Evde Kur'an okuyan küçük oğul Sâfî, ince ve hüzünlü sesindeki nağmeler ve sinirlere dokundukça babasının ruhuna can veren bir dinleyiş.
Mevlid kadar ziyaretçisi olan mezar, Fatiha okunmadan geçilemeyen yazar, mevlidhan kuşlar ve bülbül sesinde tekbir: Mevlid ve sahibi üzerine vezin dışı bir rubai.
Sevgilinin yüzünün yansımasıyla aydınlanan göz, gül bahçesine dönen gönül ve göz bebeğine oturan çocuk çevresinde saf tutan kirpikler: Farsça bir göz rubaisi.
Kıskanç şairler zümresi, şiir gibi rağbet görmeyen insaflı şair ve düzgün sözlerin arkasındaki düşünceyi yoklama öğüdü: şairler üzerine vezin dışı bir rubai.
Allah'ın nurlarını yansıtan bir ayna olan tabiat ve bir zerreyi bile güneş gibi gösteren parlaklık: "tab'ıñ" redifli, muhatabı belirtilmemiş bir övgü.
Önceki bir Farsça rubainin yeni yazımı: gül bahçesine dönen gönül, göze kondurulan öpücük ve dudağın ateşiyle titreyen göz bebeği, "merdümek".
Sağken şairler mecmuasında bulunmama kararı, mahşerde de görülmek istenmeyen yüzler ve meş'ar, ma'şer, mahşer ses oyunu: antolojiye karşı bir dörtlük.
Aşka yeterince heveslenmiş gönül, kara kâkül sevdasının sonu, yumuşak bir gözyaşıyla temizlenen geçmiş ve bütüne hüküm veren güzel son: gönle bir tövbe öğüdü.
Kulak ile ses, göz ile ışık, burun ile koku, nimeti nimetle değerli kılan Allah ve gıdadan önce yaratılan iştah: yaratılıştaki uyum üzerine bir kıt'a.
Sevilmediği için ağlayan güzel gözlü bir kıza yazılmış güfte: "ağlasın" redifiyle ağlaması gerekenleri sayan teselli ve gözyaşıyla ağırlaşmış mahmur nergis göz.
"Sakın" redifli siyasi bir kıt'a: başka milletlere güvenilmemesi ve ahitle güven vaat edilse bile silah teslim edilmemesi uyarısı, dönemin polemik diliyle.
Eski bir körüğe benzeyen göğüs, kara katran yerine beyaz süt isteyen hasta ve ilacı yukarı kaledeki sütçü yörükten gelen şair: öksürük için doğaçlama bir kıt'a.
Akla yatkın ama sebatı sarsamayan sözler, "mü'minim billâh" ve kesin bilginin kaynağı olarak "Allah dedi, Resul dedi" sözü: tabiatçılara karşı bir iman beyanı.
"Cûdî, şiir söyle" diyenler, öyle bir hayal isteyen şair ve dokunduğu her hayalin hakikat şekline girmesi: şairin kendi şiir anlayışını anlatan bir kıt'a.
Ağlasın denen hazanîler, gülsün denen rebîîler ve her an taze ilahî ayetler olan, anlamlarını bütün yaratılışın açıkladığı bahar insanları.
Mantık ve selim aklın gömüldüğü tekke, sade gönüllüleri zehirleyen baba sözü, bileşik cehalet ve "şeyhten ve şeytandan Allah'a sığındım": tekke şeyhine bir hiciv.
Sabah, akşam ve hayırlı vakit selamları, Fransızca "soir" ve "mon cher" kelimelerini düşündüren sözler ve Arap harfli okunamayan bir mısra: yarım okunabilen bir latife.
Aslında yok olan göreli varlık, mutlak alanda zalim ve mazlum ayrımının kalkması ve çarpışan dalgalar yüzünden suçlanamayan deniz: izafi varlık üzerine.
Vacip varlığın denizi, sonradan olan çarpışan dalgalar, denizi şerh eden bitişik dalgalar ve "O yaptığından sorulmaz" ayeti: deniz benzetmesinin açıklaması.
Her görünüşte açık olan "nereye dönerseniz" sırrı, "Beni asla göremezsin" denizi, güneş ile ışık ve ruh ile beden üzerine iki bakış: "peydâ" redifli bir gazel.
Kuyrukluyıldızın ağzından: güneş çevresinde elips, nurdan süpürge, Mevlevî dergâhı gibi dönen gök, Allah'ın sınırsız denizi ve Cûdî dağına oturan gemi.
Gerdek odasının taşlaşmış zevki olan mezar taşı, anne babanın yazığı sayılan ölüm, şehit olan her ölen ve okunan Fatiha'nın anlamı: şairin kendi kitabesi.
Yüz bin şekle giren bir tenasühçü, Hindistan'dan Rum'a uzanan bir hurafe ve güneşten doğup kabuk bağlayan yerkürenin bilimsel cevabı: ruh göçüne Farsça bir hiciv.
Yaratılış ve fiil bakımından tek olmayan Âdem, biri kâmil öbürü insan sayılmayacak kadar alçak iki insan: Maarrî'nin "Âdemler" beytine Arapça bir nazire.
Artan çamurdan yaratılan ikinci insan, başına konacak "b" harfi kalmayınca "Ebu'l-beşer" yerine "Ebu'ş-şer" olan soy: "insan ikidir" düşüncesinden bir nükte.
Hz. Ali'ye nispet edilen bir kıt'anın çevirisi ve talih üzerine on bir dörtlük: kahırdan aman dileyen dağlar, aynı şarap olan bin içki ve kadere küsüp barışan şair.
Kuyudaki Yusuf gibi suskun tabiat, Cebrail gibi inen bakış, "ne nesin ey Besîm" nakaratı ve geç kalan cevapların özrü: bir dosta yazılmış manzum mektup.
Dünyayı fetheden kalem, Leylâ'nın saçı gibi satırlar, vahdet denizinde güneşi oltasına takan düşünce ve Süreyya ile dilenci eli meseli: bir şaire övgü.
Hayatın yüzüne neşe allığı süren melek yüzlü topluluk, iffet kokan gül ve kucağındaki çocuğu nur ya da Ebû Leheb'in alevi yapacak anne nefesi: kadınlar üzerine.
Bektaşîliği hedef alan "Tezyîf-i Züyûf" kasidesi tarihî bir belge olarak: son dönem Sünnî polemiğinin dayanaksız ithamları, takke ile takiyye oyunu ve tarikat tartışması.
Cûdî'nin Bektaşî dervişlerini hedef alan iki beyitlik hicvi: dervişleri Hacı Bektaş Velî'den ayırma çabası ve tavşan eti yasağını alaya alan önyargılı polemik dili.
Cûdî'nin "Âdem'e secde tarikatın sırrıdır" diyenlere cevabı: emrin yalnız meleklere yöneltildiği Bakara 34 ayeti, o gün var olmayan insanlar ve "lil-melâike" sözündeki tahsis.
Cûdî'nin Âdem'e secde tartışmasını sürdüren kıt'ası: Mesih'e tapanlar örneği, kâmil insan olan İsa, ümmetine secde emretmeyen Peygamber ve "Müslüman evladısınız" öğüdü.
Cûdî'nin Şeyh Bedreddin isyanı ile Şah İsmail arasında bağ kuran kıt'ası: Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal, bir asır önce atılan Kızılbaşlık tohumu ve tarihçilere itiraz.
Cûdî'nin muhkem ve müteşâbih ayetler üzerine polemik kıt'ası: açık hükümleri tevil eden, kapalı ayetleri vehimlerin oyuncağı yapan bir yöntem ve Âl-i İmrân 7 ayeti.
Cûdî'nin pîri ve Ali'yi ilahî sıfatlara yükseltenlere rubaisi: ölmeyen, uyumayan Hay ve Kayyûm olan Allah'ı çağırma öğüdü ve müstensihin verdiği daha yumuşak ikinci son.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.