Kitabın adındaki kavram redif olur: her ilmin başı ve sonu, velâyet kapısı ve dünyadan daha şerefli sayılan edebe beş beyitlik bir tanımlar dizisi.
Basîrî'nin Revânî'yi adını anmadan hicvettiği kıt'a: bir zamanlar cimrilikle anılan Pinti Hamîd'in temize çıkması ve suçun daha büyük bir cimriye geçmesi.
Münîrî'nin sevgiliyi gönül köşesinde yanan bir tecelli mumu sayan Farsça gazeli; mahlas beytinde Münîrî adı ile "münīr" (parlak) kelimesi oyunlaşır.
Adlî'nin "degül" redifli altı beyitlik gazeli; Ferhad'la yarışan feryadı, Leylâ'nın kırdığı kâseyi ve talihi yâr olmayan âşığın ayrılığı seçişini anlatır.
Âşığın titrek sureti aynayı cıva evine çevirir; ben özet, ayva tüyü ayrıntıdır; bâl hem akıl hem kanattır; mum, pervane tüyünden dokunmuş bir şal giyer.
Elif harfli gazelleri kapatan bu sâkî rubaisi, kafiyesiyle be harfini şimdiden duyurur; sâkîden yüzündeki perdeyi kaldırması ve kana dönen ciğere şarap istenir.
Lazar'ın kızının Bayezid'e verildiği ve Bayezid'in içki meclisini bu kızdan ve Ali Paşa'nın yardımıyla öğrendiği bâbda Osmanoğullarının içkiye başlayışı üzerine.
Ancak 2015'te bilim dünyasına tanıtılan gazel: sevgiliye hizmete kalkan serviler, eşiği süpüren kirpikler, kilisede kalakalan putlar ve eşik taşını yastık edinmeyi dileyen Avnî.
Mecma'u'n-Nezâ'ir'de Kemalpaşazâde'nin zemini, Pervâne Bey Mecmuası'nda Refîkî'nin nazîresi sayılan bayram gazeli: ayak basacak yer bulamayan kadehler ve 'ey refîk' hitabı.
Dört beyitlik en kısa bâb: şeyhin mürîdleriyle şer'î sohbeti, bid'atten sakındırma, edep ve sohbetin yolu ve önceki büyüklerin izinden gitme ilkesi.
Basîrî'nin Revânî'nin mutfağında açlıktan köpük kusan hizmetkârı anlattığı hiciv kıt'ası: oruç ve cimrilik anlamlarıyla imsâk tevriyesi ve bedava lokmayla bozulan oruç.
Münîrî'nin Hâfız'a nazire Farsça gazeli; zülfün küfrü âşığın dinidir, yolun dikeni çiçek olur, şairin gazelleri rindler meclisinin mumu sayılır.
Adlî'nin "degül" redifli beş beyitlik gazeli; ra kaş ve dal zülüf benzetmeleri, kanlı göz kâsesi ve Hüsrev ile Dârâ'nın bile kul olduğu güzeller şahı hayalini işler.
Sâhib'in "itmege degmez" redifli gazeli: Uşşak, Şehnaz ve Dügâh makamlarının adlarıyla kurulan bir beyit, önsöz ve başlık sayfası olan ayva tüyü, taç ile külah.
Elif bölümünü kapatan ikinci sâkî rubaisi: tükenen güç, canın kuvveti olan saf şarap, ayrılığın karanlığını dağıtacak kadeh ve sabırsız bir "acele et" çağrısı.
Bayezid'in fesatçı kadıları bir eve kapatıp yakmak istediği, Arap nedimin "kadılığı keşişlere verelim" şakasıyla kurtarıldıkları ve kadılara resim konduğu latifenin ardından üç beyit.
Sakiye ve deyr pirine seslenen bir meyhane gazeli: harabeye dönen gönül binası, şarabın sırrı, meyhanenin üst katında boşaltılan fıçı ve Musa'nın Tur'da gördüğü ateş.
Yalnız Pervâne Bey Mecmuası'nda kalan Refîkî gazeli: güneş yanağı dinleyip hilale dönen ay, şeker kamışı benzetmesine itiraz ve yanakta imana gelen kâfirler gibi tüyler.
Kitabın baştan sona Farsça tek gazeli: “feryâd res” redifli bir münacat, gurbet yarası, aşktan sarhoş düşen âşık ve kendini rindlerden sayan şair.
Münîrî'nin "ne-reft" (gitmedi) redifli Farsça gazeli; kirpik neşteri yaradan çıkmaz, aşk âşığın mezhebidir, yol tozunun hevesi dervişteki cer düşüncesi gibi sürer.
Adlî'nin "eylegil" redifli yedi beyitlik gazeli; bahçe hayalleriyle başlar, saray diline döner ve âşığın sevgiliden kendisini Rum'a sultan etmesini dilemesiyle biter.
Safran merhemiyle gülen yara, asma çubuğundan yapılmış beşik, ahtan tesbih ipi ve kaynağı yüksek olduğu için göğe uzanan fıskiye; eski inançlarla kurulan bir gazel.
Be harfli gazelleri açan bu şiir tersine bir duadır: dünyada aşk yarası taşımayan tek insan, dertsiz beden, kadehsiz baş, yanmayan gönül ve gamsız yürek kalmasın.
Adil hanı veliye benzeten dört beyit: Bayezid'in Karaman seferinde arpayı insafla satın alan orduyu gören Konya halkı kapıları açar; Aksaray, Niğde ve Kayseri teslim olur.
Gönle güzellerden uzak durmasını öğütleyen bir uyarı: insanı hor eden dilber gamı, toz gibi savuran usta binici ve sözüyle utanca düşen merhametli sevgili.
Yalnız Pervâne'de kalan Refîkî gazeli: göze fitne öğreten kaş, tarağı kıskanan sümbül, şahın elini öpüp dizine yüz süren ayna ve hilalle kavuşan güneş yüz.
Kalp ilmi bâbı: harfsiz bir ses olan ledün ilmi, mektebe gitmeyen nebi, ümmî velîler, Şems, Mevlânâ ve Câmî örnekleri ile şeyhlik için zâhir ilminin şart olmayışı.
Münîrî'nin "est" redifli Farsça gazeli; bahar meclisine çağrı, dudak karşısında utanan şarap ve zemzem, key ile Key cinası ve Cem'i aşan kapı dilenciliği.
Adlî'nin beş beyitlik gazeli; zülfü eğilmeyen başağa, gözyaşını kıyısız denize benzetir ve mahlasıyla oynayarak kendine artık "adil şah" denmemesini ister.
Sâhib'in Nâbî'yi usta saydığı hikemî gazel: her viranede hazine olmaması, sirkenin bal olmaması, zeytinin incire dönmemesi gibi örneklerle kanıtlanan hükümler.
"Benem" tekrarıyla açılan gazel: pervane ve susuz yanan âşık, Leylâ'nın devesi ve kervan çanı, benlik perdesi, hazır bir meclis ve göğüs sayfasına işlenen nakış.
Karaman'ın ve Silifke'nin gözyaşını anan dört beyit; Bayezid Taraklı Borlu'yu ve Kastamonu'yu alır, İsfendiyar'a yalnız Sinop yöresini bırakır.
Gönül ülkesine akın eden Hıtâlı Türk sevgili, İsa'yı köhne kiliseden çıkaran muğbeçe dudağı, ateşe atılan zühd elbisesi ve şahın hazinesinden çıkarılan Cem'in kadehi.
Yalnız Pervâne'de kalan Refîkî gazeli: dinmeyen gözyaşı, kapıdan uzakta yastık edilecek taş bile bulamayan âşık ve 'gözünün üstünde kaşın var' deyimiyle sitem.
“Baña” redifli beş beyitlik gazel: aynasında kimsenin insan demediği şair, fakr hırkası, kefen olacak ihram, yakıcı aşk ateşi ve kem gözle bakılmama dileği.
Münîrî'nin Arapça kafiyeli Farsça gazeli; gözün fitnesinden bela sakınır, Keşşâf ve Hidâye okuyan rakip zarafetten yoksundur, âşık aşk yolunu Cebrâil gibi aşar.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.