Adlî'nin "halâs" (kurtuluş) redifli beş beyitlik gazeli; tuzağa düşen kuş, yanan kuru çöp ve kaş yayından çıkan ah okuyla aşka düşenin kurtuluşu olmadığını söyler.
Sâhib'in tecâhül-i ârifle kurulan gazeli: kaş kemerine yuva yapan kırlangıç gözler, gönül çarşısının terazisine dönen kâkül ve Mecnun'la dost ceylanlara benzeyen benler.
Ayrılığın yıkımıyla başlayıp dualarla süren gazel: dağ delen Ferhat, âşıkların nal tozu, bülbül ile papağan ve "Seyyid Nigârî"nin Tanrı'dan ayrılmama dileği.
Orhan Gazi İznik'te kiliseyi cuma mescidi, manastırı medrese yapar, imareti kendi eliyle açar; dört beyit onun adına okunan hutbeyi över ve Âşık Paşa'yı anar.
Emir kipiyle kurulan "eylegil" redifli gazel: cefa için bile anılmaya razı âşık, başından çevrilip azat edilen çam, rakibe verilen öğüt ve göğe savrulan ah mektupları.
Refîkî'nin 'yâd' kelimesinin yabancı ve hatıra anlamlarıyla açılan gazeli: iyilik unutulmaz atasözü, Ferhad'ın kanlı yaşından laleler ve atından eğilen sevgili.
XIX. yüzyıl sonunda Sünnî bir Nakşibendî şeyhinin Kızılbaş çevrelerine bakışını çatışmalı bir dille yansıtan tarihî belge: şeyhlik iddiasındaki “sürh-ser”ler.
Mustafa Vâzıh'ın "benefşe" redifli gazeli: boynu bükük menekşe, kaşın menekşe kelimesindeki nun harfine benzetilmesi ve mazmunun sonunda "bir mor çiçek" diye küçümsenmesi.
Harîmî'nin "-eh" kafiyeli gazeli: gönül ülkesini yağmalayan aşk ordusu, vecde gelip külahını çalan gelincik, cennete yerleşen Hintli ben ve gölge gibi izine düşen âşık.
Münîrî'nin Arapça, Farsça ve Türkçe mısraları bir arada kullandığı mülemma‘ gazeli; gözyaşıyla deniz olan gökte yıldızlar su kabarcığına döner.
Basîrî'nin yemek gazeli: pirincin kulu, kalyenin dervişi olan şairin bulgurdan, çorbadan ve lahana çorbasından kaçtığı, aşk dilini mutfağa taşıyan şakacı bir şiir.
Adlî'nin "-at" kafiyeli yedi beyitlik gazeli; sevgilinin yüzünü misk ile yazılmış bir Mushaf'a, ayva tüylerini kudret kâtibinin hatasız yazısına benzetir.
Sâhib'in "mı var" redifli soru gazeli: gönül tandırından taşan Nuh tufanı, yüzde divan kuran güzellik hükümdarı, inci denizi olan göz ve "canım" diyecek canı kalmayan âşık.
Beş beyitlik bu kısa gazelde suçu felek ya da baht değil ayrılık taşır; ben tuzaktaki taneye, gam bulutu dert incisi yağdıran bir buluta döner.
Tanrı ile insan arasındaki ahdi konu edinen dört beyit, Karasi seferinde ahdine durmayan Ulubat tekfuru öldürüldükten sonra söylenir; sefer Aclan Beg'in ölümüyle başlamıştır.
Gül ve şarap üzerine beş beyit: üstünde gül yaprağı akan kanlı gönül ırmağı, kadehe konmuş gül desteleri, lale adlarıyla oynayan bir beyit ve taç kabul etmeyen gönül.
Zülfü Mansur'un darağacına benzeten beyitten pazardan geçen Yusuf'a, İsa nefesli sevgiliden duvardan giren güzellik fitnesine uzanan bir Refîkî gazeli.
Sahabeye dil uzatana yönelik sert bir hitap: Sünnî içtihat ilkesi, “Acem hainin sözü” ve Ehl-i beyt sevgisinin aslında kime ait olduğu tartışması, on beyitte.
Mustafa Vâzıh'ın süzülen gözler üzerine gazeli: altın kına benzeyen sarı beden, kapanıp açılan bir Frenk çakısı gibi gamze, çakıcı nalbant güzeli ve yolunan rakip sakalı.
Harîmî'nin "-um gibi" redifli gazeli: gönül tahtına Süleyman gibi oturan aşk, gönül bahçesinde salınan servi, harabeyi aydınlatan ay ve ayağa baş koyan sürahi.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire sayılan rindane Farsça gazeli; sakinin meclise gelişi tövbe binalarını yıkar, yanan gönülden kebap kokusu yükselir.
Basîrî'nin Türkçe şiirleri arasındaki tek kaside: Sultan Selim Şah'ı göklerle öven, tecdîd-i matla ve aşk bölümüyle kurulmuş, Yavuz'a sunulmuş olması gereken on dokuz beyit.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; âşığın sevgiliye bağlılığından hak arayanı dinleme öğüdüne ve şahlık tacının yalnız baş ağrısı getirdiği sözüne uzanır.
Sâhib'in iç içe geçen şeyleri sayan gazeli: Rumi ve Arabi aylar idgamlı harf gibi kaynaşır, birbirine geçen parmaklar rahleye döner, su ile dolap birbirini gerektirir.
Bütün kafiyeleri "cefâ-ender-cefâ" kalıbıyla kurulan gazel: gül bahçesi ile külhan karşıtlığı, sayılamayan fedalar, ten neyi ve mahlastan sonra gelen bir dünya şikâyeti.
Karasioğlu'nun Bergama'ya kaçtığı, kardeşinin hisar önünde okla vurulduğu ve Karasi'nin 735 (1335) yılında Orhan'a geçtiği bâbda satranç diliyle kurulmuş dört beyit.
Davranışı bir kuralla açıklayan beyitler: ateşe yönelen semender gibi yanağa koşan gönül kuşu, rüzgârdan etkilenmeyen kaya gibi rakip ve şeker sözlü sevgiliye yönelen tabiat papağanı.
Refîkî'nin musiki ve satranç terimleriyle örülü gazeli: çenge dönen boy, kanun olan inleme, sancak kaldıran âh ve dünya tahtasında Sultan Mahmud ile Ayaz.
Kanaat ve dört halife bâbı: zikirle cilalanan gönül aynası, insanla hayvanın farkı, kadere suç yüklememe ve Ebûbekir, Ömer, Osman ve Ali'ye birlikte övgü.
Mustafa Vâzıh'ın "olursa" redifli şûh gazeli: yatak ve yatalık oyunu, bulanık suda görünen balık atasözü, hamam sahnesi ve atalık ile babalık arasında bir söz oyunu.
Harîmî'nin 45. gazelle aynı zeminde yazılmış gazeli: Süleyman gibi hükmeden aşk, bağra neşter vuran gamze, derman gibi istenen dert ve aklı dağıtan zülüf.
Münîrî'nin Eymen vadisinin ateşiyle açılıp Ferhad ile Şîrîn'e uzanan Farsça gazeli; dağ kazan Ferhad'a karşı âşığın işi sevgilinin dudağı için can kazmaktır.
Basîrî'nin câize vaat edip vermeyen kazasker Zeyrekoğlu'na söylediği kıt'a: ilmi okyanus gibi övülen kişinin vaatten başka bir damla bile vermemesi.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; lalenin yarası, kandil ile pervane, Cem'in kadehi ve Keykâvus'un tahtından vazgeçen âşık, gül bahçesini tutan baykuş ile karga.
Gamın gidişinden bile incinen gönül, baksa da bakmasa da incinen sevgili, saba rüzgârına bir uyarı ve mühür yüzüğünde dikenden incinen gül nakşı.
Gazelde konuşan ses, aşk çölünü Nigârî'ye bırakıp Leylâ'nın çadırında hizmeti kendine ayırır ve sonunda Mecnun'a, asıl adıyla Kays'a sitem eder.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.