Kurnaz'ın yayımladığı "eyleme yâ Rab" redifli yakarış gazeli: açlıktan ve muhtaca muhtaç olmaktan korunma dileği, takva elbisesi ve istenmeyen hükümdarlık tacı.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; gül mevsiminde şaraba tövbe olmaz, çeng ve rebap çalar, dünya bir seraptır, cinsi olmayanla sohbet azaptır.
Adlî'nin Cem, Zâl ve Rüstem telmihleriyle açılan beş beyitlik gazeli; fânilik ülkesinde dünyaya padişah olmanın bile bir anlık olduğunu söyleyen maktaıyla biter.
Redif "geçer" her beyitte başka bir anlama bürünür: sayılmak, vazgeçmek, zamanın geçmesi; "aramızdan kıl geçmez" deyimi ayva tüyüyle gerçek anlamına döner.
Altıncı beyitte iki mısraın sınırında "kara / Bağ", yani Karabağ belirir; sevgilinin mahallesi sekiz cennete, Kâbe'ye, yüzü de ezberlenmiş bir mushafa dönüşür.
Lala Şahin'in ölümünden sonra beylerbeyi olan Kara Temür Paşa'nın Saruhan göçerlerini Siroz'a sürdüğü, Manastır ve Selanik tarafına yürüdüğü bâbda Kosova'yı haber veren dört beyit.
Galata'yı gören cennete gönül bağlamaz diye açılan gazel: Frenk şiveli bir İsevî güzel, kiliseyi görüp mescide varmayan âşık ve belinde zünnar, boynunda haçla anılan Avnî.
Refîkî'nin 'devrân beni' redifli gazeli: toprakla bir eden devran, meclislerde açılıp şairi söyleyen divan, varlığını iniltiyle duyuran âşık ve insanı tutan kan.
Şeyhi ölen sâlik için bâb: ölen şeyhe rabıtanın sürmesi, kınından çıkmış kılıç gibi ruhaniyet ve ruhaniyetten yararlanamayanın en kâmil halifeye biati.
Mustafa Vâzıh'ın Amasya'yı Harşena adıyla andığı gazel: mızraklı kirpikler, Tatar güzeller, Karakalpak perçemleri ve ırmak gibi akan gözyaşları.
Kurnaz'ın yayımladığı Basîrî gazeli: serviyi sevgilinin boyuna benzettiği için cezalanan bahçıvan, iki yüzlü mektup ile iki dilli kalem ve ak ile karayı seçemeyen âşık.
Münîrî'nin Kevser'i sevgilinin dudağına susatan Farsça gazeli; bir gönül binlerce Kâbe'den iyidir, sevgilinin eşiği âşık için büyük hac sayılır.
Adlî'nin "-üñdür senüñ" redifli gazeli; sevgilinin yüzünü ay ve güneşle yarıştırır, kaşı yaya, ahı oka benzetir ve dolunayın belini kucaklama hayaliyle biter.
Dudak ve ayva tüyü Reşehât ile Nefehât'ın adlarıyla övülür; kaş berat tuğrası olur, kestane patlar, satrançta şahlar yaya kalır. Gazel yalnız T. 738 nüshasındadır.
Her beyti "yoksa ... mı" sorusuyla biten gazel: bilmezlikten gelme sanatı, kelâmın bölünmez parçasına benzetilen ağız, mahşere dönen dergâh ve Ferhat ile Mecnun.
Lazar, Murad Han'ı oğullarıyla Kosova'ya çağırır; Bayezid ve Yakub Çelebi ile yola çıkan Murad'ın at üstünde kıldığı namazı ve niyazını altı beyit anlatır.
Sahip olup da yoksun kalan âşık: taç sahibi bir şahı varken başkasına kul olmayan âşık, baharı varken güze düşen gönül ve meyhane kalesi karşısında gücü yetmeyen gam ordusu.
Refîkî'nin Vasfî zeminine ikinci nazîresi: sevgili yabancılara meylettiği için yabancılaşan âşık, Mısır sultanlığına tercih edilen kulluk ve meyhanelerde aranacak sarhoş Refîk.
Şeyhi ölen sâlik bâbının ardındaki iki Farsça beyit: göçen şeyhten sonra başka dostların eteğini tutmak ve ahiret kapısına kadar süren dünya ticareti.
Basîrî'nin kendisine görev vermeyen kazasker Müeyyedzâde'nin minderi altına bıraktığı Farsça kıt'a: kanaat öğüdü ve "rızık Allah'tandır" diyen Arapça son mısra.
Münîrî'nin yıkık gönlü sevgilinin hayal hazinesine mesken yapan Farsça gazeli; ok yarası gülen gonca olur, gönlün dumanı hüzünler kulübesini aydınlatır.
Adlî'nin "-den yeg" redifli beş beyitlik gazeli; sevgilinin terini gül suyundan, sözünü inciden, dudağını gülşekerden, yüzünü güneş ve aydan üstün tutar.
Yalnız T. 738 nüshasındaki "bağlanur" redifli gazel: kuşanılan kılıç, güzellik gelinine bağlanan misk çember, iple bağlanan gül demeti, atın yerine bağlanan eşek.
Nigârî aşkın yoksulluğunu bir saltanata çevirir: tacı ah, tahtı elem, ülkesi gam köşesidir ve bu köşe ona eski coğrafyanın yedi iklimini aşan sekiz ülke kadar geniş gelir.
Kosova savaşında Miloş Kobiliç'in el öpmeye gelir gibi yaklaşıp Murad Han'ı şehit ettiği, Yakub Çelebi'nin öldürülüp Bayezid'in tahta geçtiği anlatının ardından Âşıkî mahlaslı dört beyit.
Sürme, Zülfikar ve kırmızı mürekkep: gözü nurlandıran ayak toprağı, gönül evini koruyan Zülfikar resmi gibi gamze hançeri ve şairin şiirlerini kanlı gözyaşıyla yazan âşıklar.
Güzellik fermanına tuğra gibi çekilmiş kaş, gözyaşı denizinde inciye dönen yıldızlar, yaydan çıkan ok ve laleye benzeyen göğüs dağı; 'gibi' redifli bir gazel.
Tek Farsça beyit: kendi nefsini bilen akıllı insana karşı Hakk'ı bilen ârife verilen asıl övgü; akıl ile marifet arasındaki ayrım ve kesin olmayan bir okuma.
Basîrî'nin Latîfî, Âşık Çelebi ve Âlî'nin aktardığı Farsça matlaı: sevgilinin ayak toprağı gözden gidince denizi aşan gözyaşı ve "gerd" kelimesinin iki okuyuşu.
Münîrî'nin meyhane ve kadeh varken keşif ile kerameti gereksiz sayan Farsça gazeli; sevgilinin beli kıl, ağzı kıl ucu, güzelliği okunacak bir kitaptır.
Adlî'nin "gerek" redifli yedi beyitlik gazeli; aşk yolunun şartlarını yaşlı göz, çerçöp, ah ile gözyaşı ve Tûr'daki tecelli üzerinden sayar, Etrâk ile idrâk kafiyesiyle biter.
Gökbilim, takvim, Arap dilbilgisi, maliye ve fırıncılık terimleri tek gazelde; ipekli güzellerle dolu konaklar Harîrî'nin Makâmât'ına döner. Yalnız T. 738'de.
"Yaradan" kelimesiyle cinas yapan gazel: yaradan gelen kan ile Yaradan'dan gelen huzursuzluk, karadan gelen sevda, bülbülün oradan gelen şarkısı ve gönlün halvethanesi.
Kıratova'nın gümüş madenleri Paşa Yiğit Beg'e verilir, Bayezid Bursa'da cami, medrese ve bimarhane yaptırır; madenin hazinesini Hak yoluna bağlayan dört beyit.
Nazire mecmualarından gelen gazel: aşkın çağrısına "lebbeyk" diye eşiği tavaf eden can, utancından Hıta'ya kaçan misk, başında hasır yakan fakir ve elinin hüması gölge düşen Avnî.
Refîkî'nin 'ehli' redifli gazeli: inkâr ve ikrar ehli, hırka ve zünnar ehlinin tapındığı sevgili, namus hırkasını rehin bırakan ar ehli ve her işin bir ehli olduğu hükmü.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.