Latîfî'nin tezkiresinde örnek gösterdiği matla ile açılan şarap gazeli: güz gelmeden kadeh isteyen âşık, elden giden irade, geçici güzellik ve rakiple savaş.
Refîkî'nin vaize ve sofuya karşı rint ağzıyla yazdığı gazel: zühd evini top güllesi gibi sarsan kadehler, nasihati bastıran naralar ve aşk destanı dışındaki masallar.
Kâmil mürşidi bulan talibe öğütler: gassal elindeki ölü gibi teslimiyet, uykuda bile edep, nafile namazlar ve “Timur'dan leblebi” deyimiyle biten bir uyarı.
Nigârî'nin sevgiliden görünüşte uzak, gerçekte yakın olduğunu söylediği beyit: zâhir ile mâna, uzak ile yakın ve akşam ile seher arasındaki karşıtlıklar.
Mustafa Vâzıh'ın aynı isteği önce Farsça terkiple sonra halk Türkçesiyle söyleyen gazeli: gevşeyen kuşak, gönülde nokta nüktesi ve "dört üstüne" safa.
Harîmî'nin "-um benüm" redifli gazeli: ayakkabıya kanla işlenen karşılama, gölgesiz yürüyen ay yüzlü sevgili ve zülfün darağacında raks eden âşık.
Kara Fazlî'nin, ölen hızlı atını mübalağalı benzetmelerle anlatıp satranç terimleriyle yasını tuttuğu ve Şehzade Mustafa'dan yeni bir at istediği kasidesi.
Basîrî'nin "ettin" redifli gazeli: şarapla kızaran dudak, "rā" kaşın büktüğü "nūn" boy, Şirin dudakla Ferhad olan âşıklar, fitne uykusundan uyanan göz ve sabır harmanı.
Münîrî'nin II. Bayezid'e altmış dört beyitlik sabah redifli kasidesi; gecenin ülkesini fetheden sabah, sonunda padişahın eşiğine yüz süren bir hizmetkâr olur.
Adlî'nin ölüme yaklaşmış âşığın sevgiliyi son kez görmesine şükrettiği, ciğer kebabını hayaldeki misafire ikram ettiği gazeli, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Sâhib'in harf şekilleriyle kurulan gazeli: "illâ" gibi yarılan göğüs, "lâ" şeklini alan yaka, tuğraya benzeyen perçem ve rakibi koltuğuna girip musalla taşına çıkaran veba.
Osman Gazi'nin Yenişehir'e dönüp gazilere köy dağıttığı bâbda Koyunhisarı savaşını özetleyen, Aytoğdı'nın şehadetini anan ve Âşıkî mahlasıyla Yahşı Fakıh'a gönderme yapan sekiz beyit.
Kulu dünya sultanı olan bir şaha bağlanan âşığın gazeli: Kadir gecesi saç, Ramazan ayrılık, Yusuf ile Sinan oyunu ve Sadî'nin Sultan Mahmud hikâyesine telmih.
Mecma'u'n-Nezâ'ir'de 'Refîk', Pervâne'de 'Refîkî' başlıklı gazel: mum ve pervane, viranedeki hazine, kadeh olan derviş taçları ve mahmur gözlerin kırdığı tövbe kadehi.
Amasya halkına seslenen gazel: gizli değil ama anlaşılmaz bir sırlar hazinesi taşıyan, Mevlâ'nın memuru olarak gelen ve akıllı ya da deli sayılan bir şeyh.
Nigârî'nin Ehl-i Beyt sevgisini hece ölçüsüyle anlattığı altı mısra: Peygamber soyuna duyulan kin, ona duyulan sevgi ve şairin kendi seyyidliği.
Mustafa Vâzıh'ın medrese tartışması diliyle yazılmış gazeli: kıl kadar ince bel meselesi, İstanbullu ve taşralı iki sevgili, berber güzeli ve Birmen şarabı.
Harîmî'nin nûn harfli gazeli: Leylâ saçına bağlı Mecnun gönül, çene kuyusundan zülüf ipine sarılan can ve dizilen şiir karşısında bağrını delen inci.
Kara Fazlî'nin, hac ve kurbanı mübalağalı bir dille anlatıp Şehzade Mustafa'yı satranç terimleriyle övdüğü ve içine dokuz beyitlik bir gazel yerleştirdiği kasidesi.
Basîrî'nin hafif bahirle yazılmış gazeli: gözü yaşla dolduran çarh, mescit olan sokak, usturlaba dönen göz, ferahlatan dudak şarabı ve kirpik şişinde ciğer kebabı.
Münîrî'nin Şehzade Ahmed'e altmış bir beyitlik bahariyesi; Ahmed Paşa'ya nazire olan kasidede bahar bahçesi bir içki meclisine, gök cisimleri şehzadenin hizmetkârlarına döner.
Adlî'nin âşığın ateşli âhını ve gözyaşını şimşek, bahar bulutu, sular ve dağlarla yarıştırdığı beş beyitlik gazeli, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Fermanın başındaki tuğra, mektubu açan "izzetlü", tuzla başlanan sofra, besmele ve tespihin ilk tanesi: Sâhib "ibtidâ" redifini devrin âdetlerinden doldurur.
"Kopdı" redifli beş beyitte Osman, Gök Alp soyundan kopan bir yıldırımdır; Köse Mihal Müslüman olmuş, Leblebüci, Lefke, Mekece, Akhisar ve Geyve alınmıştır.
Aşk ülkesinin şahı olarak konuşan âşık: ülkesi gam çölü, sancağı ejderha biçimli ah alevi, aynası şarap kadehi, ateşini saklayan kül de kendi yanmış bedenidir.
Refîkî'nin Ahmed Paşa'nın 'yiter' redifli gazeline nazîresi: cennete bedel bir mahalle, Safa ile Merve arasında sevgilinin sokağı ve kanlı gözyaşından kadeh.
İstikamet bâbı: zikri verenin muallimliği, şeriatta durmayan şeyhten başka kâmile gitme izni, kâmilin alâmetleri ve şeyhi ölmüş halifelerin durumu.
Nigârî'nin "siz bir taraf biz bir taraf" nakaratlı manzumesi: Ehl-i Beyt ile Emevîleri karşı karşıya koyan ve Amasya'daki Ali-Muâviye tartışmasını yansıtan sert bir dil.
Mustafa Vâzıh'ın kısa remel kalıbıyla yazılmış sade gazeli: evdeki hırsız atasözü, bir yıllık ayrılık, şifahane eşiği ve zil gibi inleyen bir gönül.
Harîmî'nin "-âb" kafiyeli gazeli: kıble değişimine telmih, Cem'in kadehinden ayrılmayan gözler, mihraptan ayrılmayan zahit ve Kâbe'den geri çevrilmek istemeyen âşık.
Kara Fazlî'nin, kılıç ve kalem kelimelerini neredeyse her beyitte birlikte kullanarak ikisinin ayrılmazlığını savunduğu ve Şehzade Mustafa'yı övdüğü kasidesi.
Basîrî'nin atasözüyle açılan gazeli: doğruya zeval olmayan servi boy, cemāl kelimesinin cīmi olan zülüf, Çin'den Şam'a güzellik haritası ve gazelle avlanmayan ceylan.
Münîrî'nin Şehzade Ahmed'e altmış bir beyitlik gül redifli kasidesi; gül sultanı defter açıp divan kurar, sonunda şehzadenin yolunun tozuna yüz sürmeye gelir.
Adlî'nin sevgilinin gözü, zülfü ve yanağının âşığa verdiği acıyı, aşk tellalını ve su dolabı gibi dönüp inleyen âşığı anlatan gazeli, günümüz Türkçesi ve yorumuyla.
Sâhib'in "at dut" redifli gazeli: aynı iki kelime okçulukta, külah atma sevincinde, reml falında, satrançta ve şarap meclisinde başka başka anlamlar kazanır.
Nigârî Türkçe divanını Allah'ın adıyla içilen bir şarap ve yüksek sesle anılan bir adla açar; bu sâkî rubaisi, harf sonlarına konan sâkî rubailerinin de ilkidir.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.