Kâmî'nin kayıp Yûsuf u Züleyhâ'sından Latîfî'nin aktardığı at tasviri: yolu bir tomar gibi düren, denizde kuş, karada ceylan olan ve kuşun kanadını kıran atlar.
Kınalızâde ile Beyânî'nin Zeyrekzâde Ânî'ye verdiği iki beyit: ayrılıkta kan döken gözler, belâ meclisine saçılan erguvanlar ve goncaya dil döküp sır alan süsenler.
Harîmî'nin "ile bahs̱" redifli gazeli: sevgiliyle yarışamayan gül, kâfir rakip, Rüstem gibi aşk meydanına çıkan âşık ve bin divanın anlatamadığı şiir.
Zındıklıkla suçlanıp idam edilen hocası Molla Lütfî için Kemalpaşazâde'ye nispet edilen Farsça tarih kıt‘ası: "ve-le-kad mâte şehîd" sözü 900 yılını verir.
Cûdî'nin Merzifon'u anlattığı kaside ve zeyli: namaz kılan dağ, hörgüçlü deve gibi Tavşan Dağı, âşık bulutlar, Kara Mustafa Paşa'nın suyu ve gençliğinin camisi.
Edâyî'nin feleğe şikâyet beyti: talihi cahile veren Tîr yıldızı ve köpeğe et parçası atan kasap örneğiyle kurulan acı bir alay; tîr kelimesinin ok ve Utarid anlamları.
Mustafa Vâzıh'ın Âkif el-Amâsî'nin torunu, Haremeyn müfettişi ile birlikte söylediği müşterek gazel: camide salınan sevgili, şadırvan gibi akan yaşlar.
Kitap bilgisi ile ledün ilmi arasındaki ayrım: Fedâî Baba'nın "ilm-i câvidan", mürşit ve hatt-ı istivâ üzerine söylediği üç dörtlüklük koşması.
Selîmî'nin Farsça bir beyti: sevgilinin kapısının toprağından uzakta padişahlık aradığı için duyduğu tek pişmanlık, toprak ile saltanat parlaklığı tezadı.
Kadı Burhaneddin'in Timur ve Toktamış'ı andığı tuyuğ: ezelde yazılana teslim olan, iki dünyada Hakk'a sığınan bir hükümdarın çağının güçlerine meydan okuyuşu.
Ahmedî'nin "ey dost" redifli gazeli: sevgiliden gelen cefanın vefa, derdin deva sayılması, inci arayan dalgıç göz ve âşinâ kelimesiyle kurulan tevriye.
Zârî'nin gümüş tenli güzellerle müflis âşıklara takılan beyti: sîm kelimesinin gümüş ten ve gümüş para anlamları, zelle-bend sözü ve gündelik hayattan bir nükte.
Gelibolulu Sürûrî'nin dört tezkirede anılan iki beyti: rakipleri görmemek için ahının dumanıyla dünyayı karartan gönül ve kimse onu düşte görmesin diye halkı uyutmayan sevgili.
Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi'nin dört tezkirede anılan meşhur iki beyti: sofunun suyuna karşı şarap daveti ve Kınalızâde'nin Hayâlî'yi bu beyitleri sahiplenmekle suçlaması.
Kara Fazlî'nin, Peygamber'i yaratılışın sebebi ve âlemin kıblesi olarak övdüğü, Hz. İsa ve Ebu Cehil telmihleriyle şefaat dilediği on beş beyitlik ikinci na'tı.
Basîrî'nin sevgilinin ayva tüyü ile beninden kopan belâları sayan gazeli: giden sabır ve güç, anlatılamayan ok yaraları, feleğin tasını çınlatan âh ve son kalan can.
Sâfî'nin (Cezerî Kasım Paşa) "olmak neden" redifli gazeli: sümbül saç ve nergis göz, harap gönül ülkesine iki hükümdar, güneş ile ay aynacı, ayva tüyü gibi gelen yazı.
Âfitâbî'nin ney ile ev benzetmesine dayanan beyti: gönüldeki ateş ney gibi nefesten, evin şenliği içinden gelen sesten anlaşılır; irsâl-i meselin güzel bir örneği.
Hubbî Hatun'un kayıp mesnevisinden tezkirelerin sakladığı tasvir beyitleri: altın çetr kuran sabah, rahmet ayeti yazan su, zırh giyen deniz ve kalbi altına çeviren aşk.
Tâcîzâde Sa'dî Çelebi'nin efsanevi âşıklarla alay eden tek beyti: Ferhad ile Mecnun aşktan ne anlar, biri dağ adamı, öteki çöl delisidir diyen müfred.
Münîrî'nin Selmân-ı Sâvecî'ye nazire olarak yazdığı yirmi beş beyitlik Farsça na‘tı; Peygamber'in makamını ışık, gölge ve kimya imgeleriyle anlatır.
Adlî'nin divanındaki ilk Türkçe gazel: yay kaşlı sevgili, kirpik oku, ezelî aşk ve "kâtib-i kudret"in yazdığı reyhânî hat üzerine yedi beyit.
Amasya Tarihi müellifinin kitabına içindekiler gibi serpiştirdiği 37 bentlik murabba, şehri Çakallar'dan kaleye, Şeyh Cû'î bağlarından medreselere semt semt dolaşır.
Mihrî Hatun'un Şehzade Ahmed'in Kurban Bayramı'nı kutlamak için yazdığı, övgüyü sevgili diliyle kurduğu ve hac ile kurban imgelerini birleştirdiği kaside.
Sâhib'in Bağdat valisi Hasan Paşa'nın Sencar seferine yazdığı kaside: müjdenin gönülde açtığı köşk, Rüstem ve Ferhad'la anılan sefer, Kerbelâ intikamı ve tarih beyti.
Her beyti şarapla biten bahar ve meyhane gazeli: dudağa benzeyen şarap, sakinin yüzüyle aydınlanan meclis ve yol üstünde sarhoş yatıp nakdini çaldıran Avnî.
Gönüldeki gizli hâlin ne dille ne tercümanla anlatılabileceğini söyleyen, II. Murad'a mal edilen "şerh eylemez" redifli gazel: hâl dili ve remz üzerine beş beyit.
Kitabın ilk na'tı: yaratılışta önce, gönderilişte son gelen Peygamber, karanlık gecede doğan muharrem hilâli ve dileğini sırra bırakan şair.
Taş yürekli sevgiliden gönlünü yapmasını isteyen, "gönülsüz yapılan bina kalıcı olmaz" diyerek deyimi bir mimari benzetmeye çeviren Remzî beyti.
Karacahisar'da Osman Gazi adına okunan ilk cuma hutbesi için "'Osmân" redifiyle yazılmış altı beyit: soy, gaza, adalet ve ezelden ebede sürecek bir devletin ilanı.
Sülûkî'nin yalnız Hüsameddin'de kalan matlaı: sevgilinin dudak kadehinin hatırasıyla sarhoş olan ve aşkın gam evinde şarap düşkünü olan gönül.
Rûhî Fâzıl Çelebi'nin zülfü fitile, yüzü fitilsiz yanan güneşe benzeten matlaı, Latîfî'nin ona yazdığı karşılık ve Hüsameddin'in iki beyti birleştirmesi.
Refîkî'nin Edirne'nin çamurundan yakındığı hiciv beyti ve Edirneli Sâgarî'nin onu şeytana benzeten ünlü cevabı: âb u gil sözünün iki anlamı üzerine bir atışma.
Sıdkı Mustafa Paşa'nın dünyanın faniliğinden kırda kadeh sürme çağrısı çıkaran matlaı ve ayak kelimesinin hem kadeh hem ayak anlamına dayanan çift okunuşu.
Şeyhî'nin hem Kınalızâde'de hem Hüsameddin'de geçen matlaı: şaraba yasak var gibi diyen rind, sevgilinin yakut dudağı ve şaraptan da vuslattan da kalmayan damla.
Bahâeddîn Mehmed Efendi'nin Allah vergisi aşkı ve Hüdhüd'ün çığlığını anlatan beyti: sebük kelimesinin okunuşu ve bahâ kelimesinin bir mahlas olma ihtimali.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.