“-mend” kafiyeli altı beyitlik gazel: Nakşibendî feyzine erişen şairin şükrü, vazgeçirmeye çalışan nasihatçiye cevap ve boyundaki sağlam kement.
Basîrî'nin Âşık Çelebi'nin aktardığı Farsça matlaı: gönlünce tek gül açmayan bir bahar, "bin" ile "bülbül" anlamlarını birlikte taşıyan hezâr kelimesi ve âşığın feryadı.
Münîrî'nin sevgiliyi iki dünyada adına hutbe okunan bir güzellik hükümdarı yapan Farsça gazeli; gönül onun mahallesini Kâbe gibi durmadan tavaf eder.
Adlî'nin "varduñ" redifli beş beyitlik gazeli; gönlün sevgiliye varışını gül bahçesine savrulan çerçöp, şahane inci dişler ve aktardan alınan misk hayalleriyle anlatır.
İnleyen su dolabı, Rüstem'in bilmeden öldürdüğü Sührab, közü saklayan sincap kürkü ve yıldız sayan gönülden bir usturlap: "-âbdan kalmaz" redifli gazel.
Şair sahip olduğu her şeyin kaynağını sayar ve hiçbiri kendisi değildir; görüşü Allah vergisi, kanadı pir himmeti, Mecnunluğu ezel Leylâ'sının gözündendir.
Bayezid'in Alaşehir'i ahitle aldığı, Aydın, Saruhan ve Menteşe'yi Osmanlı'ya kattığı ve bu fetihleri adaletle yaptığı söylenen bâbda Âşıkî mahlaslı beş beyit.
Her beyitte bir tekrar: ağyarın sözüyle cefa binası kuran put, şehirde ruh gibi akıp çarşıya fitne salan sevgili, peçeden doğan güneş ve canını verip bakışa müşteri olan Avnî.
Yaprakları yele dağılacak ten mecmuası, Hâfız'ın Arapça mısraının ters çevrilmiş hâli ve tecerrüt kekliği; Refîkî'nin öğüt tonu en açık gazellerinden biri.
Hâlidî yolu ve erbain bâbı: bid'atı reddeden şeriata bağlılık, Ebûbekir'e öğretilen hafî zikir ve kırk günlük halvetin âdabı için pratik öğütler.
Basîrî'nin şair Revânî'nin cimriliğini Pinti Hamîd'le karşılaştırdığı kıt'a: "revân" kelimesiyle oynanan tevriye, Kur'an iktibasları ve tezkirelerdeki atışma.
Münîrî'nin sevgiliyi yeni açmış bir gül ve tek başına bir gül destesi sayan Farsça gazeli; şehirde meşhur Hayrî yüzünden her yan yaralı âşıklarla dolar.
Adlî'nin "itdüñ" redifli yedi beyitlik gazeli; sevgilinin cefalarını lütuf sayar, kıyısız gözyaşı denizini ve gam diyarına hükümdar edilen kulu anlatır.
Sâhib'in "-âşıyuz" redifli gazeli: tıraş gününe minnet duyan âşık, meclisin başı ve ayağı, taze vadide ceylan gibi beliren yeni gazel tarzına hayranlık.
"Kalemsiz nakkaşlık Bahâ'nın meşkindendir" diyen gazel: Bahâeddin Nakşibend'e işaret, Elest bezmindeki "Kâlû belâ", Kerbelâ susuzları ve Ferhat'ın külüngü.
Yazar bu savaşı Kara Temürtaşoğlu Umur Beg'den dinlemiştir: Bayezid ilk İstanbul kuşatmasını bırakır, Tuna'yı geçen Macarları Alacahisar yöresinde bozar.
Kaş sadağına doldurulmuş gamze okları, defolu da olsa satın alınan vuslat kumaşı, kâfir göz ile İsa huylu dudak ve gece gece yalnız gamın uğradığı ayrılık evi üzerine.
Refîkî'nin konuşma diline yaslanan kısa vezinli gazeli: kirpik okunun hedefi olmak isteyen âşık, mavi giyip halkı allara boyayan sevgili ve 'şol bir fülânı' sevdim itirafı.
“Naḳşibend” redifli altı beyitlik gazel: hafî zikirle kalbe bağlı zâkirler, şeriatla bulunan gizli hazine, gizli yoldan Hakk'a eriştiren mürşidler ve Şâh-ı Bahâ'nın kulu.
Basîrî'nin Kanûnî'nin Belgrad fethine düşürdüğü tarih: göğü padişahın eşiği sayan övgü, Cebrail'in hâl diliyle medhi ve 927 yılını veren "Bilâd-ı Üngürüs" mısraı.
Münîrî'nin "girifteest" redifini her beyitte başka bir anlamda kullanan Farsça gazeli; gönül yanakta ırmak kıyısı tutar, gözyaşı seli mahallenin yolunu tutar.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; âşıkların derdini bahar, bülbül, lale ve gül dikeni hayalleriyle anlatır, yüz ile zülfü gündüz ve geceyle eşleştirerek biter.
Sâhib'in "olmaz" redifli gazeli: nasb ve ref' terimleriyle atanma ve azil kaygısı, tuzlu denizde biten inci, şeker kamışına dönmeyen ney ve baş ağrısını dindiren sandal.
Beş beyitlik gazel iki anlamlı kelimelerle kurulmuştur: "âl" hem hile hem kırmızıdır, "vech" hem yüz hem sebep; sonunda sevgili âşığın kulağını çeken bir ceylan olur.
Bayezid'in Güzelce Hisar'ı yaptırdığı, tekfurun balık içinde altın gönderdiği ve İstanbul'da Müslüman mahallesi ile kadı kurulduğu bâbda çark üzerine altı beyit.
Maktasında "mülk-i 'Osmân" adı geçen gazel: güzellik şahına kul olduğu için Osman'ın mülkü kendisine teslim edilen Avnî; "var ise" redifinin iki anlamı ve ölümüne sevinen itler.
Meânî, beyan ve bedî' terimleriyle örülü övgü beyti, hayale gelmeyen ağız ve gözü depreştiren ben; Refîkî'nin Mesîhî zeminine yazdığı ikinci gazel.
Araplar ve ashap bâbı: Peygamber'in kavmi oldukları için Araplara muhabbet, Mekke ve Medine ehli, ashaba dil uzatmanın küfür sayılması ve “Acem sözü” eleştirisi.
Latîfî'nin Basîrî ile Revânî hikâyesinin başında verdiği, aidiyeti belirsiz kıt'a: şaire şiir götüren, bostancıya tere satan ve Hindistan'a biber taşıyan ahmağa benzer.
Münîrî'nin "rīḫt" (döktü) redifli Farsça gazeli; gözyaşı la‘l ile inci döker, göz dolap testisi gibi su döker, sevgilinin hançeri hasta gönle şerbet döker.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; toprak olmuş âşığın zerreleri, parmakla gösterilen hilal, sararan yaprak ve zahid üzerinden vuslatın servetle kazanılamayacağını söyler.
Sâhib'in "-âra dek çekerüz" redifli gazeli: çekmek fiilinin yedi ayrı anlamı, inleyişin ticaret malına dönmesi ve hesap gününe dek sayılan yara tesbihi.
Son beyitte sesin değiştiği gazel: sevgiliye can saçan âşık, Muhammed hakkı için yapılan şükür secdesi, Şirin'in canı söz oyunu ve Nigârî'yi pişmanlıkla yüzleştiren öğütçü.
Bayezid Niğbolu ve Silistre'yi alıp Karaferye'den dört yana akıncı salarken, üç beyit akıncı kazancının öbür yüzünü, yurdundan sürülen halkın yasını anar.
Sevgilinin gelmediği bir gece: meclise gelmeyen sevgili, yanmayan mum, sözünü tutmayan dilber ve şiiriyle Nizâmî, Sa'dî ve Selmân'ı kıskandıracağını söyleyen Avnî.
Pervâne Bey Mecmuası'nda Refîkî, Mecma'u'n-Nezâ'ir'de Nasûhî adıyla geçen gazel: ay parçası güzeller, gezegen gibi dolaşan sevgililer, ak yüzlü sevgili ve yüzü kara rakipler.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.