Osman'ın kanununu adalet ve cömertlik diye tanımlayan beş beyit; Sultan Alâeddin'in sancak ve nevbet gönderdiği, nevbette ayağa kalkma âdetinin anlatıldığı bâbın sonunda.
Gelin saçısı ve padişaha serilen pâyendaz âdetlerinden beslenen kısa gazel: kirpik bulutu ayağa inci saçar, sararmış yüz sevgilinin hayaline altın döşek olur.
Kalbi aynaya, kaşın aksini perdah aletine benzeten bu nazire gazelde yeni aya atlas bırakılır, felek hayal fenerine döner ve bağlılık ipi kesilmez.
Gülü kızartan, miske koku veren kudret: Sa'dî Çelebi Allah'ın varlığını ve sıfatlarını Arapça beyitlerle anlatır, Kur'an'ın ezelîliğini savunur; metin, okuma ve Türkçe.
Peygamber'in kapısında dilenci olan, yüzü günahla kararmış bir şairin şefaat yakarışı ve cehennem korkusu; kitabın en kısa ve en kişisel na'tı.
Ehlî'nin sevgiliye anılan âşığı önce tanıyıp sonra "Onu bilmem" diyen sevgiliyi anlatan beyti: rivayet kipiyle kurulan dedikodu sahnesi ve üç kaynaktaki farklar.
Derviş Edna'nın "gördün mü, bildin mi" diye soran nefesi: her çiçeğe konamayan dertli gönül, kurtuluşa eren topluluk ve vücudu yurt bilen bir derviş.
Kul Hüseyin'in "Ben feleğe küstüm barışmam gayrı" nakaratlı güzellemesi: vücut şehrinde kopan zelzele, dağılan yuva, kalburla insan eleyen felek ve merd-i merdana sığınış.
Sıdkî Baba'nın "Eller ne derse desinler" nakaratlı semaisi: Cemaleddin, Feyzullah ve Amasya'da ölen Hamdullah çelebilere bağlılık ve 1308'de dolan çile.
Tokatlı Nûrî'nin Merzifon Cönkü'nde kayıtlı koşmasının ilk dörtlüğü: fesini yana yıkmış küskün sevgili ve eğri kaş; özgün metin, günümüz Türkçesi ve yorum.
"Makbulu" redifli bir yol deyişi: zamane halkından uzak durmak, sırrı cahile vermemek, ikilikten geçip birlik makamına ermek ve kullukla başlayıp sultanlıkla biten yol.
Nigârî'nin sırların sevgi anahtarıyla, kilitli kapıların dolu kadehle açıldığını söylediği "feth" redifli matla: mihr kelimesinin iki anlamı.
Mustafa Vâzıh'ın delil ve benzetmelerle kurulan gazeli: karanlıkla belli olan nur, şarap üstündeki bozulma, kalemden düşen mürekkep ve müneccimin "ay" tevriyesi.
Harîmî'nin "-dan geçemez" redifli gazeli: cefadan vazgeçmeyen sevgili, oktan ve yaydan geçemeyen gönül, ikiyüzlü rakip ve dört unsuru toplayan bir beyit.
Gelibolulu Âlî'nin Edâyî'den aktardığı ve TEİS'te korunan matla: âşıklar meclisini coşturan aşk kadehi ile bütün dünyayı mahmur eden sarhoş göz arasında kurulan koşutluk.
Elif'ten Ye'ye harflerle Hz. Ali'ye övgü: Fedâî Baba'nın Kur'ân alıntıları, on iki imam, Balım Sultan ve Kızıl Deli'yi anan elifnâme methiyesi.
Abdurrahman Kâmil Efendi'nin "of" redifli gazeli: yârden ayrılığın feryadı, boşa giden ömür ve hiç olmazsa mana âleminde kavuşma dileğiyle biten beş beyitlik iç çekiş.
Kadı Burhaneddin'in Anadolu ile Türkistan'ı sevgilinin yüzü ve gözüyle eşleştirdiği gazel beyti: Rum ilinde yurt tutan gönlün köklerine duyduğu özlem.
Kara Fazlî'nin At Meydanı'ndaki saray düğününü, hokkabazları, şeker suretleri, ziyafeti ve havai fişekleri anlatıp Kanuni'yi övdüğü elli beyitlik sûriyyesi.
Gelibolulu Sürûrî'nin mahlaslı beyti: sevgili yolunda bütün varını harcayan şairin mirasçısına gamından başka bir şey kalmayacağını "gam yemek" deyimiyle söyleyen bir nükte.
Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi'nin bir ileri gelenin ölümüne düşürdüğü ta‘miyeli Farsça tarih beyti: ölüm yılı, "huld-i berîn"den bir çıkarılarak bulunur.
Basîrî'nin tezkirelerde en çok anılan matlaıyla açılan "gül yiter" redifli gazeli: ârife bir gül yeter sözü, kanlı gözyaşından gül ve "yarım" ile "yârüm" okuyuşları.
Münîrî'nin Selmân ve Zahîr'e nazire olarak II. Bayezid'e yazdığı kırk üç beyitlik Farsça kasidesi; içindeki gazelde Hâfız'ın bir matla‘ını ikiye bölerek kullanır.
Adlî'nin "dürüst" redifini her beyitte başka anlamda kullandığı, ünlü hattat Yâkût'u ve reyhânî yazıyı sevgilinin yanağındaki tüyle karşılaştırdığı yedi beyitlik gazeli.
Mihrî Hatun'un Şehzade Ahmed'e bayram tebriği olarak sunduğu, her beyti "gül" redifiyle biten yirmi sekiz beyitlik bahariye kaside, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Hakikatin sevgilisine seslenen gazelde güzellik kendi kendisinin delilidir; gök sırma telli bir kaftan, cennet ağaçları parmakta bir dal, hayret bilginin sonu olur.
Sâhib'in Ruha naibi Süleyman Efendi'ye yazdığı tarih: kadının "ni‘me'l-bedel" vekili, cemaat saflarına benzeyen imzalar ve Hz. Süleyman'ın mührüne benzetilen mühür.
Düşmana hileyi öğütleyen üç beyit, Osman Gazi'nin Eskişehir pazarında Bilecik kâfirlerinin hakkını Germiyanlıdan alıp güvenlerini kazandığı bâbın sonunda yer alır.
Redifi "düşer" fiilinin yedi ayrı anlamında dolaşan gazel: güz yapraklarından serilen ipek yaygı, gölgesinden kurtulamayan âşık, ferman ile tuğra ve suya düşen güneş.
Refîkî'nin yurdundan ve sevgiliden ayrı düşmüş âşığı gül bahçesinden uzak bir bülbüle benzettiği gazel: aynaya bakan sevgiliye uyarı ve kahrı bile pay sayan mahlas beyti.
Allah'ı ne olmadığıyla anlatan "ve lā" dizisi ve müminlerin O'nu âhirette keyfiyetsiz göreceği: Sa'dî Çelebi'nin akaid manzumesinden dokuz beyit, Arapça ve Türkçe.
Bayram sabahı sevgilinin yüzünü görüp elini öpene bir günde üç bayram düştüğünü "sa‘īd" ile "se ‘īd" cinasıyla söyleyen, Âşık Çelebi'nin hocasından aktardığı nükte.
Sırlar hazinesi olarak Peygamber, kemâlât ile “kem âlât” arasındaki cinas, yer ve göğün lisân-ı hâli ve na'tları birbirine bağlayan şefaat dileği.
Gönül gemisini okyanusa salıp varını yele veren âşık: Ehlî'nin beytinde ber-bâd, rûzgâr ve bâdâbâd kelimelerinde dolaşan ortak rüzgâr fikri.
Derviş Edna'nın İmam Hüseyin için söylediği mersiye ve medetnamesi: Kerbela'da coşan kanlar, Fadime Ana'nın yası, Şimir'in kastı ve "Bizi güldürmeli İmam Hüseyin" nakaratı.
Kul Hüseyin'in "Dalgam yeğin derya gibi" deyişinin dört dörtlüklük öbür değişkesi: ummana dalan dalga, kaş yıkan yâr ve bin katarlık kervanın önünde yürüyen deve.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.