Adlî'nin "kıl" redifli yedi beyitlik gazeli; gönle büyücü gözden sakınmayı, gözyaşını nisâr etmeyi öğütler, boyun vasfını uzun, ağzın sözünü kısa tutmayı ister.
Sâhib'in "-erlik istemez" redifli gazeli: aşk meydanında gücü değil acizliği öne çıkarılan Ferhat, ayak ile mertebe oyunu ve zamanın tozuyla gelen ayva tüyü.
Nisabı aşan güzellik zekât vermelidir; Nigârî kendini fakirlik üstüne fakirlik, sevgiliyi nisap üstüne nisap sayar ve borçlunun sevgili olduğunu söyler.
Karısı, oğlu ve kızı rehin alınan Erzincan beyi Taharten'in sitemi; Yıldırım Bayezid'in Amasya ve Sivas'ı alışını anlatan bâbda onun ağzından söylenen beş beyit.
Ana nüshanın son gazeli: göz pervazından uçmaya hazırlanan can kuşu, göğsün kafesi, neyin nefesi, yolu tıkayan kirpikler ve sevgiliye "canım" demenin hatası olmadığı.
Kırk iki beyitlik en uzun bâb: ehadiyyet, maiyyet, akrabiyyet murakabeleri, velâyet-i kübrâ ve ulyâ, vehbî fenâ ve bekâ ile dört seyrin manzum anlatımı.
Münîrî'nin aşkı bir ilim olarak anlatan Farsça gazeli; aşk dersinde tartışan cahildir, sevgilinin mahallesi Kâbe olur, âşığın âhı rindler meclisinin meşalesidir.
Adlî'nin "gönül" redifli yedi beyitlik gazeli; gamı insanın yaratılışına bağlar, gönlü daraltanın saltanat kavgası olduğunu söyler ve memleket kaygısını bırakmayı öğütler.
Âşık kendini sabırda badem, vahdet yolunda ihram, yazıda nokta, mecliste kadeh ve geçmiş bir yılın takvimindeki işe yaramaz günler olarak tanımlar.
Hekime "zahmet çekme" diyen gazel: sevda derdinin dermanı olan ölüm, hâlini soran belalar ve sormayan sevgili, rakibe aşk bedduası, eğri gidişli felek.
Dünyanın hiçbir surette karar kılmadığını söyleyen iki beyit; "Diger nazm" başlığıyla, Yıldırım Bayezid'in Amasya, Sivas, Erzincan ve Malatya'yı aldığı bâbı kapatır.
Ana nüshadaki tek kıt'a: gam okunun yaraladığı gönül, kirpik düşüncesinin helak ettiği âşık ve eteğini bırakmayıp yakasını paramparça eden gam, dört mısrada.
“-ilen” redifli sekiz beyitlik gazel: söze, yazıya, fıkha ve tefsire sığmayan aşk, zikrin sınırı ve rabıtayı sevgilinin kaşı imgesiyle anlatan beyit.
Münîrî'nin "-yı tost" redifli Farsça gazeli; yüz sabahın, saç gecenin kaynağıdır, vaizin cehennemi ayrılık ateşinin kıvılcımıdır, âşık kendini sevgilinin bülbülü sayar.
Adlî'nin "kıl" redifli beş beyitlik gazeli; sevgiliyi hekime benzetir, sâbit ile seyyâre kelimeleriyle oynar, zahidin riyasına karşı meyhaneyi ve ırmak kenarındaki selviyi anar.
Yalnız T. 738 nüshasındaki gazel: 54. gazelle aynı kalıbı paylaşıp iki mısraını tekrarlar; talihle kazanılan baht ve mahlas beytinde altınla alınan vuslat.
Kapıdan kovulan ağyara ahtan şimşekler atılır, ciğer şaraba kebap olur ve övgüsünü bir şehnâme gibi bölüm bölüm yazan şair, sevgiliden saray şairi gibi câize ister.
Sürgünü kanun sayan üç beyit: tuz yasağına uymayan Saruhan göçerleri Bayezid'in oğlu Ertuğrul eliyle Filibe yöresine sürülür ve "Sarhan Beglü" adını alır.
Aşk derdinden kurtulmak istemeyen âşığın kıt'ası: "Allah beni bu dertten kurtarmasın, gözümün yaşını dindirmesin" diye dua eden ve bu derdin zevkini bilene bırakan iki beyit.
Şairin şeyhi Mustafa İsmet'i andığı gazel: fakrla padişahlık, İbrâhim b. Edhem gibi dergâha baş koyma, sülûku İsmet'te tamamlama ve herkesten yüz çevirip Allah'a dönüş.
Münîrî'nin "est" redifli Farsça gazeli; lal dudak candan tatlıdır, yüzük oyununu kaybeden lalenin ağzında kül kalır, âşığın sinesi buhurdan gibi tüter.
Adlî'nin "eksük degül" redifli yedi beyitlik gazeli; zülfün belasını, güneşe denk güzelliği ve meclisteki rakipleri sayar, şairin kendini bin dilenciden biri saymasıyla biter.
Sâhib'in en şakacı gazellerinden: Kays ile kayısı, şeftali ve mişmiş cinasları, "-miş" ekiyle anlatılan dedikodu, müziksiz kendinden geçen sofu ve satrançta kiş.
"Ey tabîb" redifli gazel: hekime anlatılan aşk derdi, yarılan göğüste toplanan can ve kan, Lokman'ın bile çare bulamadığı hastalık ve tek derman olan la'l dudak.
Temür'e kaçan beylere sitem eden iki beyit; Taharten, Germiyanoğlu, Aydınoğlu, Menteşeoğlu ve İsfendiyar'ın elçisi Bayezid'den kaçıp Temür'ü Anadolu'ya kışkırtır.
Pervâne Bey Mecmuası'ndan iki bentlik bir murabba: sevgilisine adıyla, "ömrüm Hasan Bâlî'm" diye seslenen ve onu takye diken bir zanaatkâr olarak anan, divanda eşi olmayan bir parça.
“Ölmeden önce ölünüz” bâbı: fenâ ve bekâ basamakları, yükselişten halkın arasına iniş ve en kâmil velînin halka en cahil görünmesi üzerine bir mesnevî.
Münîrî'nin yalnız Viyana nüshasındaki Farsça gazeli; Mesih gibi dirilten dudak, yaraya tuz serpen lal ve şairin her fende ilmi gerekli sayan şiir anlayışı.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; râ harfine benzeyen kaşı güneş yüzün üstündeki hilale, zülfü Kadir gecesine benzetir ve ceylanın gazelle avlanmadığını söyleyerek biter.
Sâhib'in "-eşden halâs" redifli gazeli: ok kuburuna benzeyen göz, yay gibi bükülmüş yaşlı âşık, ateşten geçen Siyavuş ve tavlada beşten ve altıdan kurtulma öğüdü.
Gençlik bitmiştir ama himmet atı sevda meydanında hâlâ koşar; şarapsız sarhoşluğu anlatan gazel, sofuyu uyku sarhoşu, kendi sarhoşluğunu uyanıklık sayar.
Mallarını, ailelerini ve yurtlarını yitiren Anadolu beyleri Temür'e yakınır; "Diger nazm" başlığıyla, Bayezid'den kaçan bu beylerin ağzından altı beyit.
Eksik bir gazelden kalan üç beyit: zülüf zincirine vurulup kulluktan azat edilmemeyi dileyen âşık, türlü dertler için yaratılmış can ve el birliği eden gözyaşı ile ateş.
Evliyaya ikinci kaside: hazine, dalgıç ve ayna olarak velîler, mukallit ve riyakâr sofuya eleştiri ve İsmet, Nakşibend ile Geylânî hürmetine dua.
Münîrî'nin "keşīd" redifli Farsça gazeli; redif her beyitte başka bir anlam kazanır, ayva tüyü gönül levhasına yazılır, gam ordusu gönül ülkesini harap eder.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; âşığı mumun fitiline, dudağın hatırasını Selsebil'e benzetir, gözyaşını esirgeyeni cimri sayar ve şerefin saltanatta değil eşikte olduğunu söyler.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.