Her beyti "el-gıyâs" (imdat) diye biten gazel: yağmacı gamze, haraç sayan göz, parçalanan Hallâc, kervancı mürşit, miracın efendisi ve Hz. Ali'ye uzanan yardım çağrısı.
Kâfirin ahdine güvenmemek üzerine üç beyit: Vılkoğlu, İshak Beg'in Laz ucundaki akınlarını engeller, sonunda kızını ve her yıl ödenecek malı sunar.
Mustafa Vâzıh'ın Kur'an okuyan genç bir hafızı anlatan nâ-tamâm gazeli: Yusuf kıssası, ağzından âb-ı hayat akan hafız ve Duhâ, Tîn, Sâffât surelerine benzetilen yüz.
Kara Fazlî'nin gümüş tenli Muslî için yazdığı, bayramın Yakup'un hüzün evine döndüğü Yusuf telmihiyle açılan beş bentlik övgü ve yakarış murabbası.
Münîrî'nin Farsça ve Türkçe beyitleri sırayla dizdiği redifsiz gazeli; yüz güneş, ağız gaybın sırrıdır, nevruzda şarap vakti gelmiş, aşk karşısında akıl çocuk kalmıştır.
Yalnız M2 nüshasında bulunan "var iken" redifli gazel; matlaı dört tezkirede Edirneli Ahdî'ye verilir, Latîfî'nin aktardığı metin de dördüncü beyti paylaşır.
Gece gibi ayva tüyü meclisin vakti olur, ay yüzlü sevgili Akrep burcuyla anılır; "olmağ ile" redifinin her beyitte bir gerekçe kurduğu kapalı bir gazel.
"Şāḫ şāḫ" ikilemesini redif yapan ses yüklü gazel: yanağa dökülen kâkül, gül bahçesinde dolaşan kumru ile bülbül, şimşir tarak ve daldan dala öten şair.
"Sebeptir" redifli gazel: harabat ehlini inkâr etmenin Peygamber'in hareminden mahrum bırakması, kapıyı açan alçakgönüllülük ve hem deli hem yeni bir divan anlamına gelen "dîvâne".
Mora'ya ve Macar'a niyeti anan beş beyit: Selanik 833 (1430) yılında Murad'ın "Bire hisâr yagmadur gāziler" demesiyle bir anda alınır, Murad bu gazayı sever.
Kara Fazlî'nin Ramazan adlı bir güzel için yazdığı, hilal, oruç, Kadir gecesi ve bayram kavramlarını sevgiliye taşıyan tevriyeli beş bentlik dua murabbası.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; yolun toprağına yüz süren âşık her ayak sesinde gözünü açar, başını koyan âşık doğru sözlüdür, şair meclisin mumu gibi erir.
Adlî'nin yalnız M2 nüshasında bulunan "-dan" redifli gazeli; sabaha dek süren inleme, kuyudaki gönüllere uzatılmayan saç zinciri ve şahtan hürmet bekleyen dilenci.
Hilâl hem gökteki ince ay hem kürdandır; misvakla aynı efendinin iki kulu gibi ağza hizmet eden kürdan ve kelamcıların cevher-i ferdi sayılan ağız.
Ocak başında söylenmiş bir kış gazeli: yılan kuşanan ateş, feleğin gözünden akan duman yaşları, morarmış kor ve bülbül yerine kargaların öttüğü bahçe.
Kadehi taç, tabiatı sultan yapan sâkî rubaisi: Cem'den alınacak vergi, söz ehlinin ödeyeceği haraç, şiirde üstünlük dileği ve cim harfine geçiş.
Gazi gayreti üzerine dört beyit: Karamanoğlu Macar'la anlaşır, Macar Göğerçinlik'i kuşatır, Sinan Beg ile Vidin Sinanı tekbirle hücum edip Macar'ı bozar.
Kara Fazlî'nin Hasan Bâlî adlı güzele "efendüm" hitabıyla yakardığı, yüzük, yeşil elbise, fıstıki atlas ve yazı araçları imgeleriyle örülü beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin "bes" (yeter) redifli Farsça gazeli; inleyiş, uykusuz göz ve duvar gölgesi âşığa yeter, ariflere meyhane yeter, Münîr'e Peygamber'in nuru yeter.
Adlî'nin yalnız T ve M2 nüshalarında bulunan dört beyitlik gazeli; nergis ve lâle kelimelerinin harfleriyle çizilen göz, kaş ve zülüf, deriye sarınan Çin miski.
Neye üflerken boynunu büküp gözünü süzen neyzen, yüze vuran yara izleri, zemherir gibi ayva tüyü ve düşüncenin divanını düzene sokan çavuş kalem.
Ahmed Paşa'nın "lezîz" redifli gazeline nazire: iki beyti bir beyitte birleştiren usta işi tekrar, Necâtî ve Zâtî ile akrabalık ve şeker kamışına benzeyen şiir tomarı.
Se harfli gazelleri kapatan ikinci sâkî rubaisi: iki kez kafiye olan "revâc", çeng ve ahenkle canlanan meclis, ilaç olan la'l dudak ve cim harfine geçiş.
Fırsat bekleyen hükümdar üzerine beş beyit: Vılkoğlu'nun kızı Edirne'ye getirilir, Murad "bir kâfirin kızına ne düğün gerek" der, düğün yapmaz, çeyizi geri verir.
Kara Fazlî'nin şehirde beliren hilal kaşlı Mahmud için yazdığı, dolunay, güneş, zerre ve şeker imgeleriyle kurulmuş, oynak ritimli beş bentlik övgü murabbası.
Münîrî'nin "-eş" redifli Farsça gazeli; güzellik bir gül bahçesidir, zülfün Hindu'su benlerle güzellik Mısır'ına şeker almaya gelir, Münîr bu bahçenin bülbülüdür.
Adlî'nin beş nüshada bulunan sekiz beyitlik gazeli; mezarda biten lâle ile sümbül, Rûm'u yağmalayan bakış ordusu ve Rûm'dan Semerkand'e taşınacak bir şiir.
Başı ateşle dolu, bedeni çubuk gibi incelmiş âşık, sevgilinin dudağına ancak tütün çubuğunun imamesi gibi değer; iki dilli kalem ve yük taşımayan devekuşu.
Cem Sultan'ın bir gazeline yazılan nazire: misk kokulu saba, bahar sineğine benzeyen ben, demir kafesteki papağan ve Zâtî'nin aynen aldığı bir mısra.
Cim harfli gazelleri açan naat: dokuz feleğin bağlı olduğu, güneş ve ayın taçsız kul olduğu Peygamber, doğru yola sokan yan bakış ve sonunda taç dileyen bir yetim.
Yiğidin bıraktığı nişan üzerine beş beyit: Evrenezoğlu Ali Beg bir ay Macar yollarında akın eder, "esir akıncıdan çok" diye döner, hünkârı Macar'a özendirir.
Kara Fazlî'nin Muslî Şâh'ı tekke ve saray diliyle bir cömertlik kaynağı olarak övdüğü, kapısını yalnız şaire kapalı bulan ironik yedi bentlik murabbası.
Münîrî'nin "-eş" redifli altı beyitlik Farsça gazeli; zülfün düğümüne bağlanan gönlün müşkülü çözülmez, aşk kıyısız bir denizdir, şairin mayası sevdayla yoğrulmuştur.
Adlî'nin "eylemege" redifli altı beyitlik gazeli; bülbülü inleten gül, üç kez anılan karâr kelimesi, sevgilinin ayağına saçılan gözyaşı incileri ve dağıtan zülüf.
Bıyığı yeni terlemiş dört kaşlı delikanlı ile dört mezhep arasındaki kıl kadar fark aynı mısrada buluşur; mihrap köşesinde kandil ve Sünbüle'ye giren güneş.
Altın kadeh ile rakibin sarı yüzünü yan yana koyan meclis gazeli: cennetten açılan kapılar, haça dönen perçem altında kâfirleşen mihrap ve kıl inceliğinde canlar.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.