Amasya halkına seslenen gazel: gizli değil ama anlaşılmaz bir sırlar hazinesi taşıyan, Mevlâ'nın memuru olarak gelen ve akıllı ya da deli sayılan bir şeyh.
Derviş Edna'nın "-maz imiş" redifli öğüt nefesi: yoksula ve zengine kısmet veren Hak, dünya leşi, körün körü köprüden geçirememesi ve Hak lokmasını saklayan Nemrut.
Kul Hüseyin'in üç dörtlüklük güzellemesi: misk ve amber kokan Kâbe yolları, Kâbe'yi yaptıran Halil Peygamber, çöllerin bekçisi İmam Hüseyin ve "Onlara kalmayan bize mi kaldı".
Tokatlı Nûrî'nin Merzifon Cönkü'nde kayıtlı kalenderîsinin ilk beyti: ceberût, melekût ve hüma gölgesiyle övülen kişi; özgün metin, günümüz Türkçesi ve yorum.
Nigârî'nin Ehl-i Beyt sevgisini hece ölçüsüyle anlattığı altı mısra: Peygamber soyuna duyulan kin, ona duyulan sevgi ve şairin kendi seyyidliği.
Mustafa Vâzıh'ın medrese tartışması diliyle yazılmış gazeli: kıl kadar ince bel meselesi, İstanbullu ve taşralı iki sevgili, berber güzeli ve Birmen şarabı.
Harîmî'nin nûn harfli gazeli: Leylâ saçına bağlı Mecnun gönül, çene kuyusundan zülüf ipine sarılan can ve dizilen şiir karşısında bağrını delen inci.
Kara Fazlî'nin, hac ve kurbanı mübalağalı bir dille anlatıp Şehzade Mustafa'yı satranç terimleriyle övdüğü ve içine dokuz beyitlik bir gazel yerleştirdiği kasidesi.
Basîrî'nin hafif bahirle yazılmış gazeli: gözü yaşla dolduran çarh, mescit olan sokak, usturlaba dönen göz, ferahlatan dudak şarabı ve kirpik şişinde ciğer kebabı.
Münîrî'nin Şehzade Ahmed'e altmış bir beyitlik bahariyesi; Ahmed Paşa'ya nazire olan kasidede bahar bahçesi bir içki meclisine, gök cisimleri şehzadenin hizmetkârlarına döner.
Adlî'nin âşığın ateşli âhını ve gözyaşını şimşek, bahar bulutu, sular ve dağlarla yarıştırdığı beş beyitlik gazeli, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Cevapsız kalan feryatlarını taş yürekli sevgiliye anlatan âşığın gazeli; sonunda aşkın Mihrî'yi Yusuf'un bakışıyla gençleşen Züleyha gibi gençleştirdiğini söyler.
Yeryüzü öküzün üstündedir, Filistin çanları Kâbe tekbirine karşıdır; Hugo, Schiller ve Shakespeare'i bilip Gazzâlî'yi tanımayan gençler bu sert hiciv gazelinin hedefidir.
Fermanın başındaki tuğra, mektubu açan "izzetlü", tuzla başlanan sofra, besmele ve tespihin ilk tanesi: Sâhib "ibtidâ" redifini devrin âdetlerinden doldurur.
"Kopdı" redifli beş beyitte Osman, Gök Alp soyundan kopan bir yıldırımdır; Köse Mihal Müslüman olmuş, Leblebüci, Lefke, Mekece, Akhisar ve Geyve alınmıştır.
Aşk ülkesinin şahı olarak konuşan âşık: ülkesi gam çölü, sancağı ejderha biçimli ah alevi, aynası şarap kadehi, ateşini saklayan kül de kendi yanmış bedenidir.
Refîkî'nin Ahmed Paşa'nın 'yiter' redifli gazeline nazîresi: cennete bedel bir mahalle, Safa ile Merve arasında sevgilinin sokağı ve kanlı gözyaşından kadeh.
İstikamet bâbı: zikri verenin muallimliği, şeriatta durmayan şeyhten başka kâmile gitme izni, kâmilin alâmetleri ve şeyhi ölmüş halifelerin durumu.
Derviş Edna'nın "elhamdülillah" redifli nefesi: gül yüzlü pirden alınan kudret lokması, açılan kitap, verilen ders ve ilm-i cavidanın kapısını açan bir derviş.
Kul Hüseyin'in yârin yabancılara yâr olduğunu duyan bir âşığın sitemi: "Eğer gerçek ise büktü belimi", yolu kesen harami ve bir pula satılan âşık.
Tokatlı Nûrî'nin Merzifon Cönkü'nde kayıtlı dîvânının ilk beyti: aşk yoluna giren gönül için tevfik duası; özgün metin, günümüz Türkçesi ve yorum.
Nigârî'nin "siz bir taraf biz bir taraf" nakaratlı manzumesi: Ehl-i Beyt ile Emevîleri karşı karşıya koyan ve Amasya'daki Ali-Muâviye tartışmasını yansıtan sert bir dil.
Mustafa Vâzıh'ın kısa remel kalıbıyla yazılmış sade gazeli: evdeki hırsız atasözü, bir yıllık ayrılık, şifahane eşiği ve zil gibi inleyen bir gönül.
Harîmî'nin "-âb" kafiyeli gazeli: kıble değişimine telmih, Cem'in kadehinden ayrılmayan gözler, mihraptan ayrılmayan zahit ve Kâbe'den geri çevrilmek istemeyen âşık.
Kara Fazlî'nin, kılıç ve kalem kelimelerini neredeyse her beyitte birlikte kullanarak ikisinin ayrılmazlığını savunduğu ve Şehzade Mustafa'yı övdüğü kasidesi.
Basîrî'nin atasözüyle açılan gazeli: doğruya zeval olmayan servi boy, cemāl kelimesinin cīmi olan zülüf, Çin'den Şam'a güzellik haritası ve gazelle avlanmayan ceylan.
Münîrî'nin Şehzade Ahmed'e altmış bir beyitlik gül redifli kasidesi; gül sultanı defter açıp divan kurar, sonunda şehzadenin yolunun tozuna yüz sürmeye gelir.
Adlî'nin sevgilinin gözü, zülfü ve yanağının âşığa verdiği acıyı, aşk tellalını ve su dolabı gibi dönüp inleyen âşığı anlatan gazeli, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Suçunu bilmeden sevgilisinden yüz gören âşığın sitemi; rakibi boynuna ip takılması gereken lanetli bir köpeğe benzeten beş beyitlik kısa gazel.
Mezarda kemiklerden ateş, teşrih masasında göğüsten temrenler çıkar; "-ıñ çıkar" redifli gazelde âlem sevgilinin hastanesidir, gamze dost görünen can düşmanı.
Sâhib'in "at dut" redifli gazeli: aynı iki kelime okçulukta, külah atma sevincinde, reml falında, satrançta ve şarap meclisinde başka başka anlamlar kazanır.
Nigârî Türkçe divanını Allah'ın adıyla içilen bir şarap ve yüksek sesle anılan bir adla açar; bu sâkî rubaisi, harf sonlarına konan sâkî rubailerinin de ilkidir.
Osman Gazi'nin oğlu Orhan'ı Akça Koca, Konur Alp, Gazi Abdurrahman ve Köse Mihal ile ilk kez tek başına Karaçepüş ve Karatekin üzerine gönderdiği bâbda Orhan'ı öven üç beyit.
Kısa remelle yazılmış beş beyit: gam meclisinde ney, çeng ve kanun; Hüsrev, Ferhad ve Mecnun adlarıyla kurulan tevriye ve gözyaşı harcayıp vuslat alamayan Avnî.
Zülfün akşamından doğan yanak güneşini kıyamet alameti sayan Nesîmî nazîresi; letafet denizinin incisi, semender gönül ve Kanber gibi kul olan ay da burada.
Her beyti “etmiş misiñ” sorusuyla biten gazel: âşıklık iddiacısına Kâbe kavseyn, pervane, Ferhat ve duacılık üzerinden yöneltilen bir sınav.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.