Basîrî'nin esrarkeşin ağzındaki köfteleri Boğaz Hisarı'nın toplarına benzettiği latife beyti: top ve boğaz kelimelerinin çift anlamı ve Sehî Bey'deki rivayet.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire sayılan "girift" redifli Farsça gazeli; seher yeli zülfü oynatır, kapı toprağı âşığın gözüne bir yadigâr olarak gelir.
Adlî'nin "itmek" redifli gazeli; eşik toprağı, gökleri delen ah oku, hırsız gamze, sarhoş göz ve kirpik oklarına kalkan olan göğüs hayalleriyle örülür.
Kevkeb hem talih yıldızı hem yüzdeki bendir; sitem ateşli hastanın sayıklaması sayılır, sabah özlemi ise gecenin uzunluğuna bağlanır: "-ümdendür" redifli gazel.
"Müşterî" kelimesinin hem gezegen hem alıcı anlamıyla oynayan gazel: sevgiliye can vermenin gerekçesi, Mesih nefesi, Kâbe'de kurban ve derman olan dert.
Hacı İlbegi'nin Meriç kıyısındaki burgazdan gece akınlarıyla Dimetoka tekfurunu tuzağa düşürüp Dimetoka'yı aldığı, Gazi Evrenez'in Keşan'ı aldığı bâbda söylenen dört beyit.
Topluluğu dönüşüme çağıran bir davet gazeli daha: vuslat meclisinde gül gibi açılmak, Kâvus'un tahtında Cem olmak, üzüm kızıyla mahrem olmak ve peri yüzlüye meyledip adam olmak.
Refîkî'nin Hayâlî zeminine ikinci nazîresi: sevgilinin yüzünü yapan nakkaşa aferin, başa yazılanın geleceği atasözü, eşiği süpüren kirpik ve denizleri kurutacak âh.
“‘Âşıḳān” redifli beş beyitlik gazel: halkın deli sandığı ama akılda en olgun olan, sabreden, şükreden ve Allah ile yol alan âşıkların tarifi.
Mustafa Vâzıh'ın kâfir sevgiliyi İsa'ya şikâyet eden gazeli: mum olan mum, ahla eriyen gök kubbenin kurşunu ve kalemin kesildiği makta üzerine bir söz oyunu.
Harîmî'nin divançenin sonundaki ilk müfred beyti: aşk gönülde belirdiğinden beri gönlünün yüzünü yiğit bir şaha çeviren âşığın kısa bağlılık beyanı.
Basîrî'nin limon ve turunç dururken ağaç kavununu açık saçık bir benzetmeyle küçümsediği hezl beyti: meyve adlarıyla kurulan tenasüp ve meclis latifesi.
Münîrî'nin Arapça, Farsça ve Türkçe mısralarla örülü gazeli; tutkun âşık ölmez, aşk yolunda ölene ne mutlu, sevgili güzelliğini soran âşığa "sus" der.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; Ferhad ve Yusuf telmihleri, kaşı tuğra sayan berat benzetmesi ve kulunun Rum ülkesinde sultan olduğu maktaıyla dikkat çeker.
Sâhib'in "kalmışdur" redifli gazeli: gülde, kadehte, satranç ve tavlada kalan erdemler, berber aynası gönül, gümüş ile amber benzetmesinin hamlığı.
Yanıp kül olmuş âşığa sevgili "ham" der; gazel bu haksızlıktan başlayıp dillere düşmeye ve rakibin inadına adı anılarak sövülmeyi bir lütuf saymaya varır.
Lala Şahin'in zaferi ve tekfurun Meriç'ten kayıkla İnez'e kaçışıyla Edirne 761 (1360) yılında Murad Han'a teslim olur; fethi hanedan sevgisine bağlayan dört beyit.
Her beyitte bir dönüşüm: gözyaşıyla lale bahçesine dönen mahalle, misk gibi yurdundan ayrılan âşık, cefa taşlarından yapılmış mezar ve put suretleriyle donatılmış gönül kilisesi.
Beninin tuzağında Âdem ile tane, başında devlet olan tarak ve pervaneye yanmayı öğreten âşık; ümmî bir pabuççu olan Hafî'nin zeminine yazılmış nazire.
Keramet ve keşfe itibar bâbı: içteki manevî hâlin bir imtihan oluşu, benlik yüzünden velâyetini yitirenler ve keşfi gizlemenin farz olduğu hükmü.
Harîmî'nin divançeyi kapatan müfred beyti: sevgilinin dudağına duyduğu hasretle başı açık bir abdala dönen gelincik; Sehî'nin tezkiresinde de ilk örnek olarak geçen beyit.
Mustafa Vâzıh'ın bir kayıkçı oğluna yazdığı gazel: yelken, kayık ve dipsiz deniz imgeleri, halk söyleyişinden deyişler ve mahallîleşme akımının izleri.
Basîrî'nin bir terzi oğluna söylediği matla: can parçası ile kumaş parçası arasındaki tevriye, "gök" kelimesinin belirsiz anlamı ve döne döne avare olan âşık.
Münîrî'nin kendini şarap içen bir rind olarak tanıttığı Farsça gazeli; evsiz barksız olmayı itibar sayar, ciğer kanını şarap, ahı yoldaş bilir.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; sümbül, yasemin ve gülle çizilen yüz, Hoten miski, viraneye konan peri ve mezar üstünde dil olan çimen hayalleriyle örülür.
Sâhib'in sofuları alaya alan gazeli: mır mır, hır hır, fır fır, dır dır, çır çır yansımalarıyla kedi, köpek, değirmen taşı ve çırçıra benzeyen sofular.
Her beyti "senden X, benden Y" kalıbıyla biten gazel: edâ ile kazâ, ziyâ ile hevâ, cefa ile safa; sevgili ile âşık arasında bir sözleşme gibi kurulan alışveriş.
Kara Rüstem ile Çandarlı Halil'in tedbiriyle esirlerden beşte bir alınmaya başlanması ve toplanan oğlanların Türklere verilip Türkçe öğrendikten sonra yeniçeri yapılması üzerine iki beyit.
Matlaı eksik, sekiz beyitlik bir hikmet ve şarap gazeli: Cem ile İskender tarihlerinin yerine cihanı gösteren kadeh, dosttan çıkan düşman ve tek sığınak olarak meyhane.
Refîkî'nin Necâtî zeminine remel vezniyle yazdığı nazire: ayla kırana giren talih yıldızı, sümbül ile nergisin işbirliği ve nar, turunç, elma ile ayvanın saklandığı mahlas beyti.
“Oldum ṣanır” redifli on beyitlik gazel: feyzin damlasını umman sanan, ilk cezbeyi yolun sonu bilen ve kendini Rüstem Pehlivan sanan acemi talibe ironi.
Mustafa Vâzıh'ın İstanbul ve Galata'yı anan gazeli: Bedahşan'dan gelen kadeh, şeytana pabuç giydiren şeyh oğlu ve fıkıh dilinden alınmış "akvâ" sözü.
Münîrî'nin meyhane pirinin kölesini iki dünyanın sultanı sayan Farsça gazeli; şairin inci saçan sözü de sevgilinin sedef kulağına küpe olur.
Basîrî'nin Latîfî, Âşık Çelebi ve Âlî'nin aktardığı matlaı: Mesih nefesli sevgilinin âşıklarını öldürmesi ve aynı yazılan "öldürür" ile "oldurur" kelimelerinin cinası.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; gül ile bülbülle açılır, menekşe ve kâkülü anar ve şahlık tacından ele geçenin baş ağrısı olduğunu söyleyen maktaıyla biter.
Sâhib'in karşılıklılık ekiyle kafiyelenen gazeli: mum ile pervane, güzellik ile aksi, zincir halkaları, gam seli ile dereler ve küp ile rintler birbirine karşılık verir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.