Sâhib'in Urfa'da Hüseyin Ağa'nın yaptırdığı Hüseynâbâd köşküne düşürdüğü tarih: Hasan ile Hüseyin adları, Hüseyin Baykara, "kusur" tevriyesi ve nakışlı tavan.
Sultan Alâeddin Ereğli'yi yakan Tatar'ı Biga öyüğünde yener ve ova "Taşak Yazısı" adını alır; dört beyit bu olaydan sonra iyi ya da kötü ad bırakmayı konu edinir.
Yanaktaki güllerin gönlü bülbül ettiği gazel: aşk pazarında kâr edilen dertler, sabanın çözemediği zülüf düğümü ve meyhanede şarap ateşiyle yanan mumlar.
Refîkî'nin 'saña' redifli gazeli: 'delikanlı' kelimesini 'deli ve kanlı' diye bölen matla, kıl kıl anlatan zülüf ve Pervâne Bey'in onu Yavuz Selim'in musahibi diye anan notu.
Akaid manzumesinin ikinci bölümünde Sa'dî Çelebi sofistleri reddeder, bilginin üç yolunu sayar, ilhamı bilgi kaynağı saymaz; cevher, araz ve cisim tanımlanır.
Peygamber'i Allah'a varan tek yol olarak öven, sonra “Ey …” diye başlayan sitemlerle şeriat haini, şeyh münkiri ve dilde kalan ilmi eleştiren mesnevî bölümü.
Rakiplerin gönlünü alan ama âşığın hatırını saymayan sevgili, Ehlî'nin en sade matlaında: gönlünü ele almak ve hatırı olmak deyimleri ile el kelimesi.
Melîhî'nin bir güzelden yediği tokat üzerine anında söylediği beyit: burnundan gelen kanı, sevgilinin dudağı olmadan içtiği şarabın cezası sayan nükte ve "burnundan getirmek".
Nigârî'nin ayrılığı âşıkların cehennemi sayıp o cehennemde bile kavuşma düşüncesinin gönlü sevindirdiğini söylediği kısa mısralı, Arapça terkipli beyti.
Sehî'nin Karamanlı Kâmî'ye, Âşık Çelebi ile Beyânî'nin Edirneli Kâmî Efendi'ye verdiği kanaat matlaı: gümüşe gönül vermemek ve sedef gibi başkasının gözyaşını almamak.
Harîmî'nin "olmaz" redifli gazeli: bene öykünen misk, cennet bahçesine benzeyen yanak, gece düşmeyen yüz ve âşığa eziyet edilmeyecek bir cennet sokağı.
Gelibolulu Âlî'nin Edâyî'den aktardığı matla: âşığın, sevgilinin eteği tozlanmasın diye ölünce mezar toprağını gözyaşıyla ıslatmasını istemesi; Âlî ile Hüsameddin'in tartışması.
Mustafa Vâzıh'ın "sen misin Ṣāliḥ" redifli gazeli: Sâlih adlı bir güzele yöneltilmiş sorular, tecâhül-i ârif sanatı ve bir müftünün "istidlâl" sözü.
Kadı Burhaneddin'in Simâlu kalesinin fethini andığı gazel beyti: kalenin adı ile "sîmâlu" (yüzlü) arasındaki cinas, zaferi sevgilinin güzelliğine bağlar.
Kara Fazlî'nin Kanuni'nin doğu seferini, Kızılbaşa karşı yürüyen orduyu, mehteri ve topları anlatıp Rumeli beylerbeyi Ali'yi övdüğü kırk üç beyitlik medhiyesi.
Gelibolulu Sürûrî'nin Amasya'da Şehzade Mustafa adına tamamladığı Bahrü'l-maârif'in girişindeki övgü dörtlüğü: Peygamber'in adaşı şehzadede dört halifenin erdemleri.
Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi'nin yalnız Kınalızâde'de korunan Farsça bahar matla‘ı: sevgilisiz oturulmayacak mevsim ve ömür dalından gül derme çağrısı.
Basîrî'nin sevgilinin eziyetlerini lütuf sayan gazeli: dar gelen varlık ülkesi, ilaç yerine zehir içiren felek, Mecnun'un tahtına geçen gam ve divanı yakan şiir.
Sâfî'nin (Cezerî Kasım Paşa) seferde atı ölünce serdardan at dilemek için yazdığı satranç terimleriyle örülü kıt'a: ferz, piyade, fil, at, kiş, mat ve tarh.
Münîrî'nin II. Bayezid'e yirmi dört beyitlik Farsça methiyesi; bayram hilaline benzeyen kaşla açılır, sultanı hüma, Sidre ve Haydar-ı Kerrâr imgeleriyle över.
Adlî'nin sevgilinin ayağını öpmeyi dünyaya hükmetmekle bir tuttuğu, mahallesini vatan bildiği ve meyhaneden çıkan zahidi alaya aldığı beş beyitlik gazeli.
Sâhib'in Bağdat valisi Hasan Paşa'nın kethüdası Muhammed için yazdığı kısa tarih: adın harfleriyle kurulan bilmece ve "mâ kalle ve dell" ile savunulan kısa övgü.
Osman'ın kanununu adalet ve cömertlik diye tanımlayan beş beyit; Sultan Alâeddin'in sancak ve nevbet gönderdiği, nevbette ayağa kalkma âdetinin anlatıldığı bâbın sonunda.
Gelin saçısı ve padişaha serilen pâyendaz âdetlerinden beslenen kısa gazel: kirpik bulutu ayağa inci saçar, sararmış yüz sevgilinin hayaline altın döşek olur.
Kalbi aynaya, kaşın aksini perdah aletine benzeten bu nazire gazelde yeni aya atlas bırakılır, felek hayal fenerine döner ve bağlılık ipi kesilmez.
Gülü kızartan, miske koku veren kudret: Sa'dî Çelebi Allah'ın varlığını ve sıfatlarını Arapça beyitlerle anlatır, Kur'an'ın ezelîliğini savunur; metin, okuma ve Türkçe.
Peygamber'in kapısında dilenci olan, yüzü günahla kararmış bir şairin şefaat yakarışı ve cehennem korkusu; kitabın en kısa ve en kişisel na'tı.
Ehlî'nin sevgiliye anılan âşığı önce tanıyıp sonra "Onu bilmem" diyen sevgiliyi anlatan beyti: rivayet kipiyle kurulan dedikodu sahnesi ve üç kaynaktaki farklar.
Nigârî'nin sırların sevgi anahtarıyla, kilitli kapıların dolu kadehle açıldığını söylediği "feth" redifli matla: mihr kelimesinin iki anlamı.
Mustafa Vâzıh'ın delil ve benzetmelerle kurulan gazeli: karanlıkla belli olan nur, şarap üstündeki bozulma, kalemden düşen mürekkep ve müneccimin "ay" tevriyesi.
Harîmî'nin "-dan geçemez" redifli gazeli: cefadan vazgeçmeyen sevgili, oktan ve yaydan geçemeyen gönül, ikiyüzlü rakip ve dört unsuru toplayan bir beyit.
Gelibolulu Âlî'nin Edâyî'den aktardığı ve TEİS'te korunan matla: âşıklar meclisini coşturan aşk kadehi ile bütün dünyayı mahmur eden sarhoş göz arasında kurulan koşutluk.
Kadı Burhaneddin'in Anadolu ile Türkistan'ı sevgilinin yüzü ve gözüyle eşleştirdiği gazel beyti: Rum ilinde yurt tutan gönlün köklerine duyduğu özlem.
Kara Fazlî'nin At Meydanı'ndaki saray düğününü, hokkabazları, şeker suretleri, ziyafeti ve havai fişekleri anlatıp Kanuni'yi övdüğü elli beyitlik sûriyyesi.
Gelibolulu Sürûrî'nin mahlaslı beyti: sevgili yolunda bütün varını harcayan şairin mirasçısına gamından başka bir şey kalmayacağını "gam yemek" deyimiyle söyleyen bir nükte.
Müeyyedzâde Abdurrahman Çelebi'nin bir ileri gelenin ölümüne düşürdüğü ta‘miyeli Farsça tarih beyti: ölüm yılı, "huld-i berîn"den bir çıkarılarak bulunur.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.