Peygamber'in mahallesini kutsal âlemin kıblesi sayan naat: hac emiri Cebrail, Kâbe'den önce öpülecek toprak, "Levlâke" sözü, Burak'ın nalından şimşek ve doğruluk veren yan bakış.
Osmanlı soyunu Gök Alp'ten Murad'a kadar sayan beş beyit; Murad 840 (1436-37) yılında Vidin'den Macar ülkesine geçer, kırk beş gün Zibin'e kadar akın eder.
Kara Fazlî'nin oruç ayının bitişini ve bayramın baharla gelişini kutlayan, başı eksik kalmış altı bentlik şarap murabbası: hilal kadeh, Hızır ve âb-ı hayat.
Münîrî'nin "ṭaraf" redifli Farsça gazeli; yanaktaki aman yazısı gönlü korur, gönül yön yokken Kâbe'ye yönelmiştir, kör zahit meyhaneye yürüyemez, zülüf âşığı kendine çeker.
Adlî'nin gökyüzü imgeleriyle örülü yedi beyitlik gazeli; ayı karartan ah dumanı, gölgesi olmayan melek sevgili, müşterî tevriyesi ve sevgiliye kul olacak Yusuf.
Yanaklarda ayva tüyü belirmiştir, güzelliğin zevâli başlar ve âşığın sırası yaklaşır; "az kaldı" redifli gazelde oruç biter, bayram müjdesi verilir.
Göz seğirmesini sevgilinin gelişine yoran "mı gelür" redifli gazel: baharda başa gelen sevda, seyirlik sayılan ölüm ve Ulvî'nin zeminine çok yakın duran bir nazire.
Bahar sahnesini saray düğününe çeviren gazel: taç giyip haraç alan gonca, gelinlik giyen gül, sevgiliye vergi saçan bahçe, delile muhtaç olmayan güzellik ve belagat veren dudak.
Şehitlerin beka sarayına göçünü anan üç beyit: Evrenezoğlu İsa Beg'in akıncıları Arnavutluk'ta, eskiden hünkârın iç oğlanı olan İskender'in kestiği yollarda şehit düşer.
Kara Fazlî'nin dağılan dost meclislerini, seherde açan gülleri, başkalarının eğlencesini ve bir rüyayı "añdum aġladum" nakaratıyla andığı beş bentlik özlem murabbası.
Münîrî'nin Arapça mısrayla biten Farsça gazeli; güzellik kitabından okunan tek ders Levh'i aşar, şafak gözyaşından kızarır, sevgilinin yüzü sabahtan güzeldir.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; zülfün bağına ve çengeline can veren gönül, uykusuzluk hastası âşık, kılıcın suyuna susayan can ve eşikte yaldızlı levhaya dönen yüz.
Miras hukukunda erkeğin payı kadınınkinin iki katıdır; Sâhib bu kuralı delikanlıların güzellik payına uygulayan bir şaka kurar, ama mısraın başı okunamamıştır.
"Behey kâfir" redifli, kısa vezinli bir sitem gazeli: tabuta dönen ten, kale burcu olmayan beden, bülbülünü süren çimen ve yıkılan Beytü'l-Ma'mûr gibi gönül.
"Görgeç" redifli gazel: Hüsameddin'in aktardığı "Bakdıkça bana gamzelerin" beytinin tamamı, dağları dağıtan figan, cehenneme sığınan korkak ve yerden göğe yükselen ün.
Belgrad'a seslenen üç beyit: Murad Sava'yı geçip Biline'ye akın salar; seferdeki yazar esir aldığını, hünkârdan beş bin akçe ile iki at aldığını anlatır.
Kara Fazlî'nin yitirdiği sevgiliyi beylere sorarak aradığı, Özkat'ın sade söyleyişine örnek gösterdiği, Mecnun ve Yakup telmihli beş bentlik murabbası.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; münafığın inadına sevgilinin gelmesi dilenir, aşk ezelde yazılmıştır, bağlarını kesen çokluktan birliğe varır, sadık gönül sabah gibi aydınlanır.
Adlî'nin "her gice" redifli yedi beyitlik gazeli; her gece doğan ay sevgili, yanak ateşinde pervane gibi yanan mum, gözyaşıyla süslenen göz evi ve sabaha dek nöbet.
Şarap içen padişahı da dilenciyi de aynı gözle görür: Cem'in dünyayı gösteren kadehi, gam girdabında kayık ve keder ordusunu dağıtan lal kaftanlı yiğit.
Hüsrev, Şîrîn, Şebdîz, Leylâ ve Mecnûn adlarını gündelik anlamlarıyla birlikte işleten gazel: büyücüyü büyüleyen göz ve vezinsiz şiir gibi aksak rakip benzetmesi.
Sevda derdini eski tıbbın diliyle anlatan gazel: bozulan mizaç ve dudaktan ilaç, Kur'an'ın inceliğini kavramayan fakih, kanıtsız rint mezhebi, müşteri olan Zühre ve alevden taç.
Osmanlıları öven uzun mısralı üç beyit: Semendire 841 (1438) yılında alınır; yazar Mekke'den İshak Beg ile döndüğünü, akına katılıp beş esir aldığını anlatır.
Münîrî'nin musiki terimleriyle örülü Farsça gazeli; âşıkların iniltisi kanun, ney ve çengi aşar, aşk can teline pençe vurur, yanak nemli aynayı pas tutar gibi ayva tüyü bitirir.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki şairler meclisinin ağzından "Sāḳiyā ṣun cāmı Sulṭān Muṣṭafālīlerdenüz" nakaratıyla söylediği dokuz bentlik murabbası.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; kirpik oku, bülbüllere feryat öğreten âşık, kapıcının dostluğunu arayan padişah ve ölüm karşısında şah ile gedâyı eşitleyen hikmet beyti.
Kazancı, miyâncı, nişancı, doğancı: kafiyeleri meslek bildiren "-cı" ekiyle kurulan gazel, gönlü aşk padişahının sarayında bir görevli gibi gösterir.
Ay ışığına bakan zerreyi şeref burcunda güneşe çeviren matla: iltizamlı kafiye, tam cinas, gamzenin konakladığı yıkık kervansaray ve Ahmedî zeminindeki büyük grup.
"Görgeç" redifli gazel: âşığı tanıyıp merhaba diyen mahalle köpeği, kılavuz olan köpek, rüzgârla dalgalanan deniz, yaşartan sürme taşı ve Kerbelâ toprağını görünce coşan kan.
Germe'yi bir hazine kapısına benzeten üç beyit: Mora'nın kapısı sayılan hisar toplarla dövülüp yağma edilir, yazar "Mora vilâyetinüñ evvel fethi budur" der.
Münîrî'nin "-eng" kafiyeli Farsça gazeli; bakış okları dar gönül kandiline sığmaz, taş gönülden çıkan hayal kayadan fışkıran suya benzer, gök şehitler için mavi giyer.
Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki divan kâtibi Kara Fazlî'nin, şehzadenin 1553'te öldürülmesi üzerine yazdığı "Meded begler meded" nakaratlı on bir bentlik murabba mersiyesi.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; İrem bahçesi ve Cem'in kadehi yerine sevgilinin yüzü, nem yerine ciğer kanı, kalem yerine sevgilinin saçı ile yazılan bir şiir.
Boyun arzusu serviye, yanağın özlemi mumun yağına, benin sevdası lalenin yarasına döner; leff ü neşr örneği bir beyit ve yemin ederken solak konuşan rakip.
Reyhânî, muhakkak ve Yâkût'un yazısı arasında kurulmuş bir hattat beyti: ağzı yırtılan gonca, dağlara düşen çam ve Nazmî'deki kalabalık "gül-i ter" grubu.
"Yandım, alışdım, dutuşdum" diye biten gazel: alev almak anlamındaki alışmak, ateşle bir olma, keşke yerine kâc, bozulan mizaç ve medrese fakihine cevap.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.