Zülfün cim ve dalından 'cidâl', iki dal arasındaki râ kaşından 'derd' çıkaran harf oyunları; kanunun akort burgusu ve zülüf tuzağındaki taneyle bir Refîkî gazeli.
Kitabın tek bendli şiiri: “Ḫudâ’dan ġayri yoḳ maḳṣûd cemâlu’llâh” nakaratıyla dönen dört bend, mimar olarak mürşid, imtihan yeri ve hayal olarak dünya.
Mustafa Vâzıh'ın sitemli meclis gazeli: ateş saçarak gelen sarhoş sevgili, ihanete teşekkür eden âşık, şarapla rakı gönderen meyhane piri ve periye çarpılan şair.
Harîmî'nin "-yı leylî" redifli gazeli: Leylâ'nın sevdasıyla Mecnun olan âşık, damla damla biriken gözyaşı denizi ve Leylâ'ya barınak olacak gönül köşesi.
Basîrî'nin "için" redifli gazeli: nakkaş dilber için söylenen gazeller, yara ile yarar yoldaş oyunu, yoldaki taşa hasret baş ve köpeklerine kardeş olan âşık.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; Hâfız'ı Şîraz'ın Rüknâbâd ve Musallâ gezintileri yerine Amasya meydanına çağırır, şehri cennetle bir tutar.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; vuslatın çabayla elde edilemeyip sevgilinin bir iltifatına bağlı olduğunu kafes, örümcek ağı ve uzanan el hayalleriyle anlatır.
Sâhib'in "-em olur" redifli gazeli: yas evinin kapı halkasına dönen gözler, zemzem kuyusu olan çene çukuru, dirhem dolu kese gibi gözler ve toprağa mühür basan ayak izi.
"Kanı sen tek" (senin gibisi nerede) sorusuyla kurulan ikinci naat: gök ve yer arasında karşılaştırmalar, güzellik defterini kapatan kader ve vasıfta acz.
Osman Gazi'nin sade mirasından sonra "Velehu eydan" başlığıyla gelen, dünyanın gelip gitmek için kurulduğunu ve yaratılışın amacının Hakk'a tapmak olduğunu söyleyen beş beyit.
Sevgiliye yöneltilmiş altı suçlama: cefayı huy edinmiş sevgilinin âşığı Mecnun'a ve Karun'a çevirmesi, gözyaşını Nil ve Ceyhun yapması, ayrılığa alışmış Avnî'yi yeniden yıkması.
Refîkî'nin Kıvâmî zeminine remel-i mahbûn vezniyle yazdığı gazel: Mecnun'a döndüren ceylan, parmakla gösterilen hilal beden ve öpüp sarılmadan ayrılan güzellik seyri.
Velîlerin çok, mürşidlerin az olduğu bâb: kahvehane kalabalığında değil birlik köşesinde gizli evliya, ilmine mağrur inkârcılar ve “olma kaz” uyarısı.
Mustafa Vâzıh'ın "-umdur benim" redifli gazeli: ruhun yarısı olan dudaklar, yara açıp saran gamze, gözyaşı tufanında bir Nuh ve Ankâ kuyruklarıyla kazanılan fetihler.
Harîmî'nin "-en" kafiyeli gazeli: kan yutan Yemen akiki, ağzın sırrı için gömleğini yırtan gonca, ağzı olmadığı için benzetmeden düşen servi ve kefeniyle gelen âşık.
Basîrî'nin "itsem gerek" redifli gazeli: safran tarlasını lale bahçesine çeviren kanlı gözyaşı, sivrisinekle Anka avı ve güneş yüzü örten toz bulutu.
Münîrî'nin her mısraı "cüdā", yani "ayrı" redifiyle biten Farsça gazeli; gönülden, yurttan, candan ve gül bahçesinden ayrılık beş beyitte işlenir.
Adlî'nin "bağlamış" redifli gazeli; sevgilinin zülfünü zincir, çevgân ve büyü bağı olarak anlatır, maktada da gül yapraklarından bağlanmış bir divana varır.
Sâhib'in simya diliyle kurulan gazeli: ruh cıva, gönül pota, beden zırnık; kirpikler çivi ya da şiş, göz yüzün göğündeki Merih ve ayva tüyü güzellik kitabının tarih mısraı.
Yedi beyit Ali'yi, Fâtıma'yı, Hasan'ı, Hüseyin'i ve Âl-i abâyı sırayla dolaşır; aşk yolunda feda edilen her şey Ehl-i Beyt'in fedakârlığıyla bir tutulur.
Yazar bu dört beyitte kendi atası Âşık Paşa'yı kuruluş hikâyesine yerleştirir: Orhan Gazi kardeşinden nasihat, velilerden dua alır, Âşık Paşa da ona dua eder.
Yaraların da âşıkla birlikte yaka yırttığı gazel: başkalarına can veren dudağın âşığı öldürmesi, zülüf doğanına korkusuzca uçan can kuşu ve göğsü yarmakla gelen hayal.
Refîkî'nin 'Refîk' mahlaslı gazeli: bel hayaliyle yetinen gönül, kalem gibi kan ağlayan âşık, kara buluttan beliren hilal kaş ve gece ile gündüzün karıştığı takvim.
Velîyi bir tanımlar zinciriyle anlatan gazel: peygamberlerin vârisi, Arş'a istivâ makamına eren, Âdemoğlunu insan eden ve zâhidden daha arınmış evliya.
Mustafa Vâzıh'ın "tutsam" dilekleriyle örülü gazeli: kadeh, meze, rastık çekilen kaş, kınalı el ve "şiire bak" diye yakasından tutulmak istenen Fâris Bey.
Harîmî'nin "-âyet" kafiyeli gazeli: vefasız sevgilinin cevri, gözün himayesindeki gamze, kaş yayından atılan ok ve yük çeke çeke tükenen takat.
Basîrî'nin "senin" redifli gazeli: zihgir olan göz, suyunu hayat çeşmesinden içen kılıç, ateşteki Halil gibi ben ve şeyhin tespihine karşı divanenin zinciri.
Münîrî'nin kısa vezinli Farsça gazeli; sevgilinin boyu bela, gamzesi afet, ağzı görünmezdir; âşık güneşe yönelen bir zerre gibi havaya yol tutar.
Adlî'nin "imiş" redifli beş beyitlik gazeli; sevgiliye kul olmak isteyen şairi "ne tuhaf sultan" diye anarak şah ile kul ironisini açıkça işler.
Sâhib'in deyimlerle örülmüş gazeli: gönlü kahve gibi yakıp kavuran aşk, pusudaki köpek rakip, gam kasırgasıyla güreşen çınar ve kendini taştan taşa vuran terazi kefesi.
Farsça bir mısrayla açılan gazel: Leylâ'nın çadırından ayrılmayan Mecnun, kapıda inleyen köpek, meyve vermeyen ah ağacı ve âşığı rüsvay edip sevgiliyi tanıtan feryat.
Akça Koca ile Konur Alp'ın ölümü, İzmit'in ahitle alınışı ve Kocaeli, Konrapa ile Bolu fetihlerinin anlatıldığı bâbın sonunda "benüm" diyen dünya ehline seslenen üç beyit.
Otuz sekizinci gazelin redifiyle sevgiliden hesap soran ikinci şiir: gülün canını yakan yanak, köle edilip azat edilen servi, benlerle süslü güzellik harmanı ve kılıçtan mahrum âşık.
Refîkî'nin Cem Sultan zeminine nazîresi: mihrap kaş, külah sorgucu olan ateşli duman, burçtan doğan gözyaşı yıldızı ve at, piyade, rok, şah terimleriyle kurulan mahlas.
Münkirle oturmamak, konuşmamak, yemeğini yememek: Bahâeddîn Nakşibend örneği, şairin kendi tanıklığı ve gönül ağırlığına karşı gusül ve tilâvet reçetesi.
Mustafa Vâzıh'ın Dîvânçe'deki altı beyitli tek gazeli: "bilmem görmedim" redifiyle şarap, gül, şişe ve Ankâ'da bulunmayan güzellik ve canı soran gamzeye verilen cevap.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.