Münîrî'nin "-ı toyīm" redifli Farsça gazeli; inci saçan lal dudak ciğeri kan eder, çene çukuru kuyusundan su gelmez, hasta Münîr Çiğil mumunu bir gecelik misafir olarak çağırır.
Adlî'nin "kanı" (nerede) redifli yedi beyitlik gazeli; hilal kadeh, meyvesi sevgi olan fidan, batmayan güneş, yitirilen sabır ve artık bulunmayan hayal âlemi.
Âşığın göz halkası okçunun başparmak yüzüğüdür ve sevgilinin bakış okunu gönle gönderir; öldüren kılıcın bile "hoş kadem" sayıldığı bir rubai.
Sevgiliye boy yerine kıyamet verildiğini söyleyen matla: kâmet ile kıyamet arasındaki iltizamlı kafiye, sözü tefsire, dudağı hadise çeviren müderris nüktesi ve şairin şöhreti.
Sevgilinin yanağı mushaf gibi okunur, her beyitte başka bir şârih çıkar: harflerin tercümanı, işaretlerle konuşan gamze, iki kez arıtılmış şeker, Mecnun'un sırları.
İstanbul'a konan mukataa yüzünden halkın şehirden kaçmaya başladığını anlatan yerde "Ve-lehu" başlığıyla gelen, kötülüğün kişiye geri döndüğünü söyleyen üç beyit.
Münîrî'nin redifsiz Farsça gazeli; saba yeli ayrılık haberini sevgiliye götürür, gam helal yaşamak haram olur, vuslatın balı tadılmadan ayrılığın zehri gelir, şair sözü kısa keser.
Adlî'nin "-ligi" redifli beş beyitlik gazeli; gül öksüzü bülbül, altın kadehe karşı çanak kırığı, laleye buhurdanlık öğreten ciğer ve kulluğu Adlî'den öğrenen kullar.
Güzellerin vuslatına tedrîc ile, adım adım varmayı öğütleyen ve tezde rubailer arasında verilse de altı mısrasıyla kıt‘aya yakın duran bir parça.
"Devridür" redifli bir kış gazeli: lale bahçesine dönen mangallar, kuru su ve yaş ateş diye anılan şarap, yeni aydan kadeh tutan gök ve Şeyhî'yle karşılaştırılan sarraf beyti.
"Subh" redifli ikinci gazel: sevgilinin yanağı karşısında yenilen güneş, gece ile gündüzü bir bilen âşık, uyandırma işi gafillere bırakılan müezzin ve kalkan perde.
Padişahın renk değiştiren sözünü ve kâfir asıllı veziri hedef alan üç beyit; yazar, İstanbul'daki mukataanın sebebi olarak Rûm Mehmed'i gösterir.
Münîrî'nin "tovem" (seninim) redifli Farsça gazeli; âşık sevgilinin yaralısı, tutsağı, kanını dökmede yardımcısı ve hastasıdır, gülden ayrı düşmüş bir bülbül gibi dikende kalır.
Adlî'nin "gibi" redifli yedi beyitlik gazeli; gül yanak ve bülbül âşıklar, yüzü kararan Çin miski, karabiber gibi Rûm'a gelen misk ve sevgilinin izine yüz süren ay ile güneş.
Ayva tüyü güzellik hüccetinin yazısıdır; onu tıraş eden sevgili belgeyi kazımış, mahkûk ve geçersiz kılmış olur: kadı mahkemesinin diliyle bir şaka.
"Sıhhat yaraşur" redifli bir geçmiş olsun gazeli: sağlık ile doğruluk arasında gidip gelen tevriye, imana benzeyen kâfir zülüf ve Adlî'ye yanlışlıkla mal edilmiş bir beyit.
"Feth" redifli gazel: Hüsameddin'in aktardığı "Ey gönül miftâh-ı mihr-ile" beytinin tamamı, kalkması beklenen yüz perdesi, Mecnun'un açtığı yol ve didar ayeti.
Fire kadısının şikâyeti üzerine Has Yunus Beg'in on kadırgayla İnez limanına girdiği, Fatih'in karadan İpsala'ya geldiği ve tekfurun İnez'i teslim ettiği bâbda Âşıkî mahlaslı üç beyit.
Münîrî'nin "biz" ağzıyla söylediği Farsça gazeli: ezel meclisinde içilen aşk şarabı, iki dünyayı terk, Yusuf'a telmih ve sevgilinin köpeğine koşan âşık.
Adlî'nin "oldı" redifli beş beyitlik gazeli; gam tavlasında rakibin zarı, bağışlanan şehinşahlık, Kara Boğdan ve Tatar başbuğu, en sonda sevgiliye kavuşma arzusu.
Eski hacılar dönüşte sarıklık bez armağan ederdi, çağın hacıları ise yalnız öd ağacı verir; ‘ûd kelimesi dönüş diye okunursa nükte daha da sertleşir.
"Tutar" redifli gazel: yakut kutuda Aden incisi gibi dişler, ibrik tutan güneş ile leğen tutan gök, firuze içinde akik ve canı asmak için ip tutan zülüf.
Her mısraı "bak ey sâkî" diye biten rubai: sâkînin sarhoş gözüne hayran âşık, mumun çevresinde yanan pervane, bakmaya doyamayan nazar-bâz ve kadehe susamış gönül.
Hanedana dua etmeyenin başına külah yerine taş geçirdiğini söyleyen beş beyit; Niköpri (Novo Brdo) alınmış, Fatih I. Murad'ın düştüğü Kosova'da ziyafet vermiştir.
Münîrî'nin Farsça gazeli: seher yelini kıskanıp toprak olmak isteyen âşık, "ger dem" ile "gerdem" cinası, her beyitte başka anlamla geçen "dem" ve soğuk nefesle yanan ateş.
Adlî'nin "oldı" redifli altı beyitlik gazeli; mercana dönen gözyaşı, yırtılmayan yaka, derde derman olan kılıç ve sevgiliye kul olunca dünyaya sultan olan dilenci.
Hokkadan aldığını hiçbir şey saklamadan kâğıda veren kalem, geriye yalnız elinin kiri ile yüzünün karasını bulur: cömert ama talihsiz bir aracı.
Sevgiliyi "Mehmed şah" adıyla anan gazel: ayın devrinde kısalan ömür, Akrep'in kalbinden doğan ay, saman çöpü gibi sürüklenen beden ve suyun üstünde bir seyir köşkü.
Çok, yok ve tok kelimeleriyle kafiyelenen sâkî rubaisi: ayrılık ateşinde yanan âşık, "yok deme" ricası, yüzle suya kanan göz ve gözü tok olmanın sadakate dönüşmesi.
Fatih'in 861 (1456) Belgrad kuşatmasında dayısı Karaca Beg'in şehit düştüğü, Rumelili beylerin hıyaneti yüzünden hisarın alınamadığı ve padişahın bizzat at sürdüğü bâbda üç beyit.
Münîrî'nin Farsça gazeli: sararmış yüz üzerinde lale renkli gözyaşı, aklını ayıplayan zahide deliliğiyle cevap veren âşık ve gönlünden şikâyet eden şaire bir iç ses.
Adlî'nin altı beyitlik gazeli; Mûsâ'ya beyaz eli veren yanak, Mesih'e diriltmeyi öğreten dudak, gözden çıkan yedi deniz ve sevgilinin eşiğini bırakan şahın boş kavgası.
Gam varlık ağacına balta ve bıçkıyla girer, zaman bir marangoz gibi keser biçer; keser kelimesi hem aletin hem de o aletin yaptığı işin adıdır.
Aşk ateşiyle külhana dönen evi İbrahim'in ateşi gibi gül bahçesine çeviren gazel: dünyayı aydınlatan göğüs, demir gönle karşı mıknatıs ve lale ile süsene benzeyen kadehler.
Hı bölümünü açan "şûh" redifli gazel: yaraladığı yerden iyileştiren sevgili, ilaca dönen hançer ve ok, aşkla rüsvay olmadan insan olunmayışı ve al giyinmiş bayram sâkîsi.
Nice kadının "şeker hamalı" olduğunu söyleyen üç şakacı beyit: Fatih, Amasya'daki Bayezid ile Manisa'daki Mustafa'yı getirtip Edirne'de sünnet düğünü yapar.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.