Hece ölçülü bu gazelde şarap asmanın kızıdır, mihr hem güneş hem sevgidir; seyyid şair melih sözünü ve aşırı sevgisini Hayrü'l-beşer'den kalan bir miras sayar.
Münîrî'nin tasavvufi gazeli: zâtın nurunu yansıtan sıfat aynası, varlıktan geçmek, Kâbe ve Somnat'tan önceki secde ve hardal tanesi kadar kâinat.
Şehzade Bayezid'in "Yine derd-i hecre düşdüm n'ola dermânum benüm" nakaratlı murabbası: saadet tahtındaki padişaha hizmet arzusu ve yola çıkana edilen dua.
Kemalpaşazâde ile Necâtî'nin nazire yazdığı bir zemin gazel: ayva tüyünü sahte yazı sayan matla, çelik gönül, Leylâ ile Mecnun gibi bir sayfaya çizilmek ve tedbir ile takdir.
Saç teli çalgı teline döner, gözyaşı koğuculuk eder, aşk dersine geceden başlanır; mahlastan sonraki beyitte Hâfız-ı Şîrâzî şairin şiir çocuğuna dadılık eder.
Münîrî'nin büyülü göz gazeli: gönlü yağmalayan göz, işaret veren dudak, hayalin sultanıyla şenlenen gönül ülkesi, kanla abdest ve Semerkant ticaretinden kârlı öpücük.
Şehzade Bayezid'in "İntizâr eyle ben öldüm ey güzel hânum benüm" nakaratlı murabbası: bir bakışla başlayan aşk, ney gibi delik bağır, pervane ve kırık gönül.
Âşık ağlarsa gözündeki toz sürmesi yıkanacaktır, bu yüzden ağlamaz. Kafiyeler kulağa Türkçe geçmiş zaman fiilleri gibi gelir; "gerd" kelimesi de iki anlamla döner.
"Var" redifi bir servet dökümü gibi yaraları ve şekeri sayar; şair kendisini sorgulayan hocaya Allah'ı ispattaki hünerini hatırlatır ve Hâfız'ı kendine ölçü alır.
Münîrî'nin misafir hayal gazeli: bir daha bırakılmayacak hayal, ıyâdet ile âdet cinası, parmağını kaldırıp kaşı tasdik eden hilal ve doğumun aslının ölüm oluşu.
Şehzade Bayezid'in "A begüm a pâdişâhum a güzel hânum benüm" nakaratlı sekiz bentlik murabbası; Filiz Kılıç ilk bendini Şâhî'nin içtenliğine örnek gösterir.
Şehzade Bayezid'in "Dâd elünden ey cefâsı çok vefâsuz çarh-ı dûn" nakaratlı murabbası: sevgiliden çok feleğe yakınan, toprağa dönen su ve çerçöpe dönen gül.
Alacaklılardan saklanan borçlu bir ağızla kurulan gazel: başka güzellerin ağzına üşüşen sinekler, diken kesilen yaban gülü, sevgiliyi içine çeken gömlek ve Nizâmî'nin zemini.
Bitmiş bir alışkanlığı anlatan geçmiş zaman redifiyle kurulmuş bir hasret şiiri: sevgili yarım gülümseme ve yarım bakışla hâl sorardı, şimdi şair o zamana ne oldu diye sorar.
Münîrî'nin "‘İṣmet" adlı ya da iffetli güzele gazeli: ezelî kısmet, gönülde inziva, yol tozundan sürme, yetmiş iki milleti yakan aşk ve kendi ölümüne okunan rahmet.
Şehzade Bayezid'in "Ey gözüm kan agla ey dil âh u efgân eyle sen" nakaratlı murabbası: zindana dönen çimen, farazi bir meclis ve padişahın eşiğinden uzak düşmek.
Âşık sevgilinin ayağının toprağı üzerine yemin eder ve yeminin konusu da o topraktır. "Senüñ" redifli dördüncü gazelde gece akan yıldızlar ahın ateşli oklarıdır.
Şairin tabiatı bir şiir çocuğuna gebedir; karanlık gecede ateşi gören Mûsâ'nın kıssası tersine döner ve benliğini bırakıp "Erinî" diyen âşığa sevgili görünür.
Münîrî'nin Türkçe-Farsça karışık gazeli: elest meclisinin sarhoşu, gönül denizine atılan hayal oltası, Süleyman ve karınca, gezine kadar saplanan ok ve baldaki sinek.
Şehzade Bayezid'in "Gönlüm ârâm eylemez taglara düşmemdür hemân" nakaratlı yedi bentlik murabbası: Mecnun gibi dağlara düşmek, divane, pervane ve tekrarlanan kalıplar.
"Ölicek" redifli bir cenaze vasiyeti: yasını tutacak kimse kalmayan âşık, gül suyuyla yıkanıp lâleden kefen isteyen ölü, rakibin "kıyamet mi kopar" alayı ve şükürle anılacak aşk şehidi.
"Ağlar" redifi gözü, çalgıcıyı ve yolunu kaybetmiş kervanın kervancısını ağlatır; sevgili kin güden Rüstem'dir ve mahlastan sonraki beyitte Kerbelâ ateşi yükselir.
Münîrî'nin "ahmağa cevap sükûttur" atasözüne dayanan gazeli: ölümsüz diri, yakut dudak, gönlü Yunus gibi yutan zülf, çene kuyusundan çıkış ve otu bitmeyen mezar.
Şehzade Bayezid'in "Dil-nevâzum sevdügüm her hâlde hâldaşum benüm" nakaratlı dokuz bentlik murabbası: Ceyhun gibi akan yaş, güneş ve zerre, Ferhat ve rebap benzetmesi.
Matla Arapça "cins cinse meyleder" sözüyle biter: selvi, kendine benzeyen boya eğilir. Halk da Nil taşkınını seyreder gibi âşığın gözünden akan yaşı seyre gelir.
Zahit şairi görünce şirki bırakır ve onun yeni Müslümanı olur; rint imanını meyhanede bulmuştur, devran sürdükçe küp boş kalmaz, aşk ise şairin şöhretidir.
Münîrî'nin "ey dost" redifli gazeli: dünyayı karıştıran güzel, gönül hırsızı zülf, kılıcın suyunu korumak için dökülen yaş, pervane ve sabah okunan Güneş suresi.
Şehzade Bayezid'in "Dil-berüm ârâm-ı cânum pâdişâhum gel berü" nakaratlı murabbası: saltanat göğünün güneşine çağrı, hizmetten uzaklaştırılıp gurbete gönderilmek.
Redifi "la‘l" olan ve matlaı Mesîhî'nin bir matlaıyla neredeyse aynı gazel: utançtan kızaran yakut, dikende biten yakut gözyaşı, rengini güneşten alan taş ve taşa çarpıp kırılan gönül.
Hakk'ın sesi marangoz testeresinden ve kilise çanından gelince şair raks eder; kadehten "Lâ taknatû" duyulur ve tatlı söz Hz. Fâtıma'nın soyundan kalan bir miras sayılır.
Münîrî'ye yalnız nazire mecmualarında atfedilen "dürüst" redifli gazel: ferman gibi ayva tüyü, kadı hücceti, kâfir zülfün imanı ve zerrede Süreyya gibi dişler.
Şehzade Bayezid'in "Nev-cevânsın dostum kan ile kânûn eyleme" nakaratlı murabbası; Filiz Kılıç onu padişaha nasihat eden şiirler arasında anar, nakarat ise genç sevgiliyi anar.
"Arife bir işaret yeter" sözünü "arife bir gül yeter"e çeviren bahar gazeli: kıya bakan güzel gözler, delikanlı şarap ile ham kadeh ve saçını çözüp kara giyen yaslı sümbül.
Tûr kıssasına yeniden dönen gazel: dağları parçalayan tecelli, celâlden korkan âşık, altı kapılı bir hayret ve içtikçe günahı bağışlayan sevgilinin keremi.
Münîrî'nin 1512 tarihli Câmi‘u'n-nezâ'ir'e de giren "bahs" redifli gazeli: dudağın var mı yok mu tartışması, zülfün müşkülleri ve âşığı susturan gönül.
Şehzade Bayezid'in "Gel gel ey cân yohsa hicrânun helâk eyler beni" nakaratlı murabbası: Mecnun ve Ferhat, döne döne kebap olan gönül, gül ile gülmek ve bir yemin.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.