı aldığı, Gazi Evrenez'in Keşan'ı aldığı bâbda söylenen dört beyit.
Topluluğu dönüşüme çağıran bir davet gazeli daha: vuslat meclisinde gül gibi açılmak, Kâvus'un tahtında Cem olmak, üzüm kızıyla mahrem olmak ve peri yüzlüye meyledip adam olmak.
Refîkî'nin Hayâlî zeminine ikinci nazîresi: sevgilinin yüzünü yapan nakkaşa aferin, başa yazılanın geleceği atasözü, eşiği süpüren kirpik ve denizleri kurutacak âh.
“‘Âşıḳān” redifli beş beyitlik gazel: halkın deli sandığı ama akılda en olgun olan, sabreden, şükreden ve Allah ile yol alan âşıkların tarifi.
Kul Hüseyin'in eksik kalmış üç dörtlüklük nefesi: mihnete sabreden veliler, ateşe atılan İbrahim, zindana düşen Yusuf, hançerlenen Ali ve Kerbela'da şehit edilen Hüseyin.
Mustafa Vâzıh'ın kâfir sevgiliyi İsa'ya şikâyet eden gazeli: mum olan mum, ahla eriyen gök kubbenin kurşunu ve kalemin kesildiği makta üzerine bir söz oyunu.
Harîmî'nin divançenin sonundaki ilk müfred beyti: aşk gönülde belirdiğinden beri gönlünün yüzünü yiğit bir şaha çeviren âşığın kısa bağlılık beyanı.
Basîrî'nin limon ve turunç dururken ağaç kavununu açık saçık bir benzetmeyle küçümsediği hezl beyti: meyve adlarıyla kurulan tenasüp ve meclis latifesi.
Münîrî'nin Arapça, Farsça ve Türkçe mısralarla örülü gazeli; tutkun âşık ölmez, aşk yolunda ölene ne mutlu, sevgili güzelliğini soran âşığa "sus" der.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; Ferhad ve Yusuf telmihleri, kaşı tuğra sayan berat benzetmesi ve kulunun Rum ülkesinde sultan olduğu maktaıyla dikkat çeker.
Mihrî Hatun'un rakiplerin dedikodusuyla sevgilinin gözünden düşen âşığı anlatan beş beyitlik gazeli; kâfir rakibe taş atan âşıklar ve ölçüsüz cefa.
Günde beş kez hizmet eden ama dışarıda kalan minare ile cumadan cumaya kullanılan minber tartışır; içi eğri merdiven buluşu, edebi hizmetten üstün tutan bir ders verir.
Sâhib'in "kalmışdur" redifli gazeli: gülde, kadehte, satranç ve tavlada kalan erdemler, berber aynası gönül, gümüş ile amber benzetmesinin hamlığı.
Yanıp kül olmuş âşığa sevgili "ham" der; gazel bu haksızlıktan başlayıp dillere düşmeye ve rakibin inadına adı anılarak sövülmeyi bir lütuf saymaya varır.
Lala Şahin'in zaferi ve tekfurun Meriç'ten kayıkla İnez'e kaçışıyla Edirne 761 (1360) yılında Murad Han'a teslim olur; fethi hanedan sevgisine bağlayan dört beyit.
Her beyitte bir dönüşüm: gözyaşıyla lale bahçesine dönen mahalle, misk gibi yurdundan ayrılan âşık, cefa taşlarından yapılmış mezar ve put suretleriyle donatılmış gönül kilisesi.
Beninin tuzağında Âdem ile tane, başında devlet olan tarak ve pervaneye yanmayı öğreten âşık; ümmî bir pabuççu olan Hafî'nin zeminine yazılmış nazire.
Keramet ve keşfe itibar bâbı: içteki manevî hâlin bir imtihan oluşu, benlik yüzünden velâyetini yitirenler ve keşfi gizlemenin farz olduğu hükmü.
Kul Hüseyin'e mal edilen yirmi dörtlüklük şeriat bilgisi deyişi: abdest, namaz, oruç ve zekât üzerine "söyle bakalım" diye soran beyitler ve Gümüş kadısıyla ilgili anlatı.
Harîmî'nin divançeyi kapatan müfred beyti: sevgilinin dudağına duyduğu hasretle başı açık bir abdala dönen gelincik; Sehî'nin tezkiresinde de ilk örnek olarak geçen beyit.
Mustafa Vâzıh'ın bir kayıkçı oğluna yazdığı gazel: yelken, kayık ve dipsiz deniz imgeleri, halk söyleyişinden deyişler ve mahallîleşme akımının izleri.
Basîrî'nin bir terzi oğluna söylediği matla: can parçası ile kumaş parçası arasındaki tevriye, "gök" kelimesinin belirsiz anlamı ve döne döne avare olan âşık.
Münîrî'nin kendini şarap içen bir rind olarak tanıttığı Farsça gazeli; evsiz barksız olmayı itibar sayar, ciğer kanını şarap, ahı yoldaş bilir.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; sümbül, yasemin ve gülle çizilen yüz, Hoten miski, viraneye konan peri ve mezar üstünde dil olan çimen hayalleriyle örülür.
Mihrî Hatun'un "ol didüm be-ser" redifli soru-cevap gazeli; sevgilinin giderek ağırlaşan isteklerine âşığın her defasında "başım üstüne" diye verdiği cevap.
Cûdî'nin çocuklar için yazdığı Âyîne vü Çocuk mesnevisi: aynadaki çocuğa yumruk gösteren küçük, onu yatıştıran anne, uşak Ömer ve "Oğlum, dünya aynaya benzer" dersi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.