Mustafa Vâzıh'ın Mukatta‘ât bölümünü açan kıt‘ası: Balyemez topu gibi feryat eden gönül, amber kokulu tütün ve meclisten kalkan sevgilinin kopardığı kıyamet.
Âkif'in "dur baña" redifli karamsar gazeli: baharın her güzelliğinin şaire kan, matem ve kış gibi göründüğü, tesellinin yalnız Allah'tan beklendiği beyitler.
Kara Fazlî'nin "Yüri şāhum yüri Allah'uma ṣaldum" nakaratıyla, rakibe yüz veren vefasız sevgiliyi Allah'a havale ettiği sade dilli beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin "gīred" redifli Farsça gazeli; Türk göz pusu kurar, Hıtay ve Çin adları kaş ile okun oyununa karışır, dudak Süleyman'ın mührünü yüzük taşının altına alır.
Adlî'nin "itmek neden" redifli gazeli; âşığı mahrum, rakibi sevinçli kılan feleğe sitem, "dâd" kelimesinin iki anlamı ve vuslatın zehrini Adlî'ye azık eden kâse.
Güzellik dudaktan tüye geçince deli gönül Halep'ten Şam'a, aklıktan karanlığa taşınır; her geceyi Kadir bilen âşık ve soy övüncünü açığa vuran şarap.
Ayrılık gecesini ömre katan, rakibe dünyayı bırakıp sevgiliyi isteyen ve gül yaprağını kızgın nala benzeten "baña" redifli gazel; teklifsiz söyleyişin örneği.
Tabiatına "kalemi al, sırları şiirle bildir" diyen gazel: eş‘âr ile iş‘âr arasındaki bağ, salınan keklik, şekerle susan papağan, inciye dönen gözyaşı ve Habib hürmetine dua.
Hain bir lala üzerine altı beyit: Murad'ın küçük kardeşi Mustafa İznik'e yerleşir, paşalar gizlice lalası Şarabdar İlyas'a Anadolu beylerbeyiliği vaat eder.
Mustafa Vâzıh'ın mektebe başlayan bir çocuğu anlatan nâ-tamâm gazeli: tellenen perçem, can kanından mürekkep, sîpâre ve dudak kıpırdatan çocukta Kevser.
Âkif'in "âsâ" (gibi) redifli gazeli: misafir gibi konup göçen dünya, zaman gibi vefasız sevgili, kaş-yay oyunu ve kalemi kamışlıkta aslana benzeyen şair.
Kara Fazlî'nin "Kimse yā Rab olmasun yār u diyārından cüdā" nakaratıyla sevgiliden ve yurttan ayrılığın iki derdini birlikte anlattığı beş bentlik gurbet murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; ezelde görünen güzellik "Yâ Vedûd" virdine dönüşür, gamze gönlü oyunla kapar ve âşıklık feleğin dönüşünden önceye uzanır.
Adlî'nin bahar gezintisini anlatan gazeli; gül gömlekli Yusuf'a çimen atlas döşer, selviler ayağa kalkar, badem çiçeği altın saçar, yasemin eteğe yapışır.
Ayrılığın etkisiyle Rüstem'den Zâl'e dönen âşık: Şâhnâme'nin soy ağacını tersine işleten gazel, hamamda bedenlerinden soyunan ruhları da anlatır.
Şeyhî'nin "baña" redifli gazeline yazılan nazire: Ahmed Paşa'nın naziresiyle yakın akrabalık, mahlasın sondan bir önceki beyitte durması ve sevmeyi günah sayan âşık.
"Ey dost" redifli yakarış: akıl cefası yerine çöl avareliği, "canımızı al ama yüzünü gizleme" ayrımı, yarım bir bakış dileği ve Yunus Emre'den bilinen Dost hitabı.
Kardeş katli üzerine on beyit: Murad dokuz günde İznik'e varır, Mihaloğlu öldürülür, küçük kardeşi Mustafa yakalanıp boğdurulur ve Bursa'ya gömülür.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin bakışını anlatan nâ-tamâm gazeli: sarhoş eden ve öldüren bakış, yay kaş, ceylan gözü ve billah, vallah, vah vah, ah ah tekrarları.
Âkif'in "eyleme yâ Rab" redifli münacat gazeli: gaflet kadehinden, isyan tuzağından ve cehalet kuyusundan korunma, son nefesin hayırla bitmesi dileği.
Kara Fazlî'nin "Yā İlāhī sen ḫalāṣ it bu belālardan beni" nakaratıyla talihinden ve sevgilinin "inşallah" kılıcından yakındığı beş bentlik yakarış murabbası.
Münîrî'nin "bāşed" redifli Farsça gazeli; perişan gönüller perişan zülfte yer bulur, aşk derdinin dermanı yoktur ve kıyamet günü ayrılık gecesinin ta kendisidir.
Adlî'nin "dirsin" redifli gazeli; akrep burcundaki güneş gibi saçta görünen yüz, zâhide, sûfîye ve vaize sitem, "yok" sayılan ağız ve şiiri öven seher bülbülü.
Aşkın neredeyse hiç görünmediği bir hikmet gazeli: iğne ile iplik, güneşle beslenen pencere, kaderi miras memuru gibi bölüştüren kassâm ve kepeği ayıran elek.
Ahmedî'nin "serv-i revân ola" zeminine yazılan nazirelerin ilki: canı sevgilinin zülfüne yatıran âşığın kâr-zarar hesabı ve belin yokluğuyla şakalaşan mahlas beyti.
Şiirinin Şiraz ehlince beğenilmesini dileyen gazel: Hâfız ile Sa'dî'nin şehri, "naz edeceksen bari biraz et" pazarlığı, deliler arasında seçkinlik ve hazırlanan meclis.
İsfendiyar'a meydan okuyan Murad: düşmanlarını yenen padişah vezirlerini dağıtır, lalası Yörgüç'e Amasya verilir, İsfendiyar Taraklı Borlu üzerine gelir.
Mustafa Vâzıh'ın sevgiliye "…dan mı öğrendin" diye seslenen nâ-tamâm gazeli: belden öğrenilen zarafet, ağızdan öğrenilen nezaket ve kendi kendine bulunmuş bir zulüm.
Âkif'in "eyler" redifli gazeli: liyakatsizi kollayan zamandan şikâyet, kargaların gül sırdaşı olduğu bahçe ve mahlas beytinden sonra bir velinimete övgü.
Kara Fazlî'nin "Hey ne ẓālimsin elüñden dād u feryād iy felek" nakaratıyla, sevgiliyi ondan ayırıp düşmanlara yâr eden feleğe yönelttiği altı bentlik şikâyet murabbası.
Münîrî'nin "şod" redifli Farsça gazeli; gözyaşı serviyi arayan bir sel olur, ceylan gözün en cılız avı kükreyen aslandır, gönül divaneler halkasının başına geçer.
Adlî'nin "imişsin" redifli kısa gazeli; ağlayan göz, kana dönen yürek, can içinde can olan sevgili ve şahına kul olmak isteyen "tuhaf sultan" Adlî'nin kendine seslenişi.
Bitişse de ayrılsa da dik kalan elif harfi sevgilinin doğruluğuna örnek olur; nal iziyle mühürlenen yol toprağı ve vaktin oğlu olma öğüdü aynı gazelde.
Ayva tüyünü ölümsüz Hızır'a, kanlı kirpikleri nakkaş fırçasına benzeten gazel; Erünsal'ın Ahmed Paşa ile karşılaştırdığı matla ve Nazmî'deki geniş nazire grubu.
Susuzluk ve su imgeleriyle kurulan "ey dost" redifli gazel: bal suyu, pınar başı ve can bağışlayan damla, en büyük nimet olarak yüzün açılması ve inci saçan şair.
Dünyayı gaflet bahçesine benzeten dört beyit: Murad Borlu önünde İsfendiyar'ı yener, İsfendiyar kızını verip barış ister, paşalar "kızıl filori" ile razı edilir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.