Gönüldeki gizli hâlin ne dille ne tercümanla anlatılabileceğini söyleyen, II. Murad'a mal edilen "şerh eylemez" redifli gazel: hâl dili ve remz üzerine beş beyit.
Kitabın ilk na'tı: yaratılışta önce, gönderilişte son gelen Peygamber, karanlık gecede doğan muharrem hilâli ve dileğini sırra bırakan şair.
Taş yürekli sevgiliden gönlünü yapmasını isteyen, "gönülsüz yapılan bina kalıcı olmaz" diyerek deyimi bir mimari benzetmeye çeviren Remzî beyti.
Karacahisar'da Osman Gazi adına okunan ilk cuma hutbesi için "'Osmân" redifiyle yazılmış altı beyit: soy, gaza, adalet ve ezelden ebede sürecek bir devletin ilanı.
Sülûkî'nin yalnız Hüsameddin'de kalan matlaı: sevgilinin dudak kadehinin hatırasıyla sarhoş olan ve aşkın gam evinde şarap düşkünü olan gönül.
Rûhî Fâzıl Çelebi'nin zülfü fitile, yüzü fitilsiz yanan güneşe benzeten matlaı, Latîfî'nin ona yazdığı karşılık ve Hüsameddin'in iki beyti birleştirmesi.
Refîkî'nin Edirne'nin çamurundan yakındığı hiciv beyti ve Edirneli Sâgarî'nin onu şeytana benzeten ünlü cevabı: âb u gil sözünün iki anlamı üzerine bir atışma.
Sıdkı Mustafa Paşa'nın dünyanın faniliğinden kırda kadeh sürme çağrısı çıkaran matlaı ve ayak kelimesinin hem kadeh hem ayak anlamına dayanan çift okunuşu.
Şeyhî'nin hem Kınalızâde'de hem Hüsameddin'de geçen matlaı: şaraba yasak var gibi diyen rind, sevgilinin yakut dudağı ve şaraptan da vuslattan da kalmayan damla.
Cevherî'nin ışık benzetmeleriyle bir sevgiliye seslenip bir öğütle biten beyti: mantık ile hikmet terimleri ve avamla konuşmama uyarısının iki okunuşu.
Ehlî'nin "eline" redifli gazelinden iki beyit: yola konan başın kabul görmemesi, başını alıp gitmek deyimi ve padişahın eline bakan yoksullar gibi âşıklar.
Siyâbî'nin sevgilinin yolunda koşa koşa kendini onaramayan âşığı anlatan beyti: yilmek, oñmak ve oñarmak fiilleri, koşan iflah olmaz sözü ve terzinin onarma işi.
Âşık Çelebi'ye göre Hayâtî bu beyti Mısır'a giden gemiye binerken söyler: gönlünü açık denize salan yolcu işini önce şaha, sonra Allah'a bırakır.
Hilmî Dede'nin yaşını soranlara verdiği manzum cevap: yüzden on eksik doksan yaş, eksik kalan on yılı da verecek olan Tanrı ve nüfus kaydıyla uyuşmayan yaş.
Eyüb Sabrî'nin Merzifon Cönkü'nde kalan aruzlu semaisinin ilk beyti: gönlüne zamanın incisini, güzellik bahçesinde gülen gülü sevmesini öğütleyen şair.
Senâyî'nin Kınalızâde ve Beyânî'de kalan iki beyti: zünnar gibi zülüf, ateşli yanak, küfre denk bir ah ve âşığın yüzünde kaş sanılan nalça izleri.
Melîhî'nin dişleri neden döküldü diye soran Fatih'e verdiği cevap: ay yüzlülerin dudaklarına diş bileyen âşığa atılan taşlar ve "diş bilemek" deyimiyle kurulan nükte.
Nigârî'nin hekime derdinin sebebini sormamasını söyleyen beyti: açığa vurulamayan aşk sırrı ve Hüsameddin'in örnek olarak verdiği bir söyleyiş.
Nelmî'nin son görüşmelerinde Hüsameddin'e verdiği "aglasun" redifli gazel: gam şarabı, gam Kerbelası ve hasret ateşiyle örülmüş bir yakınma.
Mustafa Vâzıh'ın kahve ve tatlı benzetmesiyle açılan gazeli: "kanda" tevriyesi, kaş kılıcı ve çocuğa nazar değmesin diye sürülen kara inancı.
Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'nün Sinoplu Seyfî'ye verdiği gazel: tuğra gibi aman veren kaş, sipahi kementi gibi saç, ağa düşen âşık ve aidiyetinin belirsizliği.
Kâmî'nin kayıp Yûsuf u Züleyhâ'sından deve tasviri: dağ gibi hörgüçler, direksiz bedenlerle Bîsütun dağını çeken develer ve kanaat ile kerem ehline benzetilen huyları.
Harîmî'nin "yeter" redifli gazeli: başa bela zülüf, kaderden gelen gamze oku, taç ve kaftan yerine geçen sevda ve rakibe karşı Tanrı'nın yardımı.
Kemalpaşazâde'nin Nigâristân önsözündeki Farsça kıt‘ası: Sa‘dî'nin Gülistân'ı ve Câmî'nin Bahâristân'ı karşısında kendi eserini üstün tutan bir övünme şiiri.
Edâyî'nin cinaslı matlaı: dünyayı süsleyen sevgiliyi dünyayı arayarak değil, kendi canının içinde bulan âşık; cihân-ârâ ile cihân arayı arasındaki ses ve anlam oyunu.
Selîmî'nin Farsça beyti: kendisine sunulan cihan mülkünü değil, sevgilinin aşkının derdini kabul eden bir gönül; gerçek bir padişahın ağzından aşk ve saltanat seçimi.
Kadı Burhaneddin'in dünya hayatı üzerine hikmetli tuyuğu: dünya gelenin geçtiği bir geçittir, ama yiğitlikte baş olan için işlenecek bir sermayedir.
Ahmedî'nin Mecma'ü'n-Nezâ'ir'den aktarılan gazeli: cefanın lütuf sayılması, nokta gibi ağız mazmunu, menekşe ile bükülen boy ve âlem ile alem arasında kurulan cinas.
Zârî'nin sevgilinin okunu merhem diye bekleyen yarayı anlatan matlaı ve Latîfî'nin aynı "ağzı kızıl var" sözüyle ona yazdığı nazire: ok, yara ve gonca imgeleri.
Gelibolulu Sürûrî'nin "büyüdi" redifli şakacı iki beyti: büyüyüp babasının sözünden çıkan sevgili ve onu oğul edinip geçirmeye yetecek kadar büyüyen yaka yırtığı.
Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi'nin yalnız Latîfî'de korunan üç beyitlik kıt‘ası: durmadan dönen felek, dünyanın değişkenliği ve fırsatı kaçırmama öğüdü.
Kara Fazlî'nin her mısraında "şütür" (deve) ve "ḥücre" kelimelerini kullandığı, öğütle başlayıp Peygamber'in hücresine yolculuk özlemiyle süren elli yedi beyitlik na'tı.
Basîrî'nin "variken" redifli gazeli: selvi boylu efendisinin gölgesinden ayrılmayan, ateşteki üzerlik gibi yanan ve aşk pirinin öğüdünü öğütçüye tercih eden âşık.
Sehî'nin Heşt-Bihişt'te Kasım Paşa'dan (Sâfî) aktardığı üç beyit: gül açan bir selvi, yanağa düşen kâkül ve bir başı bin dili olan zülfe güvenilmeyeceğini söyleyen deyiş.
Âfitâbî'nin yalnız Âşık Çelebi'de kalan beyti: kalemine büyü okunmuş gibi yazılmış bir mektup ve başlığını görenin onun güzelliğine âşık olması.
Hubbî Hatun'un İmâdü'l-cihâd'daki "gazâ" redifli gazeli: aşk şiirinin gül bahçesi ve nur imgelerini gazanın övgüsüne taşıyan, kadın şairin "merdâne" sesine örnek beş beyit.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.