Adlî'nin altı beyitlik gazeli; âşığın gözleri nisan bulutundan cömert, sevgili kendi bülbüllerini sayar, ayva tüyünü öven şairin yazıları dünya defterini doldurur.
Arapça ve Farsça kelimeler Türkçe "-cik" ekiyle kafiyelenir: firîbcik, rakîbcik, andelîbcik; çiy ile güneş ve külhanda yatan hasta garipçik. Yalnız T. 738'de.
Sevgiliyi hüzün kulübesine çağıran gazel: Yakup'un hüzünler evi, nabzına dokunan eli yakacak dert, "kanına girmek" deyimi, sarhoş bülbül ve yakındaki yakınlık devleti.
Değişim üzerine dört beyit: Şehzade Murad Amasya'dayken kâfirler Samsun'u yakar; Mehmed Çelebi Merzifon üzerinden inip Müslüman Samsun'u Hızır Beg'den teslim alır.
Murakabeler bölümünün sonundaki tek beyit: harap olsa bile gam yenmeyen felek değirmeni, içinde tek tanesi olmayan derviş ve dünyaya bağlanmamanın benzetmesi.
Münîrî'nin "şod" redifli Farsça gazeli; gönül yarı boğazlanmış bir kuştur, gözyaşı Allah için bir şey dileyen dilenci gibi akar, gönül levhasında yalnız sevgili kalır.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; göğe ulaşan ah oku, durmayan gözyaşı seli, zülf zinciri ve rakip köpeği arasında âşığın feryadının hiç dinlenmeyişini anlatır.
Âşığa her beyitte başka bir şey olmasını buyuran "ol" redifi: servinin boynuna sarılan asma, ucu yarık misvak, yırtık kafes ve dünya malını kir gibi silkip döken tellak.
Ceylan sütüyle büyüyüp nefesinden misk saçan şairin gazeli: meclise yayılan ciğer kebabı kokusu, gül suyu kokan şarap, perde açan şiir ve yıkılan akıl meyhanesi.
Ayrandan gazaya dört beyit: Mehmed Çelebi Samsun dönüşü İskilip'te Minnet Beg'in Tatar evlerini görüp Filibe yöresine sürdürür, Minnetoğlu akıncı beyi olur.
Kitabın ahreb kalıbıyla yazılmış tek gazeli: bir yola tutunma, pîrlerin himmetiyle pîr olma öğüdü ve mahlası “aynaya bak, Allah orada görünendir” diye açan beyit.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; benin tanesi ömür harmanını savurur, iki dünyanın zarı atılmadan manaya açılış yoktur, huzur çokluktan geçip birliğe ermektedir.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; sevgili güneş yüzlü bir ay, Îsâ nefesli bir put, mahallesi Kâbe, âşığın gözyaşı zemzemdir; makta şahın ayağını öpmeyi öğütler.
Mecnun'u avutan şey ceylanın gözünde gördüğü Leylâ bakışıdır; "degül" redifli gazelde âşığı yakan her şey, göründüğü yerin bir adım ötesinde aranır.
Attâr'ın Hüdhüd'ünü anan gazel: Mantıku't-tayr ve Simurg yolu, konuşan papağan ve anlamayan karga, kitapsız ders veren bülbül, vaizlere sert bir benzetme ve iki neşir farkı.
Tımar uman sahte sûfîleri yeren altı beyit: Börklüce Mustafa Karaburun'da nebi gibi görünür, Bayezid Paşa ile Şehzade Murad onu yener, Simavna Kadısıoğlu halifelik iddia eder.
Müellifin kendini tanıttığı bölüm: medrese okumadığını, Kur'an'ı hatmetmediğini, yazısının kötü olduğunu söyleyen ve şeyhliği bile reddeden bir tevazu beyanı.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; zülfün kıvrımı her gönlün yurdu olur, İsa nefesli sevgili katil olunca ölümden korku kalmaz, yüzü meclisin mumu olur.
Adlî'nin "değilim" redifli yedi beyitlik gazeli; âşık rakibe karşı kendini savunur, gözün büyüsünü inkâr edeni iğneler, canını verip derdi ucuza aldığını söyler.
Ayva tüyü iftar vakti, yanak bayram sabahı: Ramazan takvimiyle, nûn harfinin noktasıyla ve remil levhasının çizgileriyle örülmüş bir hat ve hâl gazeli.
"Yâ Rab" redifli on bir beyitlik münacat: ya sevgili ya ölüm, azat fermanı isteyen kul, Kâbe'ye gönderilen can, divanı için dua eden şair ve minnetsiz rızık dileği.
Saltanat isteyen bir bilgin üzerine dört beyit: Simavna Kadısıoğlu Ağaç Denizi'nde tutulur, Siroz'da Mehmed Çelebi'ye getirilir, Mevlânâ Haydar'ın fetvasıyla çarşıda asılır.
Kitabın son Türkçe gazeli: “siyâh etdim siyâh etdim” tekrarıyla ağırlaşan itiraf, tövbe ve dünyadan da ahiretten de yüz çevirip Allah'a sığınma.
Münîrî'nin bayram redifli Farsça gazeli; sofuya badem ve helva, rinde şarap düşer, kapıcının tekmesi bayram tatlısından iyidir, hilal kaş bayramın tuğrası olur.
Adlî'nin "kılam" redifli beş beyitlik gazeli; Tûbâ boy, Musa'nın asası, iksir ve kimya imgeleriyle her şeyi dönüştürmeyi vaat eden âşık, sonunda kulluğu padişahlığa denk tutar.
Ricâm câm, selâm lâm, enâm nâm: her mısraı önceki kelimenin son hecesiyle yankılanan gazelde elif gibi dik duran adam ve sonunda adı kazınan mezar taşı.
Be harfini kapatan sâkî rubaisi: te harfinin "-ât" sesini önceden duyuran kafiye, hayretle mat olan âşık, âb-ı hayat ve işe yaramayan Fırat suyu.
Pilav ve toy peşindeki yalancı sûfîleri yeren dört beyit; Simavna Kadısıoğlu imanla mı gitti sorusuna yazar önce "Allah bilür" cevabını verir.
Kitabın neden yazıldığını söyleyen bölüm: şeyhi İsmet, oğlu Abdullah Bahâ ve şairin anne babası için dua, Amasya'ya emirle gelişi ve kitabın yazılış amacı.
Münîrî'nin bayram redifli ikinci Farsça gazeli; sevgilinin mahallesi Kâbe olur, can ezelde vuslat bayramına kurban edilir ve bayram kadehi yeniden dolaştırılır.
Adlî'nin "eyledüm" redifli yedi beyitlik gazeli; selvi boy için gözyaşı sel, beden su dolabı olur, yıldızlar ah oklarının göğü delen yaraları diye yorumlanır.
Söyleyeceklerini hazırlayıp sevgiliyi görünce hepsini unutan âşık kendini telaşa vakfeder; süveydâ ile ben aynı gönül gemisine biner, sevgili tüyünü tıraş eder.
Sâkîden "zat badesi" isteyen rubai: dudak suyunun gölgesinden gelen hayat, bakışın iltifatından gelen kurtuluş ve be harfini kapatan rubai çiftinin ikincisi.
Âşıkî mahlaslı dört beyit: Mehmed Çelebi Bursa'daki imaretine vakıf için kıyıdaki Hereke, Gebze, Tarucılar, Pendik ve Kartal'ı alır; saltanatı 824'te tamamlanır.
Eserin bitişine düşürülen iki beyitlik tarih: ihvana yadigâr bir kitap, “mir'ât dedim târîḫ” ifadesi ve hicrî 1296'nın miladî karşılığı üzerine bir düzeltme.
Münîrî'nin "keşed" redifli Farsça gazeli; varlığın yükünü yokluğa çeken bekaya erer, gönül zülfün çekişmesinde kalır, yokluk meclisinde saf şarap içilir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.