Mustafa Vâzıh'ın Mukatta‘ât bölümündeki tek Farsça nazmı: huri gözündeki kara nur gibi bakış, gece uyanık bir Leylâ, altın şemse ve aynaya konmuş inci.
Âkif'in "mı ḳaṣdıñ" redifli gazeli: gül bahçesine salınan seher selvisi, öfkeli gonca, sırrı açığa vurmak isteyen gülüş ve zehir gamzeli, panzehir dudaklı hekim sevgili.
Kara Fazlî'nin devrin ünlü güzellerinden Derviş Bâlî için yazdığı, tekke, abdal ve Işık dervişi imgeleriyle örülmüş beş bentlik övgü murabbası.
Münîrî'nin "-yı ḫod" redifli Farsça gazeli; âşık yoklukta bekayı bulur, gönül aynası cilasını gamın pasından alır, kâmil insan sonunda kendi yerine ulaşır.
Adlî'nin "-lerden" redifli hezec gazeli; göklere ulaşan ah oku, kabul olmayan dilekler, eleklerden geçen âşık ve felekten şikâyeti İlâhî takdire teslimiyetle bırakan makta.
Kara kâkül gariplerin akşamı, parlak yanak yurt sabahıdır; zülfün kıvrımından Çin'e düşen gönül, vehmî nokta kadar ağız ve ay ışığından dokunan gömlek.
"Sakınarak" redifli gazel: sevgiliyi göz değmesinden, aynalardan, ay ışığından ve âşığın kendi kanından korumaya çalışan âşık; Erünsal'ın leff ü neşr örneği.
Tarikata girişi meyhane diliyle anlatan gazel: pirin ayağını öpmek ve kabul eli, inabet, icazetname, ne kadehin ne göğün olduğu ezel anı ve köpek adıyla anılmaya razı âşık.
"Hamza" redifli üç beyit: beylerbeyi Hamza Beg İpsili önünde İzmiroğlu Cüneyd'i yenip ahitle hisardan çıkarır, Yahşı Beg kardeşinin intikamını Cüneyd'den ve oğlundan alır.
Mustafa Vâzıh'ın üç beyitlik nazmı: can mumunun çevresinde dönen dert pervaneleri, bayramlık giydirilen göz bebeği ve çene limonunu yazarken sulanan kalem.
Âkif'in sonbahar gazeli: güzü "eski baharın düğünü" sayan, kınalı çınar yapraklarında ve dökülen yapraklarda fena yolunun neşesini gören bir mevsim şiiri.
Kara Fazlî'nin terzi güzel Memî Şâh için yazdığı, yaka, etek, ütü, makas ve kumaş imgeleriyle baştan sona kurulmuş beş bentlik esnaf güzeli murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; sevgilisiz bahçe gözyaşıyla lale tarlasına döner, can kılıcın şerbetine susar, gözbebeği sultan hayalin perdedarı olur.
Adlî'nin "ideyin" redifli beş beyitlik gazeli; dertle sevinen gönül, gamze oklarıyla onarılan yıkık ev, gül bahçesinde azat edilen kuş ve nüshalara göre ad ya da ah isteyen makta.
Gölge, etek, mum, güz yaprağı ve zülüf gibi kimin ayağına düştüyse karşılık bulamayan bir insanın yakınması, "kimüñ pâyına düşdümse" redifiyle.
Sevgilinin dudağını, gözünü ve gamzesini Şifâ, Hikmetü'l-ayn ve Şerhu'l-İşârât adlı medrese kitaplarına benzeten kısa gazel; Ahmedî'ye nazire ve bir göz kafiyesi.
Güzelliğin sadakasını fıkıh terimleriyle isteyen gazel: adak, humus, zekât ve sadaka, vaize bırakılan cennet dereceleri, şeker içen tabiat papağanı ve keramet denizinden kelimeler.
Zindandaki begzadelerin ağzından üç uzun beyit: Menteşeoğlu İlyas Beg'in oğulları Veys ile Ahmed Tokat'a gönderilir, önce tımar alır, sonra Tokat hisarında hapsedilir.
Mustafa Vâzıh'ın yazı sanatından benzetmelerle kurulu nazmı: kaş kaleminden damlayan kan, sin harfinin dişleri gibi dişler ve meyhanenin haremindeki üzüm kızı.
Kara Fazlî'nin berber güzel Hasan Bâlî için yazdığı, tıraş, ayna, ustura ve "işini başa iletmek" tevriyesiyle kurulmuş beş bentlik övgü murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; dudak ab-ı hayat pınarı, yanak gözün ışığıdır, gülbeşeker dudağın verdiği hastalığa yetmez, misafir hayale ciğer kanı ikram edilir.
Adlî'nin "gibi ben" redifli gazeli; kıl gibi incelen beden, Hoten miskinden güzel kokan saç, Rıdvan'ı şaşırtan sümbüller ve Adlî'ye "köpeğim gibi gel" diyen ceylan sevgili.
Zülfe Çin miski diyen âşık bunu bir hatâ ile söylediğini kabul eder; rızasız satışa benzeyen öpücük, "geçen geçti" ve sevgi denizinde bir kabarcık.
Yanağı aynaya benzetip bakmanın zararsızlığını savunan "ey dōst" redifli gazel: Şeyhî zemininde bir nazire, Zâtî'nin tekrarladığı matla ve mum gibi başından geçen âşık.
Divandaki en sert vaiz hicvi: "bu ne şerlilik, ne şerlilik" tekrarları, bileşik cehalet, gönle taş atan vaiz, nasuh tövbesi öğüdü ve şeytana taş atan şair.
Kuru otluk çuvalında bir kaçış: Menteşe begzadesi Ahmed Beg Tokat hisarından çıkarılır, kardeşi Veys hapiste kalır, Ahmed Karaöylük, Mısır ve Acem'e gider. Beş beyit.
Mustafa Vâzıh'ın bahar ve işret davetiyle açılan nâ-tamâm gazeli: havaya savrulan dertler, başım üstüne denen bela oku ve mızrak ucunda başı yüce olan âşık.
Kara Fazlî'nin "Ben ḳuluña merḥamet eyle Memī Şāh'um benüm" nakaratıyla terzi güzel Memî Şâh'a yakardığı, Leylâ ile Mecnun telmihli beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça bahar gazeli; sâkîden kadeh istenir, aşkla pişmişlere ham vaat verilmez, harap gönül evinde aşkın temeli sağlam kalır.
Adlî'nin "-umdan" redifli beş beyitlik gazeli; kan yağdıran göz, kara talih, saçla yapılan kârsız alışveriş ve şiirleri yüzünden ateşe yanmayı doğal bulan şairin maktası.
Mül mül, kulkul, fülfül, düldül, bülbül: kafiyeleri ikilenen hecelerle kurulan gazelde kâğıda sarılı karabiber gibi ben ve bülbül için ağlayan bir gül.
Ahmed Paşa'nın "dürüst" redifli zeminine II. Bayezid ve Necâtî ile birlikte yazılan nazire: zülfün çevgânı, "cān" kelimesinde saklanan elif ve bir divana değen beyitler.
Meyhane müftüsünden yüz meseleli içki fetvası isteyen kısa gazel: Osmanlı fetva dilinin şakası, aşktan sürme, şevkten mil, güzellikten sürmedan ve kulluk saltanatı.
Yasa dönen bir şölen, altı beyitte: Amasya ve Tokat yollarını kesen Kızılkocaoğulları, Yörgüç Paşa'nın sahte davetiyle Amasya'ya gelir ve şölende yakalanır.
Mustafa Vâzıh'ın üç beyitlik nazmı: kaş ve gamze karşısında eûzü çeken gönül, güzelin güneşine gönlünü yakan ay ve toprak olan âşığı bırakmayan dert.
Kara Fazlî'nin devrin ünlü güzellerinden Alî Bâlî'yi "a‘lā ‘Alī" ses oyunu, çiçek benzetmeleri ve kıyamet mazmunuyla övdüğü beş bentlik murabbası.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.