Mustafa Vâzıh'ın demirci bir güzele yazdığı iki beyitlik kıt‘a: feryat külüngüyle yumuşamayan demir yürek, çene elması ve bilgi ehlini yasa çağıran şair.
Âkif'in diş ağrısı üzerine yazdığı gazel: inci dişler, tekme atan ağrı atı, kabir azabına benzetilen sızı ve sevgilinin dudak balından sakınmayan şaire takılma.
Kara Fazlî'nin "Hercāyi güzel sevmeyeyin tevbeler olsun" nakaratıyla, vefasız güzellerden her bentte yeniden tövbe ettiği ama sevgiliyi anlatmaktan vazgeçemediği murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; âşık kılıçtan şerbet ister, âhı aşk ateşinin dumanı olur, gam çengi can damarını tırmalar ve can vuslat bayramında kurban edilir.
Adlî'nin "-dan" redifli gazeli; zalim şahtan merhamet ummayan gönül, saç tuzağındaki gönül kuşu, Mecnun ile Ferhad'dan önce başlayan aşk ve rüzgârla eğilmeyen selvi.
Yeter çatlatma, su katma, yeleksiz atma: konuşma diline yakın emirlerle ilerleyen gazelin son beytinde Sâhib vaize "sana bin kez söyledim" diye çıkışır.
Sefere çıkan sevgiliye söylenmiş bir yol duası: kervanbaşından yol kesene uzanan yolculuk kelimeleri ve gözden ırak olunca unutulma korkusu.
"-lığıma rahm it" kalıbıyla kurulan yakarış: çılgın, yalnız, yersiz ve rüsvay âşık, yaşlı bir lala, pervane ve son beyitte geri dönen ilk mısra.
Kendi kanına boyanmak istemeyen bey: Drakul Silistre'den geçip yağma eder, Murad Firuz Beg'i Eflak'a salar, Drakul iki oğlunu kapıya getirip haraca boyun eğer.
Mustafa Vâzıh'ın gündelik kelimelerle kafiyelenmiş nazmı: yara dağlarından çiçeklik, sinek gibi benler, sineklik olan zülf ve çantada keklik olan gönül kuşu.
Âkif'in "ḳalur gider" redifli gazeli: gelmeyen kavuşma mektubu, rakibin meclisinde kalan sevgili, çamurda kalan zahit ve kıyamete dek kırgın kalan gönül.
Kara Fazlî'nin "Kāş ezelden olmayaydı āşinālıḳlar begüm" nakaratıyla, ezelde başlayan aşkın hiç başlamamış olmasını dilediği beş bentlik pişmanlık murabbası.
Münîrî'nin "resed" redifli Farsça gazeli; sevgilinin ok yarası merheminden hoştur, yolunun tozu göze sürme olur, gamze öldürürse diyeti lal dudaktan ödenir.
Adlî'nin "-dan" redifli beş beyitlik gazeli; vefasız güzel, güzden önce koparılacak gül, göğüste açan Nu‘mân lâleleri ve sevgilinin kulu olmayı sultanlığa yeğleyen Adlî.
Matla, mısra, makta: kafiyesi şiirin kendi terimlerinden kurulan gazel, son beytinde başını maktada kestirmeden yazmayan kalemi şaire örnek gösterir.
Sevgilinin mahallesini cennete, sâkîyi huriye, kadehi gam okuna karşı kırmızı bir kalkana çeviren gazel; kıyamet ile kâmet arasında kurulan akıl yürütme.
Zülfle geçen geceyi Kadir gecesine benzeten gazel: yeni bir berat, kâkülden misk alan seher yeli, güzelliğin sadakası, tecelli ve sonunda yüz açan ayna.
Sırp ve Macar sınırlarını anan üç beyit; Murad Arnavutluk'a yürür, Bursa'da İsfendiyar'ın kızıyla evlenir, Vılkoğlu da Delü Paşa'yı bir hisarda hapseder.
Mustafa Vâzıh'ın konuşma diliyle yazılmış sitem kıt‘ası: hasta gönlü sormayan sevgili, pervane ile bülbül ve satın alınmış methiyeci köle olmadığını söyleyen şair.
Âkif'in "mi degildir" redifli gazeli: şehitlik kılıcı gamzeler, rahmet döşeği tabut ve mahlas beytinde tövbe eden şairin niyetinin Amasya'ya dönmek olduğu itirafı.
Kara Fazlî'nin "Ṣabra ṭāḳat ḳalmadı terk-i diyār ister göñül" nakaratıyla, aşk derdinin çaresi olan sabır tükenince yurdu terk etmeye karar veren âşığı anlattığı murabbası.
Münîrî'nin "buved" redifli Farsça gazeli; zülfün tek teli cana kement olur, servi değerini sevgilinin boyundan alır, gönül yanak ateşine atılan üzerlik tohumu olur.
Adlî'nin "-dan" redifli gazeli; su dolabından çok inleyen âşık, mihrap gibi kaş, hünnap renkli gözyaşı ve bütün denizlerin Adlî'nin gözünden döküldüğünü söyleyen makta.
Göğsü halka halka dağlanmış âşık, postu benekli bir pars gibi dağa düşer; isyancılarla baş kaldırıp ayağı bağlanan servi ve başında ateş yanan mumlar da burada.
"Ne kara günler gelirse gelsin" diyen sade ve konuşma diline yakın ayrılık gazeli; Erünsal'ın örnek gösterdiği beyit ve nal ile kıvılcım arasında okunan mahlas beyti.
"Ne kâmet ne kıyamet ne kıyafet" diyen gazel: boy ile kıyamet cinası, yalnız şarap içenlerin anladığı göz işareti, zahide kaş oynatmanın yersizliği ve şeref sayılan sövgü.
Kimine sevinç kimine gam: Murad'ın iki küçük kardeşi Tokat'ta hapsedilip gözlerine mil çekilir, kız kardeşleri Karaman ve İsfendiyar beylerine verilir. Üç beyit.
Mustafa Vâzıh'ın "kızıl kızıl" redifli nâ-tamâm gazeli: ağlayan gözden akan kan, sevgilinin şaraptan kızaran gözü, dal harfi gibi kaş ve kana bulanan etek.
Âkif'in "itmiş" redifli gazeli: gül bahçesine giden sevgili, beden kafesinde inleyen gönül bülbülü, zülüf yılanından kaçıp doğana sığınan keklik ve can alan merhamet.
Kara Fazlî'nin "Göñlüm ārām eylemez ṭaġlara düşmemdür hemān" nakaratıyla Ferhat ile Mecnun'un izinden dağlara düşen âşığı anlattığı beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; mecusi çocuğu canların afeti olacak, gönül şeyhten pir-i mugâna geçecek, ayva tüyü aman fermanı ve can okun ardınca gidecek.
Adlî'nin "içün" redifli gazeli; çimende kurulan meclis, şahin gözlere uçan can kuşu, Şehnaz üzerine söz oyunu ve Ayaz için can veren Mahmud'u örnek gösteren makta.
Önce ayak altında çiğnenen, sonra yüz sürülen seccade bir öğüde döner; kadeh ebeliğiyle doğan asmanın kızı ve zamanın rüzgârıyla savrulan ocaklar da gazelde.
"Öp" redifli teklifsiz bir meclis gazeli: sevgilinin eteği, Kâbe örtüsüne benzeyen zülfü ve ferman gibi okunan ayva tüyü; saygı ile şakanın iç içe geçtiği beyitler.
"Ne kıyamet, ne keramet" ünlemleriyle kurulan gazel: kadeh tapıcısı yapılan âşık, alaycı keramet, bitmeyen aşk efsanesi, denizin söndüremediği harâret ve bozuk bir mısra.
Yazarın yedi atasının bu hanedanla birlikte yaşadığını söylediği beş beyit; Aydın Osmanlılara geçer, İzmiroğlu Cüneyd İpsili kalesine kapanır.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.