Mustafa Vâzıh'ın, hizmetkârın dağ kadar kusurunu bile efendinin iyiliği başa kakmasından hafif sayan ve Arapça bir beyitle eşleşen ahlak beyti.
Âşık gamın şeşderine düşmüştür ve her atışta zar bela gelir; tavla terimleriyle kurulan bu beytin yanında gazel, "yüz" ile "vech" üzerine bir pazar şakası da yapar.
Rintler meclisine gelen sofu yüz kadehle kanmayan şairi görür; Tebbet ile İhlâs surelerinin sırası bir nükteye döner ve kürsüden inen vaize bir parça yem ikram edilir.
Münîrî'nin çene elması gazeli: mezar söğüdüne dizilen elmalar, hasta hekim göz, yüz camisinde kılıçlı hatip, "sehm" tevriyesi ve kendini tanıtan âşık.
Şehzade Bayezid'in "ne müşkil derd imiş fürkat" nakaratlı murabbası; Filiz Kılıç dördüncü bendi babası Kanuni'den mektup bekleyen bir oğlun sözü olarak okur.
Kara Fazlî'nin, Ahmed Çelebi'nin 954 (1547) yılında Rumeli tımarlarına defterdar olmasını "Aḥmedā yümn-ile olduñ defterī" mısraıyla kutladığı tarih manzumesi.
Kara Fazlî'nin, vezir Mîr Yahyâ'nın 958 (1551) yılında Şehzade Mustafa onuruna Taşan dağında verdiği ziyafeti kaydettiği yedi beyitlik tarih manzumesi.
Mustafa Vâzıh'ın Dîvânçe'sindeki tek Arapça müfred: dağ kadar suçlu hizmetkârı bile iyiliği başa kakandan üstün tutan ve Türkçe bir beyitle eşleşen öğüt.
Kıl gibi bele iştahla saldıran kemerin gazeli: derisi yüzülen goncalar, düğüm düğüm şeker kamışı, dövülüp deriye sarılan misk ve Yay burcuna giren ay gibi kucağa girecek sevgili.
Mesnevî vezniyle yazılmış bir naat: erganun ledün denizinin Hızır'ı, ney hikmet neyidir; tecrit tacı babadan kalır ve bütün şiir tek bir bakıştan doğar.
Münîrî'nin meclis gazeli: şaraba dönen gözyaşı ve kebap olan bağır, köpeğe gülsuyu, kapıdan alınmazsa bacadan düşen güneş ve "vallāhü a‘lem" ile biten söz.
Şehzade Bayezid'in "Murâdum hâk-i pâyünde hemân hizmetde olmakdur" nakaratlı murabbası; Filiz Kılıç'a göre Kanuni'den af müjdesi bekleyen bir yakarış.
Kara Fazlî'nin, Sol bölük ulufecilerinin kâtibi Sinan Bey'in 954 (1547) yılında Zümre-i evvel kâtipliğine yükselmesi üzerine yazdığı on bir beyitlik tarih manzumesi.
"Her Ahmed'e bir Ebû Cehil" sözüyle açılan kısa mısralı gazel, yem yiyen vaizi ve riyakâr zahidi hedef alır, sırları bir sefinede yadigâr bırakmak ister.
Münîrî'nin terk edilmişlik gazeli: yalnız kılıcı yüz dönen sevgili, dudak dudağa kadeh, sarığı şaraba rehin kalan sofu, mihenge yüz süren altın ve sıtmalı mezar.
Şehzade Bayezid'in "Cân bedenden ayrılur ben senden ayrılmak muhâl" nakaratlı yedi bentlik murabbası: Ferhat ile Şirin, padişah hitabı ve dirlik kelimesi.
![Tarih 6 — Çü Ṣun‘ullāh [E]mīr’üñ oġlı Maḥmūd](https://amasya05.com/storage/posts/pk6Q9uJa9eseW6aTb6bB0FnQ.webp)
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın veziri Sun'ullah Beg'in oğlu Mahmud'un 955 (1548) yılındaki ölümüne "Yirin nūr eylesün" duasıyla düşürdüğü iki beyitlik tarih.
Çivit mavisi bir elbise üzerine kurulmuş renk gazeli: sevinçten dönen felek, sürme sanılan yansıma, kızıl yaydaki lacivert ok ve pas yeşili kaftanı kıskanıp pas tutan can aynası.
Altı beyitlik gazel kebap ile şarapla açılır, ama içki gözün göremediği kadehsiz bir şaraptır; harâbâtta harap âşıklar ve sultan kapısı ile tekke arasında bir dergâh.
Münîrî'nin "-üp" redifli gazeli: pencereden bakan gözbebeği, yüz sürmek ile iz sürmek cinası, kaza okunun izi ve ölü gibi yürüyen âşığın kanına girmeyen dudak.
Şehzade Bayezid'in "Bir vefâsuz yâr sevdüm n'ola hâlüm bilmezem" nakaratlı sekiz bentlik aşk murabbası: sünbül, gül, bülbül, İsa nefesi ve Leylâ ile Mecnun.
Her beyit "Pîrî'nin" diye biter: redif bir özel addır ve gazelin gerçek bir genç için yazıldığını düşündürür. Sevgilinin beni batıda ayna tutan bir Hindu'dur.
Yol gösterici Ebû Bekir ile Hayber fatihi Ali'yi yan yana anan hece ölçülü gazel, Nigârî'nin Râfızîlik suçlamasına karşı tutumunu tartışma havası taşımadan dile getirir.
Münîrî'nin satranç gazeli: şeker ve nebatın kulu olduğu dudak, güzelliğin zekâtı, yanak ve kale anlamlı "ruḫ" ile şahları mat eden sevgili ve zülfe tutsaklıkta hürlük.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın veziri Sun'ullah Beg'in oğlu Mahmud'un 955 (1548) yılındaki ölümüne "Maḳām-ı Maḥmūd" tevriyesiyle düşürdüğü üç beyitlik tarih.
Şehzade Bayezid'in "Bir meh-i nâ-mihr-bânun hasretindendür benüm" nakaratlı murabbası: bentleri nakaratla tamamlanan cümleler, mihr tevriyesi ve gam harmanı.
Âşığın kanlı gözü eski göz hekimliğinin diliyle tedavi edilir: tutya, kırmızı göz tozu, sürme mili. Yolun tozu gözyaşıyla kızarır ve kendiliğinden ilaca döner.
Şair kendi divanını bir aşk ayeti, sevda Mushaf'ı sayar; kaş mihrap, boy minber olur, zahide "eşekten aşağı" denir ve hece ölçülü gazel bir naatla biter.
Münîrî'nin "ey dost" redifli gazeli: güzellik padişahından bir bakış dileyen kul, gözden dökülen inciler, gülbeşeker dudak ve seher yeliyle taşınmayı uman çöp beden.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın veziri Sun'ullah Beg'in oğlu Mahmud'un 955 (1548) yılındaki ölümüne Farsça olarak düşürdüğü iki beyitlik tarih: Arap harfli metin ve okunuşu.
Şehzade Bayezid'in "Ger hayâlün olmasa bu yolda hem-râhum benüm" nakaratlı murabbası: şart kipiyle kurulan bentler, Cemşid telmihi ve hizmetten uzak düşmek.
Âşık sevgilinin yapmadıklarını tek tek sayar ve listeyi "itmedüñ" redifi taşır. Bal iğneye döner; mahlas beytindeki "teftiş" kelimesi sitemi bir dilekçeye benzetir.
Âye, pîrâye, mâye, sermâye, dâye ve sâye aynı sesle birleşir; aşk çocuğunun dadısı olan şairin taçsız başının üstünde selvi boylunun gölgesi durur.
Münîrî'nin kısa vezinli sade gazeli: talihe bağlı vuslat, servi boylu genç için iki büklüm âşık, kaybolan bakış oku, çene kuyusu ve gözyaşında "devlete batmak".
Şehzade Bayezid'in "Aglasun kan aglasun bu çeşm-i giryânum benüm" nakaratlı murabbası: kan ağlayan göz, ağlayan bulut ve okyanus, sonunda Hakk'a kalan iş.
Türkçe "-lik" eki Farsça ve Arapça köklere eklenerek bütün kafiyeyi kurar. Saç ve boy İrem'in bitkilerine ders verir; gam potasında eriyen Ca'fer "bu mudur erlik" diye sorar.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.