Dokuzuncu beyitteki "üktülûnî" Hallâc'ın ünlü mısraını hatırlatır; şair varlığını sevgilinin yüzünü örten bir perde sayar ve onun elinden ölmeyi başka bir can bilir.
Bayezid'in Germiyanoğlu'nun kızıyla düğünü bir ay süren bir sofradır; Evrenez'in yüz kul ve yüz cariye sunduğu bu düğünü sekiz beyit anlatır, son söz Âşıkî'nindir.
Güzellik üzerine altı beyit: güzellik baharı olan yüz, güzellik işini yücelten boy, cefa mimarına acele etmesini söyleyen âşık ve yüzü sultan, kaşı hacib, gözü cellat olan bir saray.
Yıldızları âşığın feryadından uyuyamayan göğün gözleri sayan beyit, dikenle çevrili gül dalı ve tane uğruna yele giden akıl harmanı, Ahmed Paşa zemininde.
Başlığında şehir adı taşıyan tek bâb: Amasya'daki sürh-serlik, Muharrem matemi ve Muâviye'ye lanet tartışması, nâkıs şeyhler ve geçimini dervişliğe bağlayanlar.
Mustafa Vâzıh'ın sevgilinin perçemini anlatan gazeli: kara yakut taç, miskle yazılmış vefk, Şah Tahmasp gibi tuğ çeken perçem ve denizde Hızır ile İlyas.
Âlî'nin Basîrî'ye, Sehî Bey'in Mevlânâ Emîrî'ye verdiği övgü beyti: bilginleri besleyen cömertlik, huzur ehline feyiz veren himmet ve aidiyet tartışması.
Münîrî'nin elest meclisinde sarhoş olan gönlü anlatan Farsça gazeli; namus şişesi kırılır, kaybolan Yusuf bulunur, mumdan ağaçlar sevgilinin boyuna yetmez.
Adlî'nin beş nüshada yer alan yedi beyitlik gazeli; ayrılığın âşığı deliliğe sürükleyişini peri, beng, tef ile çeng ve bülbül hayalleriyle anlatır.
Yalnız Ali Emîrî nüshasındaki teselli gazeli: güle dönen yara izi, kara bahttan çıkan gözbebeği, başı dik olan sabırlı kişi ve zamanın yeliyle dağılan düşmanlar.
Musa'nın asasını ve ejderhayı gamzeye tutsak eden gazel: mecnun ve meftun kelimeleri, şarap renkli göz, "yahşı kânûn" ve can vermeyi kâr sayan alışveriş dili.
Bayezid'in gelinini Kütahya'dan getiren heyeti, Germiyanoğlu'nun çaşnigirbaşısı Paşacuk Ağa'nın Osmanlı hizmetine geçişini ve Kütahya'nın verilişini (783/1381) anlatan bâbdaki beş beyit.
Mezarından vefa kokusu yayılacak âşığın gazeli: gül yanaktan diken alan bülbül, satranç taşlarıyla kurulan bir beyit, zülfe dolaşıp yüz karası kazanan âşık ve inci dolu kucak.
Refîkî'nin 'harâb-âbâd' gönül üzerine gazeli: gam selinin yıktığı temel, sevincin çadırına gece baskını yapan gam ordusu, ney gibi delinen göğüs ve kulluğa gelen tebrikler.
Münkire seslenen gazel: gönül Arş'ı, kırılmaması gereken Rahmân'ın evi, mürşide teslim ve aynada kendi suretini görüp Süleyman'ı deli sanan münkir.
Mustafa Vâzıh'ın su, şarap ve gözyaşı üzerine kurulu gazeli: kalp altını arıtan kezzap, kavuşma bayramında verilen can, hançere su verme ve cıva gibi akan gözler.
Kurnaz'ın yayımladığı, divan nüshasında bulunmayan Basîrî gazeli: güzellerin bile tutkun olduğu sevgili, huri anlatan vaize cevap ve meclisin nevâsız nağme düzeni.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; kirpik oku gecede inci deler, göz yıllarca sevgilinin yolunu süpürür, mahlas beyti Hâfız'ın "goft u şinoft" sözüyle biter.
Adlî'nin yedi beyitlik gazeli; güneşe ve aya ışık veren yanak, toprağı kimyaya çeviren bakış, eşik toprağından sürme ve Çin miski hayalleriyle örülür.
Yalnız T. 738 nüshasındaki gazel: sevgilinin ağzını öpen tütün dumanını kıskanıp yarılan çubuk, gül bahçesinin yabancı otu sayılan ayva tüyü, sulanan fidanlar.
"Küfr-i zülfündür hidâyet" diyen şair, yüzü örten zülfün kendisini doğru yola çıkardığını söyler; vaiz bunu anlayamaz, sevda sürmesi ise gözü keskinleştirir.
Murad Han'ın kuşatıp alamadığı Polanya hisarının "Meger bunı Tañrı yıka" sözünden sonra kendiliğinden yıkıldığı ve "Tañrı Yıkdugı" adını aldığı bâbda hükümdar nefesi üzerine altı beyit.
Bir bahçe tasviri olarak kurulan gazel: gül renkli gömleğine goncadan düğme takan gül, sözü kesilen goncalar, sevgiliye saçı saçan yasemin ve nesteren, gözyaşıyla sulanan çimen.
Davul dinleyen gece bekçisi, kaval çalan çoban, çeşme başında konaklayan kervan ve okla yay oynayan çocuk: 'eglencesi' redifiyle kurulmuş bir gündelik hayat gazeli.
Mücahede bâbı: inziva, oruç, az uyku ve az yemek öğütleri ile seyr ü sülûke yardım eden, yemekten sonra bir iki bardak içilecek çaya beklenmedik bir methiye.
Mustafa Vâzıh'ın "Ne Şam'ın şekeri ne Arap'ın yüzü" sözüne dayanan gazeli: tekerleği kırılan gönül arabası, küçük ağız mazmunu ve kaş kılıcıyla zülfün savaşı.
Kurnaz'ın yayımladığı "mi var" redifli hikmetli gazel: devlete ihtiyaç duymamanın devleti, dağa resim çizen Ferhad'dan büyük âşık ve arz-ı hâcete hâcet olmayan Mevlâ.
Münîrî'nin sevgilinin yol tozunu padişahlara taç yapan Farsça gazeli; zahit meyhanenin sırrını bilmez, hikâye zülfte uzar, söz küçük ağızda kısalır.
Adlî'nin "gerek" redifli kısa mısralı gazeli; âşığın dilediği güzeli boydan bele sayar, âl ile al cinası, hat ve gubâr gibi yazı terimleri ve dâl harfiyle örülür.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "yarılur" redifli gazel: fıstık, nar, kalem ucu ve çiy tanesinin kendiliğinden yarılması, her birine bulunan bir aşk sebebi.
Şairin kendi gönlüne sitem ettiği gazel: ciğerde beliren taze çıban, aşkı bilse yere düşecek melekler, muamma olan ağız ve gözüne değmeyen apaçık güneş.
"İklîm" redifli yedi beyit Hayreddin Paşa'nın tertibini över; Hayreddin ile Evrenez Büre, İskete ve Marulya'yı, Lala Şahin Kavala, Drama, Zihne ve Siroz'u almıştır.
Güzelliği dünyayı fetheden bir sultan olarak çizen gazel: saçtan kurulan misk çadırı, yanak tahtı, kaşların sunduğu iki kadeh ve hükmünü yürüten Avnî'nin getiremediği sevgili.
Refîkî'nin 'ol yüri' redifli gazeli: Şehzade Korkut'un mısraını yankılayan matla, bin bülbül gibi ağlayan âşıklar, Süleyman'ın mührü ve Mısır'da sultan olan Yusuf.
Fakrın zenginlik olduğunu söyleyen yedi beyitlik gazel: kanaat sermayesi, Ankâ meşrepli şair, zâhide karşı rindlik ve şeyhi Mustafa İsmet'in iltifatı.
Mustafa Vâzıh'ın zeytin tanesi ve kılıç tutan gamzeyi anlatan gazeli: Mâverâünnehir'i dolaşan göz, Ferhâr ipliği gibi bel ve fıkıh terimleriyle küçük ağız.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.