Ayva tüyü Hızır gününde otağ kurup sefere çıkan, ordusu ve silahdarları olan bir hükümdardır; Uşşak'tan Pençgâh'a beş makam adı tek beyitte buluşur.
"Ey bana benden karîb" hitabıyla duaya dönen gazel: şah damarından yakın olan, kendi ayağıyla gelen şarap, Azerbaycan Türkçesi biçimleri, bülbül ve pervane.
Temür'ün Anadolu'ya yönelişiyle dünyayı kaplayan zulmü, karışan helal ile haramı, kaçışan halkı ve bakıra dönen altını anlatan, "Diger, bu da nazm" başlıklı altı beyit.
Aidiyeti tartışmalı üç beyit: Âşık Çelebi ve başka tezkireciler Fâtih'e, Latîfî ise oğlu II. Bayezid'e verir. Sitem hançeri, sabır elbisesini doğrayan gam makası ve meleklerin secdegâhı.
Pîrlerin kemâlâtı ve şeyhin risalesi bâbı: Peygamber'den Mustafa İsmet'e silsile, Mevlânâ Hâlid ve Abdullah Mekkî övgüsü ve İsmet'in Risâle-i Kudsiyye'si.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; dünkü sohbeti anan âşıkla ney birlikte inler, Ferhâd'ın derdi anılır, aşka tutsak olan iki dünyanın gamından azat olur.
Adlî'nin "degül ol" redifli yedi beyitlik gazeli; gözyaşını okyanustan büyük görür, rakibi terbiyesiz bir av köpeğine benzetir ve şairi dert ülkesinin beyi yapar.
Sâhib'in medrese diliyle örülü gazeli: doğan güneş ile Şerh-i Metâli' kitabı, fıkhın az ile çok ilkesi, kulaktan âşık olmak ve beş parmağa benzeyen beş beyit.
Kafiyeler "-ağlar" sesinde birleşir ve çoğu iki anlamlıdır: dağ ve yara, ağlamak ve tuzak ağı, bıçak ağzı ve karga; "çekilüp" redifi Türkçenin deyimleriyle oynar.
Dört beyit ve bir tanıklık: Ankara'da Bayezid tutsak düşer, Sultan Mehmed Amasya askeriyle Amasya'ya çekilir, yazarın kaynağı Koca Nâyib Amasya hisarına dizdar olur.
Hâfız'ın ünlü "Türk-i Şîrâzî" beytine Farsça nazire: o Frenk kâfiri gönlümüzü ele alırsa, onun Hintli benine İstanbul'u ve Galata'yı bağışlarım, diyen bir padişah beyti.
Mustafa İsmet Efendi'ye Farsça medhiye: “‘İṣmet” redifinin iki anlamı, ay ışığı ve Allah'ın kılıcı olarak şeyh, Süleyman'ın mülkü tevriyesi ve silsile beyti.
Münîrî'nin gül ile bülbül mazmunu üzerine kurulu Farsça gazeli; gül-zār ile gül zār cinası, güle kavuşan diken ve gülün avucundaki altın bülbülün kan bedelidir.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; hilali kaşa kul olmuş yaşlı bir köleye benzetir, yakut, nesih ve reyhânî gibi hat terimleriyle oynar ve her gazelini sevgiliye bir arzuhal sayar.
Sevgilinin tekliğini söyleyecek cüretli âşığı arayan gazel: lezzeti feryadında olan bülbül, can denizinden nasip, "âh ey tabîb" ve yakında açılacak perde.
Temür'ü kâfirden beter sayan beş beyit: Aydın'da kışlar, hanekâh, mescit ve medreseleri yıkar, vilayetleri eski beylerine verir; Bayezid Akşehir'de ölür.
Karamanoğlu'na yönelik tek beyitlik tehdit: "O Karamanlı bizimle saltanat lafı edermiş; Allah fırsat verirse onu kara yere karayım." Latîfî'nin vesilesini kaydettiği beyit.
Mustafa İsmet Efendi'nin 1289'daki ölümüne düşülen tarih: Bistâmî'ye benzetilen şeyh, Necm suresindeki yakınlık, bir mürîdin yası ve tarih mısraı.
Münîrî'nin "āyed" redifli Farsça gazeli; çevik binici sevgili, gül mevsiminde kadeh, zahide sözler ve şairin şiirini dür-efşân, revân ve âbdâr diye övmesi.
Adlî'nin kısa hafif kalıbıyla yazılmış beş beyitlik bahar gazeli; gül akçe saçar, sümbül saç yolar, kâkül yol keser ve şair göğün atlasına karşı ahının kara çulunu seçer.
Sâhib'in "-âsı yok" redifli gazeli: tevekkülü tarlasız ve köysüz bir malikâne olarak alan gönül, kanaat şehri ile hırs ülkesi ve Bûselik makamıyla öpücük oyunu.
Kerbelâ susuzları aşkına dolaşan kadehi isteyen gazel: şarap üstüne şarap ve kebap üstüne kebap, kadehsiz arınmayan kalp, rindin kötü adı ve aşk şehidine verilen cevap.
Sohbete dalıp Musa'ya yenilen Emir Süleyman'a üç beyit; Bayezid'in oğulları arasındaki taht kavgasında Mehmed Çelebi Amasya'dan ona elçi göndermiştir.
Divandaki tek Arapça beyit: dönüşü olmayan bir gidişe ve dostlara duyulan hasrete iki "âh" ile yanan, Ali Emîrî'nin Cevâhirü'l-Mülûk'unda kaydedilmiş iki mısra.
Mustafa İsmet Efendi'ye seslenen “etdim” redifli gazel: aşkla eğri dinden doğru dine dönüş mazmunu, kaş-mihrap imgesiyle rabıta ve melâmeti izzet sayan şair.
Münîrî'nin "sefīd" (beyaz) redifli Farsça gazeli; beyaz ile siyah her beyitte yer değiştirir, kara baht sabahı bekler, ağlayan göz sevgilinin ışığıyla yeniden görür.
Adlî'nin "kul" redifli beş beyitlik gazeli; biberden selviye, inciden akıl sahiplerine her şeyi sevgiliye kul yapar ve padişah şair kendini çokça bulunan kullardan sayar.
Sâhib'in ikilemelerle kafiyelenen gazeli: Fetih suresini okuyan gonca, kitabını yaprak yaprak açan bülbül, Kefe lalesi ile Tatar akıncısı ve ocak ocak yoklanan kullar.
"İtdim taleb" redifli arayış gazeli: yanan can, yele verilen ev, yağmaya bırakılan varlık, terk ü tecrid, mağara ve çöl; sonu "ayıldım" mı "ağladım" mı belli olmayan bir yolculuk.
Uzun mısralı iki beyit: Musa Çelebi Rumeli'de tahta geçer, Mehmed Çelebi Emir Süleyman'ın ölümünü Amasya'da işitip Bursa'ya gelir; Amasya zaten onun elindedir.
Kaynağı belirtilmeden basılmış tek beyit: dünyanın yaratılışında mı insaf yok, yoksa ben hâlâ merhamete layık olamadım mı, diye soran bir âşığın şaşkınlığı.
Şeyhi Mustafa İsmet'e bağlılığı anlatan gazel: âlemden önce gelen şeyh sözü, zâhide açılmayan sır ve Mekke-Medine yerine en büyük ev sayılan şeyhin türbesi.
Münîrî'nin "keşīd" redifli Farsça gazeli; güneş hararetini sevgiliden alır, utancından peçe çeker ve ayrılığın sıtmasıyla Münîr'in gönlü gibi titrer.
Adlî'nin "eyledüm" redifli beş beyitlik gazeli; kollarını ayrılık dağlarıyla süsler, kınama taşından taş gönle sığınır, aşk pirinin duasına âmin der ve sözünü zülf gibi düğümler.
Sâhib'in "-andırıncaya dek" redifli on beyitlik gazeli: ettirgen fiillerle bir sabır şiiri, kandırmak fiilinin iki anlamı, iğneyle gül işlenen mendil ve sulanan divit.
Vaize "ey kitapsız" diyen gazel: âşıkların mushafı, görme bahçesi, Mesih meşrepli tecerrüt, bağlılık kadehini reddeden rint, Elburz meskeni ve rebapsız zevk.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.