Her beyit bir yokluğu sayar ve redif Türkçe "-suz" ekiyle kurulur: imansız, ölçüsüz, dermansız. Sultansız kalan yer gibi, aşkın konmadığı gönül de harap olur.
Şair "dedim" diye sorar, isimsiz bir topluluk "dediler" diye cevap verir; derman yok denecek kadar küçük bir ağızdan beklenir ve son iki beyit Allah'ın affına sığınır.
Münîrî'nin "-âc" kafiyeli gazeli: güzelliğin tacına haraç getiren aylar, altına basılan sikke gibi kanlı yaş, sürahinin nabzı ve âşığa tek ilaç olan ecel zehri.
Şehzade Bayezid'in muzari vezinli tek murabbası: gül seyrinde görülen bir güzel ve "Meh-rûy serv-kâmet ü gül-bûy lâle-had" nakaratıyla tek mısralık bir portre.
Sevgiliyi yaylaya göçer gibi gönülden göze çağıran gazel: kül olsa da ayrılmayan âşık, göz kulak kesilen bahçe ve baht gülü açılsın diye sevgiliden bir gülüş isteyen mahlas.
Ceyhun, Nil ve Fırat'ın yanına Karabağ'ın Aras'ı girer; gönlün çanı kervanı yola çağırır, ariflerin elinde şahin, zahitlerin elinde ise bir sinek vardır.
Münîrî'nin yalnız Vatikan nüshasında kalan gazeli: yel gibi koşan ya da felç olan gönül, eşiğin tozu, bir öpücüğe satılan can ve Ye'cûc'ün kılavuzu rakip.
Şehzade Bayezid'in yalnız iki bentten oluşan, mahlassız murabbası: "geçmek" fiilinin her mısrada başka anlam kazandığı bent ve eksik kalmış olabilecek bir şiir.
Gözdeki yansımayı pınarda su içen iki ceylana benzeten gazel: nalına gümüş çivi olan Ülker, kızıl Mecnun diye bağlanan gül demeti ve hayranlıktan ağzını açan zülüf ucu.
Eflâtun ile Aristo'yu öğrencisi sayan bir fahriye; ama övünmenin dayanağı soydur, söz gücü Câmi‘u'l-kelim olan Peygamber'den gelir ve şair kırk yaşındadır.
Münîrî'nin rindane gazeli: kanını içmesi mubah sayılan muğbeçe, gül mevsiminde kadeh, boşanıp yeniden nikâhlanan asma kızı ve kutsal âlemin şahiniyle uçan gönül.
Şehzade Bayezid'in "Hüsnüni zîbâ iden itdi sana şeydâ beni" nakaratlı murabbası: aşkı alın yazısına bağlayan bentler ve devlet eşiğinde "günah sayma" ricası.
"Şekil" redifi her şeyi başka bir biçime sokar: âşık ağlayan buluta, çiy dişe, kaş berat başlığına döner. Cennetten kovulan tavus da yeniden kapıya kapıcı olur.
"Mı var" redifi zahide aynı soruyu iki, üç, dört kez sorar ve cevap hiç gelmez; tekerleme gibi iç kafiyeler listeyi sevda, dilek ve tevellâ ile kapatır.
Münîrî'nin, Ersoy'un şairin âşıkane gazellerine örnek gösterdiği gazeli: secdeden alnı morarmış menekşe, kıl uçlarından yükselen zikir ve elest bezminin sarhoşluğu.
Şehzade Bayezid'in "Ber-murâd ol pâdişâhum ber-murâd itdün beni" nakaratlı murabbası: divanın murabbaları arasında sevinçle söylenmiş tek şiir ve bir kavuşmanın şükrü.
Dudaktan güller, gözden lal ve inci, gamzeden kan dökülür; ayna sevgiliye kendi zulmünü gösterir, Arş'a ateş düşmesinden korkulur ve gönül küpünden şarap akar.
Münîrî'nin "-ı ‘īd" redifli bayram gazeli: kurban olmaya hazır âşık, vuslatsız geçen hasta bayram, tövbe bozdurmayı buyuran bayram ve kan ile yakılan kına.
Zülfe takılan çene kuyusuna düşer, gazel okumak Nigârî'ye düşer; son beyitte ise kaplan huylu Moskof ile erkekçe savaşmak Dağıstan aslanına düşer.
Münîrî'nin mecmualara da giren gazeli: "âmennâ"nın medli elifi gibi boy ve kaş, çene kuyusundan güneşi gözetleyen gönül, keçeli derviş ve nazara karşı üzerlik.
"Görmemek müşkil seni görmek daḫi āsān degül" mısraını taşıyan gazel: can ile canan, suya dönmüş kanlı temrenler, ayrılık ateşinden küçük cehennem ve feleğin ağzındaki hilal parmak.
On bir beytin dokuzunda şair "dedim" diye sorar; yerin ve göğün kaçındığı emaneti âşıklar yüklenir, sevgili apaçık ama gözden gizlidir ve vaiz anıranlardan sayılır.
Münîrî'nin, Ersoy'un matlaını kafiye örneği olarak verdiği gazeli: nazara karşı üzerlik gibi benler, zülf ipinden tırmanan gönül, lal mühürlü ağız ve şeker gibi şiir.
Her beyit birine "gel" der: gönül Ferhat'ın hizmetine, zahit mürşide, padişah gönül tahtına çağrılır. Son beyitte çağıran ses, kendisine "gel" denmesini bekleyen âşığa dönüşür.
Sabah akşam dolaşan rüzgâr, kendini süsleyen dünya güzeline nazar ehlinin cevabı, Mevlâ'nın gölgesindeki ezel Leylâ'sının divanesi ve hangi denizden çıktığı bilinmeyen inciler.
Münîrî'nin, bir nazire mecmuasında "Münîrî-i Kâdî" başlığıyla kaydedilen "-ûd" kafiyeli gazeli: kıskanç göz, gül dalına zarar veren âh dumanı ve yas tutan menekşe.
Bir cinayet soruşturmasıyla açılan gazel: saçta öldürülen gönüllerin şüphelisi olarak ortadan kaybolan ağız, ateş böceği gönül, aksin bile kıskanılması ve gözyaşından çamur denizi.
Gönlün her sevinci bir kaynağa bağlanır: Âl-i Abâ, Hayber'i açan Ali, Nakşibend'in Bahâ'sı ve Peygamber; satranç diliyle de anlatılan bir manevî soy kütüğü.
Münîrî'nin yalnız Viyana nüshasında kalan harf oyunlu gazeli: göz, boy ve zülften oluşan "ṣād" kelimesi, karabiber ben ve gönül levhasını dolduran elif, lâm, mîm, ṣād.
El öpmeye yetişemeyip ayak öpmek için izin isteyen âşığın gazeli: kargayla kafese konmuş bülbül, ayva tüyünden hüküm, kesilen zülfe karşı uzun emel ve Necâtî'ye ilk nazire.
Medrese tartışmasından sonuç çıkmaz, arayan ancak bir reh-nümâ ile varır: el öpülür, selvi boyludan himmet alınır ve dua ehli gönlün okları vaize yönelir.
Münîrî'nin harflerden kelime kuran gazeli: göz ve zülften yazılan "ṣad" (yüz), dişler ve zülften bağlanan "cesed" ve ihlasla okunan "Allāhü'ṣ-ṣamed".
"Beyciğim" redifli, kısa vezinli ve şarkıya yakın bir gazel: kul senindir bana ne diyen âşık, al giyip al etmenin üçlü oyunu, zaman böyle kalmaz öğüdü ve bahane olan şiir.
Kâmet, kıyamet, makam, ikamet ve istikamet aynı kökten gelir; Tûbâ ağacı utançla başını eğer, kumru selviyi bırakır ve melâmet sonunda selamete döner.
Münîrî'nin "-dan leziz" redifli gazeli: candan tatlı dudak, gam zehrini şerbet sayan gönül, gözyaşıyla olgunlaşmayan ham vaat ve ayrılıkta tek lezzet olan âh.
"Ayrıldım" redifli bir kayıp listesi: bal dudaktan ve gül yanaktan ayrılan âşık, "bakın nelerden ayrıldım" ünlemi, Ülker gibi akan gözyaşı ve melek huylu bir insandan ayrılan deli gönül.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.