"Bilmezler" redifi iki topluluğu ayırır: gizli hazineyi bilmeyen fakih ve zahitler ile âyin, mezhep ve ar bilmeyen aşk sarhoşları; şair kendini Mecnun'un yanına koyar.
Yusuf'a dinarla bile müşteri çıkmayan pazarda âşık, sevgiliye sarı yüzüyle alıcı olur. "Senüñ" redifli bu gazelde saba rüzgârı da hevādār, yani âşık kesilir.
Ek kısımda, Kayıtbay'ın sultan olduğu, Şehsuvar'ın Türkmen beylerinin ihanetiyle yakalanıp Kahire'de öldürüldüğü ve Osmanlı'nın "Hani ahdin" dediği bâbda iki beyit.
Münîrî'nin "-dan yaña" redifli gazeli: sevgiliye yönelen gönül ve can, dudağa gelen misafir can, Yusuf müjdesi gibi saba haberi ve sultana dönük gözler.
Gönül sürahinin kulkul sesiyle, zülfün teliyle ve konaklarla oynar; Gazneli Mahmûd'un kölesi Ayâz'la oynadığı aşk âleminde sultan bile bir oyuncağa döner.
Her beytin ilk mısraı Türkçe, ikincisi Arapçadır. Arapça mısralar gündelik dua ve ünlem kalıplarından kurulur; gazel "yattığın yer hoş olsun" diyen bir mezar duasıyla kapanır.
Dostluğun sonunun düşmanlık olduğunu söyleyen dört beyit; Alâeddevle'ye yardıma giden Osmanlı kullarının başları Kahire'de çevganla oynatılır.
Yalnız Pervâne Bey Mecmuası'nda Münîrî adına kayıtlı gazel: gömleği kıskanan kaftan, doğru söylediği için sürülen ay ve "bālā belā" cinasıyla biten öğüt.
Her beyti "Âbâd olsun" duasıyla açılan gazel, Karabağ'da sevgilinin kara kaşına kurban olunan ve nûrun ‘alâ nûr görülen yeri gurbetten anar.
Sevgili kalender dervişlerinin keçe kepeneğini giymiştir, âşık da aşk yüzünden ona uyar. Demir yürekli ayna bile keçe kılıfına girip bir derviş olur.
Ek kısımda, Fatih'in Kayıtbay'a gönderdiği elçinin hürmet görmediği ve Mısır sultanının karşılık olarak bir muhtesip yolladığı bâbda Âşıkî mahlaslı üç beyit.
Münîrî'nin Türkçe-Farsça mülemma‘ gazeli: üzüm kanının tuttuğu meclis, ikinci Hızır sevgili, bozkırlı Türk misk ve "men ṭaleb" sözüyle kapanan vuslat.
Kâkül gibi kıvrım kıvrım gazeller, vaiz olmayan şair ve "baht-ı hümâyûn"dan sonra gelen bir itiraf: mahlastan sonraki beyit bütün övünmeyi ilâhî lütfa bırakır.
Matlada yüze gölge salan zülüf, mahlas beytinde güneşin "hem-sāye"si, yani komşusu olur ve baş eğmez; arada gözyaşı denizinde yüzen bir timsaha dönüşür.
Düşmana varmak için er gerektiğini söyleyen üç beyit; Bayezid'in Alâeddevle'ye verdiği sancak eri Horman'da kazanır, Malatya derbendinde pusuya düşer.
Münîrî'nin garip âşık gazeli: toprağın çektiği mahalle, beş günlük bülbül, eline hatibin kılıcı geçse cemaati vuracak vaiz ve Hintli hekime benzeyen kaş.
Sevgilinin kaş oynattığı, göz süzdüğü yerler Hâfız'ın Musallâ gül gezintisini kıskandırır; mahlasın içindeki "nigâr" resmi gönle kalemsiz ve levhasız yazar.
Nişancılık yapmış bir şair, ayva tüyünü güzellik beratına çekilmiş tuğra olarak görür. Kara zülfün altındaki yeşil tüy bir Hindistan papağanı, dişler zerreye gizlenmiş Ülker'dir.
Düşmanından gafil olanın başını boşuna verdiğini söyleyen üç beyit: Adana'daki Osmanlı askeri sohbete dalar, Mısır ordusu Bakraz dağını aşıp gelir.
Münîrî'nin "-üp" ekiyle kafiyelenen gazeli: mahşerde de sevgiliyi arayan âşık, köpeğin izine yüz süren gözyaşı, şahin gibi inen gönül ve onarılan şişe.
"İle oynar" redifine ikinci dönüş: gönül aktar dükkânındaki tarçın ve kakule gibi kâkülle oynar, zülfün teli haber getirir, gül ile bülbül sırayla oynaşır.
Hekimi geri çeviren âşığın gazeli: beden yerine can hekimi, şerbet yerine şarap ya da dudak, ciğer kanından içki takımı, kazaya kurban olan can ve derdi taşımaya yetmeyen kısa ömür.
Neşrin "Ek" kısmında, Hersekoğlu Ahmed Paşa'nın aç ve yalın askerle Adana'ya yardıma gittiği bâbda başlıksız gelen, menkıbelerin burada kalmasını dileyip hanedana dua eden dört beyit.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin kıl gibi ince belini bir medrese meselesine çevirip "kılı kırk yararak" çözdüğü, mahlasıyla oynayan şakacı tek beyti.
Âkif'in Allah'a seslenen rubâîsi: lütufla bülbül gibi öten, kahırla semender gibi ateşte yaşayan gönlün korku külhanı ile ümit gül bahçesi arasındaki hâli.
Şehzade Bayezid'in, "garaz" redifli bir Celâlî gazeline yazdığı beş bentlik tahmis: gül, bülbül, servi ve çınar imgeleriyle her şeyin asıl amacının sevgiliyi görmek olduğu.
Münîrî'nin güneş yüz gazeli: peçeyi yakan ışık, toprakta tecelli, kaş hilalini görmek için tepelere çıkan güneş ve gül yüzü uykudan korunacak sevgili.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın oğlu Mehmed'e 957 (1550) yılında Amasya'da hoca tayin edilmesi üzerine "İclāl ü 'ömr bāḳī" mısraıyla düşürdüğü tarih manzumesi.
Aynı yerleri ateş olarak anan ikiz gazel: andıkça ciğer kebap olur, Çin çölü utanır, en acı hatıra da sevgilinin elini Mîr Nigârî'nin elinden çektiği yerdir.
Gonca açılmamıştır, bülbülün iniltisinden gül dalının ödü patlamıştır: gazel "sanma" kalıbıyla görünen olayları reddedip yerlerine şiirsel sebepler koyar.
Ek kısımda padişahların ömür ve hutbe yıllarını sayan, Çelebi Mehmed'in hutbesinin bir süre Amasya'da okunduğunu yazan ve Fatih'in ölümünü anlatan bâbda sekiz beyit.
Mustafa Vâzıh'ın damı akan eski evini "gök rütbeli" ilan edip gök gibi damladığını söylediği, yoksulluğuyla şakalaşan tek beyitlik müfred şiiri.
Âkif'in bir dua rubâîsi: mutlak hükümdar Allah'tan gizli kullar zümresine katılmayı ve şeriatla su verilmiş dil kılıcıyla Hak davasının damarlarını açmayı dileyen dörtlük.
Şehzade Bayezid'in "Kankı birin eydeyin bin dürlü derdüm vardur" nakaratlı murabbası: ayrılık, felek, dostların gamı ve sevgiliye "kanım boynunda kalır" uyarısı.
Münîrî'nin sünbül peçe gazeli: bulutla örtülen güneş yüz, rahmet ayeti sayılmayan ayva tüyü, "em" isteğine "ölüm" cevabı ve Ersoy'un zihaf örneği sabah meclisi.
Kara Fazlî'nin, Şehzade Mustafa'nın Amasya'daki maiyetinden Behrâm'ın 957 (1550) yılında silahdar olması üzerine Merih anlamındaki adıyla oynayarak yazdığı tarih manzumesi.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.